UBND THÀNH PHỐ HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

NGUYỄN THỊ YẾN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG CẢM THỤ
ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở TRƯỜNG MẦM NON
ĐÔNG SƠN - CHƯƠNG MỸ - HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành giáo dục mầm non

Hà Nội, tháng 5 năm 2015


UBND THÀNH PHỐ HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

NGUYỄN THỊ YẾN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG CẢM THỤ
ÂM NHẠC CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở TRƯỜNG MẦM NON
ĐÔNG SƠN - CHƯƠNG MỸ - HÀ NỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành giáo dục mầm non

Giáo viên hướng dẫn: Th.S Hồ Thị Như Vui


thế giới xung quanh, phát triển lời nói, quan hệ giao tiếp bởi đối với các em âm
nhạc là thế giới kì diệu đầy cảm xúc.
Để môn âm nhạc phát huy hết tác dụng của nó, trẻ phải có khả năng cảm thụ
âm nhạc tinh tế. Đây vừa là tiền đề, vừa là cái đích để trẻ tham gia vào các hoạt
động âm nhạc ở trường mầm non và phát triển cao hơn ở những giai đoạn tiếp theo.
Vì vậy, nhà sư phạm âm nhạc nổi tiếng ở Liên Xô D.B.Kabalepxki đã tổng kết
“Phải cho trẻ nghe không chỉ nghe nhạc mà phải nghe thấy, nghe được, không phải
chỉ cảm thụ mà là đồng cảm với nội dung, tình cảm của âm nhạc”.

1


Chính vì tầm quan trọng và cần thiết của việc dạy trẻ mẫu giáo lớn cảm thụ
âm nhạc trong trường mầm non nên em đã chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển
khả năng cảm thụ âm nhạc cho trẻ mẫu giáo lớn ở trường mầm non Đông Sơn Chương Mỹ - Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số biện pháp phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc cho trẻ mẫu
giáo lớn ở trường mầm non Đông Sơn - Chương Mỹ - Hà Nội nhằm nâng cao chất
lượng dạy trẻ cảm thụ âm nhạc nói riêng, hiệu quả âm nhạc nói chung ở trường
mầm non, hướng tới giáo dục nhân cách, giáo dục toàn diện cho trẻ.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn dạy trẻ mẫu giáo lớn phát triển khả
năng cảm thụ âm nhạc.
- Phân tích chương trình chăm sóc, giáo dục làm rõ những nội dung dạy trẻ
mẫu giáo lớn cảm thụ âm nhạc.
- Phân tích đặc điểm, khả năng âm nhạc của trẻ mẫu giáo lớn ở trường mấm
non Đông Sơn - Chương Mỹ - Hà Nội.
4. Phạm vi nghiên cứu
Xây dựng biện pháp phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc cho trẻ mẫu giáo
lớn ở trường mầm non Đông Sơn - Chương Mỹ - Hà Nội.

Chương 2: Thực trạng dạy trẻ mẫu giáo lớn cảm thụ âm nhạc ở trường mầm
non Đông Sơn - Chương Mỹ - Hà Nội.
Chương 3: Xây dựng một số biện pháp phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc
cho trẻ ở trường mầm non.
C. Kết luận

3


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Khái niệm về âm nhạc và khả năng cảm thụ âm nhạc
1.1.1. Khái niệm về âm nhạc
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng
những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh. Cùng với các phương tiện diễn tả
âm nhạc như: giai điệu, cường độ, âm sắc, hòa âm, cách cấu tạo, hình thức,… bản
chất thời gian trong âm nhạc làm cho nó có thể truyền đạt sự vận động của các tính
chất và ý tưởng trong tất cả những sắc thái tinh tế nhất (Ngô Thị Nam)
Arnold Schoenberg giải thích rõ ràng hơn: “Âm nhạc là một chuỗi liên tục
các âm thanh và những kết hợp âm thanh được tổ chức sao cho gây ấn tượng dễ
chịu đến người nghe và có thể hiểu được ảnh hưởng mạnh mẽ của nó đến trí khôn...
Những ấn tượng đó có khả năng tác động đến những huyền bí của tâm hồn chúng ta
và các miền tình cảm của chúng ta. Ảnh hưởng này khiến chúng ta sống trong một
xứ sở mộng mơ của những ước vọng được lấp đầy hoặc trong một âm cung mơ
mộng”.
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật kết tinh sự nhạy cảm tinh tế của tâm
hồn và thính giác, là tiếng nói của tình cảm, ở đâu ngôn ngữ bất lực thì ở đó bắt đầu
có âm nhạc. Âm nhạc có những qui luật riêng, bắt nguồn từ tính chất đặc biệt của
nó. Bản chất thời gian là một trong những tính chất quan trọng và đặc biệt của âm
nhạc.

quan trọng và được phân làm hai kỹ năng (toàn bộ, bộ phận). Cảm thụ toàn bộ là
thể hiện phản ứng, xúc cảm đúng với sắc thái chung của tác phẩm âm nhạc. Trong
quá trình này trẻ theo dõi sự phát triển của hình tượng âm nhạc trong một hình thức
nhất định được thể hiện bằng tổng hợp các phương tiện diễn tả âm nhạc một cách
liên tục, từ đầu tới cuối tác phẩm. Cảm thụ bộ phận là kỹ năng phân biệt những đặc
trưng của ngôn ngữ âm nhạc, mỗi phương tiện diễn tả âm nhạc: giai điệu, tiết tấu,
nhịp độ, cường độ, âm sắc, âm khu, kết cấu từng phần thậm chí từng chi tiết hay
mỗi mô típ âm nhạc. Hai kỹ năng nói trên luôn hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Ngay
khi cảm thụ trọn vẹn tác phẩm, hoạt động cảm thụ chi tiết đã diễn ra một cách tự
nhiên. Cảm thụ bộ phận sẽ đem lại cho cảm thụ toàn bộ được đầy đủ và hiệu quả,
tạo tiền đề cho việc thể hiện âm nhạc ở mỗi trẻ thêm chất lượng, hình thành ở trẻ
khả năng đồng cảm, xúc động với mọi trạng thái tình cảm trong tác phẩm.
Đúng như vậy, ở trường mầm non khi giáo viên cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm
âm nhạc chẳng hạn như cho trẻ nghe và học bài hát “Đội kèn tí hon” của nhạc sĩ
Phan Huỳnh Điểu. Trẻ theo dõi sự phát triển của hình tượng âm nhạc một cách liên
tục, từ đầu tới cuối tác phẩm qua sự biểu diễn, diễn xuất của cô giáo hoặc tri giác
trọn vẹn tác phẩm qua băng đĩa các bạn nhỏ hát. Qua đó trẻ có xúc cảm chung về
tác phẩm, tuy nhiên trong khi tri giác tác phẩm có thể một số trẻ chú ý hơn đến lời
ca “te tò te…” một số trẻ chú ý đến giai điệu, một số trẻ khác thì dậm chân theo tiết
5


tấu… Hai kỹ năng cảm thụ này đã hỗ trợ cho nhau và được tái hiện lại một cách cụ
thể nhất trong quá trình trẻ thể hiện lại tác phẩm, trẻ có thể vừa hát, vừa nhún nhảy,
dậm chân theo tiết tấu, tay làm động tác thối kèn, thậm chí trẻ còn biết tập hợp các
bạn lại thành một nhóm biểu diễn tác phẩm một cách sinh động.
Cơ sở để giáo dục cảm thụ âm nhạc chính là việc tích lũy dần các ấn tượng,
những khái niện sơ giản, riêng lẻ về âm nhạc, tiến đến ghi nhớ tác phẩm và các
phương tiện biểu hiện, hình thành trí nhớ âm nhạc và khả năng tái hiện âm nhạc một
cách diễn cảm. Âm nhạc không chỉ chuyển tải ý tưởng, tình cảm bằng ngôn ngữ mà

thuộc nhiều bài hát, có thể hát đúng và biểu diễn diễn cảm hơn. Sự hiểu biết về âm
nhạc nhiều hơn khiến nhiều em có thể đọc được nhạc thậm chí có thể phê phán các
cuộc biểu diễn nhạc. Nhà tâm lý học A.Kormann đã rút ra những đặc điểm của khả
năng cảm thụ âm nhạc như sau:
- Có cảm xúc nhịp điệu
- Nghe và biết những sự khác nhau tinh tế của độ cao âm thanh
- Có trí nhớ tốt đối với giai điệu
- Dễ thích nghi trong khi biểu diễn nhóm
- Có năng lực giải thích rõ các bản nhạc
Như vậy, có thể tổng kết: Khả năng cảm thụ âm nhạc là khả năng cảm xúc
nhận thức nội dung, hình thức tác phẩm âm nhạc thông qua ngôn ngữ, phương tiện
diễn tả và hình tượng nghệ thuật âm nhạc. Trên cơ sở đó có thể ghi nhớ tác phẩm và
tái hiện lại tác phẩm một cách biểu cảm.
1.2. Tầm quan trọng của cảm thụ âm nhạc trong giáo dục âm
nhạc cho trẻ
1.2.1. Âm nhạc giáo dục đạo đức
Trong cuộc đời của mỗi con người, lứa tuổi mẫu giáo là một quãng đời mà
người ta ham thích múa hát. Ai đã từng quan sát các em múa hát cũng đều thấy ngay
các em say mê thực sự. Chính trong lĩnh vực âm nhạc, trẻ em dễ cảm nhận được cái
hay cái đẹp hơn các lĩnh vực khác. Tuy nhiên, giáo dục âm nhạc không phải là để
cho trẻ em trở thành nghệ sĩ mà cái chính là nuôi dưỡng trong các em một tâm hồn
phong phú, trong sáng để sau này lớn lên trở thành con người tử tế, đúng như A Xukhôm-lin-xki đã nói: “Mục đích chính của giáo dục âm nhạc không phải là đào tạo
những nhạc sĩ mà là đào tạo những con người”.
Đại văn hào M.Go-rơ-ki thì nhận xét: “Âm nhạc tác động một cách kì diệu
đến tận đáy lòng. Nó khám phá ra cái phẩm chất cao quý nhất ở con người”. Theo
A.Xookhoi “Để sử dụng âm nhạc như một phương tiện giáo dục đạo đức: khi tác
động đến con người, nó thức tỉnh một cách đặc biệt mạnh mẽ trong người ấy tất cả
những gì là tốt đẹp, tìm được sự hưởng ứng trong những khía cạnh ưu tú nhất của
tâm hồn người ấy. Chính khả năng ấy của âm nhạc làm cho tính tình dịu hơn và tốt
hơn, làm cho con người cao đẹp hơn, trong sạch hơn và nhân hậu hơn”.

thức về hành vi của bản thân mình.
1.2.2. Âm nhạc góp phần phát triển trí tuệ
Cảm thụ âm nhạc gắn bó chặt chẽ với sự phát triển trí tuệ - đòi hỏi trẻ phải
biết quan sát, chú ý, nhạy bén. Trẻ tập trung nghe nhạc, so sánh các âm thanh tiến
hành theo các bước khác nhau, làm quen với ý nghĩa biểu cảm của các âm thanh đó,
ghi nhớ những đặc điểm, tính chất, các hình tượng âm nhạc. Những trải nghiệm ban
đầu thử đánh giá cái đẹp trong âm nhạc đòi hỏi trí tuệ hoạt động tích cực.
Trong khi tập hát, trẻ không chỉ tiếp thu đường nét giai điệu, tiết tấu âm
nhạc…lời ca giản dị, dễ hiểu, gần gũi với trẻ, còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, phát
8


âm chính xác, biểu cảm, mở rộng vốn từ. Cũng như các loại hình nghệ thuật khác,
âm nhạc có ý nghĩa nhận thức. Nhiều hiện tượng của đời sống được phản ánh trong
tác phẩm âm nhạc làm phong phú thêm vốn hiểu biết của trẻ,giúp trẻ có được những
khái niệm sơ đẳng về xã hội, về thiên nhiên, về truyền thống.
Ở trẻ mẫu giáo, các hình thức tư duy trực quan hành động, trực quan hình
tượng và tư duy trừu tượng được biểu hiện trong bất kì hoạt động nào, trong đó có
âm nhạc. Tiếp xúc với âm nhạc, đứa trẻ dần dần có khả năng tổng hợp cùng với tư
duy logic. Ví dụ, khi được nghe các thể loại âm nhạc khác nhau như hát ru có tính
êm dịu tình cảm, còn hành khúc có tính mạnh mẽ, trẻ không những chỉ nêu dấu
hiệu, đặc điểm mà còn giải thích tại sao tác phẩm đó lại là hành khúc, là hát ru.
Âm nhạc giúp trẻ phát triển trí nhớ. Trí nhớ âm nhạc là khả năng thu nhận và
ghi nhớ lại. Đặc điểm của trẻ mẫu giáo lớn là ghi nhớ âm nhạc bằng tai nghe dựa
vào nhạy cảm. Vì vậy, khi tập hát, giáo viên nên gợi mở, giúp trẻ nhận thức và trên
cơ sở ấy trí nhớ ngày càng phát triển. Tính tích cực và sự tập trung chú ý trong giờ
học hát giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố và phát triển trí nhớ. Trẻ hát là
cùng lúc ghi nhớ lời ca, giai điệu, tiết tấu. Trẻ yêu thích ca hát bao nhiêu thì càng
thuộc nhanh, nhớ chính xác và nhớ lâu bài hát đó bấy nhiêu. Điều này có tác dụng
rèn luyện đôi tai nhạy bén cho trẻ, đồng thời tăng cường sự nhận thức của trẻ về thế

Theo các nhà tâm lý học, vấn đề mấu chốt của việc vận động theo nhạc nằm ở mối
tương quan giữa hoạt động thể chất và hoạt động trí não. Các nghiên cứu đã chỉ ra
rằng sự luân phiên giữa vận động thể lực và vận động trí não có tác động tích cực
đến sức khỏe của con người, nhờ đó cường độ và chất lượng của hoạt động trí não
được nâng cao.
Hát cũng liên quan trực tiếp đến sự phát triển thể lực của trẻ giúp trẻ củng cố
cơ quan phát âm, thở sâu, tránh nói lắp, đẩy mạnh chức năng hoạt động của cơ quan
phát thanh, hô hấp, hình thành giọng hát ở trẻ... tạo sự liên hệ nhạy bén giữa các
giác quan. Hát còn ảnh hưởng đến tư thế của trẻ: khi học hát trẻ luôn được nhắc nhở
phải ngồi thẳng, đứng thẳng, không được gù lưng, đó là điều quan trọng để tạo tư
thế đúng cho trẻ. “Tai nghe âm thanh” phát triển cùng với sự nhảy cảm sẽ giúp trẻ
hưởng ứng những tình cảm và hành vi tốt đẹp, hoàn thiện mọi vận động thể chất ở
trẻ. Như vậy, phản ứng của cơ thể đối với âm nhạc chịu sự chi phối của tác động
cảm xúc tâm lý của âm nhạc ở mức độ hơn nhiều so với tác động sinh lý trực tiếp
(phản xạ).
Như vậy, giáo dục âm nhạc đã đóng góp một phần không nhỏ tới sự phát
triển sinh lý trẻ.
1.2.4. Âm nhạc giáo dục thẩm mỹ
Tuổi mẫu giáo là thời kì nhạy cảm với những “cái đẹp” xung quanh, có thể
coi đây là thời kì phát cảm của những xúc cảm thẩm mỹ, những xúc cảm tích cực,
dễ chịu được nảy sinh khi trẻ tiếp xúc trực tiếp với “cái đẹp” tạo nên cảm giác sảng
khoái, khiến trẻ có cảm giác gắn bó thiết tha với con người và cảnh vật xung quanh
làm nảy nở ở các em những mong muốn làm điều tốt lành để đem niềm vui cho mọi
10


người.
Trong giáo dục học, nếu coi cấu trúc nhân cách trẻ bao gồm 4 mặt: Đạo đức,
trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ thì ở trẻ mẫu giáo mặt thẩm mỹ phát triển nhanh nhất bởi
đặc trưng tâm lý của giai đoạn này được biểu hiện rõ ở tính hình tượng, tính dễ xúc

11


Ngay từ lúc trẻ nghe cô hát trẻ đã có nhu cầu tập hát, trẻ đã nhận ra được cái đẹp,
thích cái đẹp và muốn chiếm lĩnh nó. Việc đưa âm nhạc đến với trẻ một cách phù
hợp với lứa tuổi sẽ có ý nghĩa giáo dục thẩm mỹ rất to lớn mà ở đó trẻ là người chủ
động tiếp thu tri thức thẩm mỹ, dần dần hình thành ở trẻ nhu cầu thị hiếu âm nhạc
đúng đắn.
Trong giáo dục âm nhạc, điều quan trọng không phải là dạy trẻ hát chuẩn
xác, rõ ràng một cách đơn giản mà trẻ phải được tham gia các hoạt động âm nhạc
như: Nghe nhạc, vận động theo nhạc, múa, trò chơi âm nhạc. Đó chính là ý nghĩa
của giáo dục thẩm mỹ. Tiếp xúc với âm nhạc có quá trình sẽ tạo cho trẻ những ham
thích, xuất hiện dần quan hệ lựa chọn, nghĩa là có những sự ham thích khác nhau.
Do đó, các bài hát giản dị, có tính nghệ thuật, phù hợp với lứa tuổi sẽ hình thành ở
trẻ thị hiếu âm nhạc trong sáng, lành mạnh, là cơ sở của tình cảm thẩm mỹ, đạo đức
tốt đẹp. Ví dụ: Bài “Chị ong nâu và em bé” (nhạc và lời Tân Huyền) đã tạo dựng
hình ảnh “Chị ong nâu chăm chỉ đi kiếm mật từ khi bác gà trống mới gáy, ông mặt
trời mới dậy”. Lời ca trên những giai điệu , tiết tấu nhanh, bay bổng như nhắn gửi,
nhắc nhở các em biết chăm chỉ làm việc, chăm chỉ học hành.
Âm nhạc có sức lay động tâm hồn mạnh mẽ, không có gì có thể đánh thức
tâm hồn con người bằng âm nhạc. Âm nhạc chân chính có giá trị nghệ thuật cảm
hóa mọi người cùng hướng tới cái đẹp. Những hình ảnh mang biểu trưng về cái đẹp
được thể hiện rõ trong các bài hát: “Chị ong nâu và em bé” (Tân Huyền), “Đàn gà
con” (nhạc Pháp lời Việt), “Em yêu trường em” (Hoàng Vân), “Tia nắng hạt mưa”
(Khánh Vinh)... Những hình ảnh đó đã nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ những nhận thức
về cái đẹp.
Vì vậy, giáo dục tình cảm thẩm mỹ cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc
trong trường mầm non làm phong phú thêm đời sống tinh thần của trẻ, giúp trẻ cảm
thụ cái đẹp, tạo niềm tin trong các em.
Âm nhạc có vai trò rất to lớn đối với việc giáo dục nhân cách cho trẻ thông

và có tên là “Trường Mẫu Giáo Đông Sơn”. Trong thời gian mới thành lập trường
chỉ có 4 nhóm lớp tương ứng với 4 phòng học chủ yếu là học nhờ tại các đình chùa,
các nhà văn hóa của các thôn. Cho đến năm 1990 trường xây dựng thêm 5 phòng
học tổng số lớp đã tăng lên 9 lớp nằm rải rác ở 9 thôn và được đổi tên là “Trường
Mầm Non Bán Công Đông Sơn”. Trải qua biết bao khó khăn và được sự quan tâm
của các cấp lãnh đạo đầu tư kinh phí, năm 2007 trường mầm non Đông Sơn đã
chính thức được khởi công xây dựng tại khu trung tâm xã Đông Sơn với diện tích
1920 m2. Trường xây dựng được 7 phòng học, 2 phòng hiệu bộ, 1 phòng kế toán tài
chính. Sân chơi và khuôn viên của trường rất sạch sẽ, thoáng mát, có nhiều cây
xanh, đồ chơi trên sân rất phong phú màu sắc đẹp mắt thu hút trẻ tham gia vào các
hoạt động ngoài trời. Năm 2008 xác nhập về Hà Nội trường đổi tên một lần nữa là
“Trường Mầm Non Đông Sơn”.
Năm 2010 nhà trường tiếp tục được sự hỗ trợ của các cấp lãnh đạo cùng với
nhu cầu đến trường của các em trong toàn xã. Trường đã xây dựng thêm khu B bao
gồm 8 nhóm lớp với tổng diện tích 2143 m2 và có kế hoạch xây dựng trường đạt
chuẩn quốc gia vào năm 2015. Trong suốt quá trình hình thành và từng bước phát
triển. Trường mầm non Đông Sơn luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của
ủy ban nhân dân xã Đông Sơn, phòng giáo dục huyện Chương Mỹ và Đảng Ủy Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân xã Đông Sơn. Năm 2014 - 1015 trường có
tổng số 15 nhóm lớp ở cả khu A và khu B, 5 lớp mẫu giáo lớn, 5 lớp mẫu giáo nhỡ,
3 lớp mẫu giáo bé, 2 lớp nhà trẻ với tổng số 533 học sinh.
2.1.2. Đội ngũ giáo viên
Trường mầm non Đông Sơn có tổng số cán bộ, giáo viên, nhân viên là 49
đồng chí
Trong đó:
Ban giám hiệu: 3 đồng chí (1 hiệu trưởng, 2 hiệu phó)
14


Giáo viện: 33 đồng chí
Nhân viên: 13 đồng chí

trẻ làm trung tâm”; thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới 100% ở các
nhóm lớp; thực hiện bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi; chủ động, linh hoạt, sáng tạo
15


trong công việc thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới phù hợp với điều
kiện thực tiễn của địa phương và nhu cầu của trẻ; đầu tư đồ dùng, đồ chơi, thiết bị
giáo dục, tài liệu phục vụ chương trình...
Ngoài ra các giáo viên còn tăng cường tuyên truyền rộng rãi bằng nhiều hình
thức với cha mẹ trẻ những kiến thức khoa học về chăm sóc, giáo dục trẻ. Bên cạnh
đó các giáo viên trong trường không ngừng học tập, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp
vụ để nâng cao chất lượng các hoạt động học, hoạt động vui chơi phù hợp với nội
dung chương trình và phù hợp với trẻ. Tích cực đưa trò chơi vào các hoạt động, đặc
biệt là các trò chơi dân gian. Nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục bảo vệ
môi trường, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và
hiểu quả, đẩy mạnh giáo dục thể chất trong nhà trường.
2.2. Thực trạng giáo dục âm nhạc tại trường mầm non Đông Sơn - Chương Mỹ
- Hà Nội
2.2.1. Chương trình đào tạo
Cùng với hệ thống giáo dục mầm non theo hướng đổi mới, trường mầm non
Đông Sơn cũng đã có những hệ thống giáo dục theo hướng cải cách, tích hợp, lấy
trẻ làm trung tâm. Trường đã lựa chọn những chương trình vừa phù hợp với nhu cầu
và khả năng của trẻ vừa phù hợp với điều kiện thực tế ở địa phương đồng thời cũng
đồng nhất với các chủ điểm, chủ đề. Trong giáo dục âm nhạc cũng vậy, trường cũng
đã lựa chọn những bài hát phù hợp với nhu cầu và khả năng của trẻ theo đúng chủ
điểm, chủ đề nhánh, đã tích hợp giáo dục âm nhạc trong mọi hoạt động. Kết hợp các
loại hoạt động: dạy hát, vận động, trò chơi vào mỗi giờ học âm nhạc.
* Nội dung chương trình cải cách
Bảng 2.1: Nội dung giáo dục âm nhạc chương trình cải cách
Giai đoạn/

- Vỗ tay theo tiết tấu chậm
- Múa minh họa
- Vỗ tay theo tiết tấu phối hợp
- Trò chơi âm nhạc: ai nhanh nhất,
nghe tiếng hát đoán tên bạn, thi xem ai
nhanh...


6. Rước đèn
dưới
ánh
trăng
7. Lá xanh

bình minh
- Mưa rơi
- Hạt gạo
làng ta

1. Lớn
lên - Màu áo - Vỗ tay theo tiết tấu nhanh
cháu lái máy chú bộ đội - Vỗ tay theo nhịp 3/4
cày
- Đi cấy
- Vỗ tay theo tiết tấu phối hợp
2. Mùa xuân - Xe chỉ - Múa minh họa
đến rồi
luồn kim
- Trò chơi âm nhạc: hát theo hình vẽ,
3. Bác đưa - Cháu yêu thỏ nghe hát nhảy vào chuồng, bao

- Trường tiểu học
17


Bảng 2.2. Nội dung cho 5 chương trình trên 9 chủ điểm giáo dục âm nhạc cho trẻ
mẫu giáo lớn ở trường mầm non Đông Sơn như sau:
Chủ điểm

Trường mầm non

Nghề nghiệp

Thời gian
Nội dung
Tuần 1:
Nội dung trọng tâm: Hát+vận động:
Bé vui đón tết Trung “Rước đèn dưới ánh trăng”
Thu
Nội dung kết hợp: Nghe hát “Chiếc
đèn ông sao”
Trò chơi: “Ai nhanh nhất”
Tuần 2:
Nội dung trọng tâm: Hát+múa: “Cô
Lớp mẫu giáo B1
giáo miền xuôi”
của bé
Nội dung kết hợp: Nghe “Đi học”
Trò chơi: “Nghe tiếng hát đoán tên
bạn”
Tuần 3:

Tôi là ai
“Trời đã sáng rồi”
18


Bản thân

Nước và các hiện
tượng tự nhiên

Thế giới thực vật

Nội dung kết hợp: Nghe “Em là bông
hồng nhỏ”
Trò chơi: “Bao nhiêu bạn hát”
Tuần 2:
Nội dung trọng tâm: Hát+vận động:
Cơ thể của tôi
“Mời bạn ăn”
Nội dung kết hợp: Nghe “Em thêm một
tuổi”
Trò chơi: “Nghe hát nhảy vào vòng”
Tuần 3:
Nội dung trọng tâm: Vận động: “Năm
Tôi cần gì để lớn lên ngón tay ngoan”
và khỏe mạnh
Nội dung kết hợp: Nghe “Cái mũi”
Trò chơi: “Nghe giọng hát đoán tên
bạn”
Tuần 1:

theo hệ thống giáo dục mầm non mới được các giáo viên trong trường thực hiện
một cách linh hoạt, sáng tạo. Các giáo viên đã đảm bảo được lượng kiến thức và kỹ
19


năng cơ bản để hát chính xác các bài hát, tự hát được những bài hát mới, đơn giản
theo bản nhạc và thực hiện đầy đủ cả về số lượng lẫn thời gian tiết dạy. Trong hoạt
động âm nhạc giáo viên đã có những hoạt động tích hợp: dạy hát, nghe hát, vận
động, trò chơi... giúp tạo hứng thú cho trẻ, thu hút trẻ vào tiết học khiến cho tiết học
trở nên sôi nổi hào hứng hơn. Tuy nhiên, dụng cụ âm nhạc và các phương tiện phục
vụ cho hoạt động âm nhạc vẫn còn sơ sài nhưng giáo viên cũng đã khắc phục bằng
cách tạo ra những đạo cụ âm nhạc: xắc xô, chống, mõ, phách, chuông, bông đeo
tay... những đồ dùng tự tạo rất bắt mắt và thu hút được sự hứng thú của trẻ. Giáo
viên cũng đã có vốn bài hát khá phong phú và không ngừng bổ sung thêm các thể
loại nhạc dành cho trẻ mầm non.
2.2.2. Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ mẫu giáo lớn
Trẻ 5 tuổi đã thể hiện tính độc lập cao hơn và sự ham hiểu biết. Trẻ rất hay
hỏi “vì sao”, “thế nào”, “cái gì”... Trong tư duy, trẻ bắt đầu nắm được mối quan hệ
giữa các sự vật, hiện tượng và có thể làm được các thao tác tổng hợp trong đó có âm
nhạc.
Trẻ có thể xác định được các âm thanh cao, thấp, to, nhỏ, thậm chí cả hướng
chuyển động của giai điệu (đi lên hay đi xuống); âm sắc (giọng hát của ai hay tiếng
đàn nào); trẻ biết phân biệt tính chất âm nhạc, vui vẻ, sôi động, yên tĩnh, em ả; nhịp
độ nhanh hay chậm. Trẻ hiểu được yêu cầu thể hiện bài hát, thể hiện các động tác
trong điệu múa. Khả năng phối hợp giữa nghe và hát ở trẻ cũng tốt hơn. Các cơ
quan vận động của trẻ được củng cố và phát triển nhiều. Trẻ nắm được các động tác
cơ bản như: đi, chạy, nhảy và có khả năng vận dụng những động tác đơn lẻ đã biết
trong các điệu múa, trò chơi âm nhạc. Trẻ có khả năng ghi nhớ sự liên tục của các
động tác khi lắng nghe âm nhạc.
Hứng thú với từng dạng hoạt động âm nhạc tùy theo khả năng của mỗi trẻ

phải chú ý đặc điểm cá biệt ở từng trẻ.
Khi nghiên cứu về khả năng nghe của con người nói chung và khả năng nghe
nhạc của trẻ mẫu giáo nói riêng, tiến sĩ Ngô Thị Nam đã nhận định: nghe âm nhạc là
mức độ phát triển cao của tai nghe ở con người. Tai nghe âm nhạc có sự phân biệt
rất rõ rệt với tai nghe bình thường. Người ta có thể nghe rất thính: nghe thấy mọi
tiếng động, tiếng nói, song chưa chắc đã nghe được và phân biệt được âm thanh âm
nhạc với cùng mức độ. Người có tai nghe âm nhạc là người có khả năng phân biệt
được phẩm chất của âm thanh có tính nhạc: cao độ, trường độ, cường độ, âm sắc,
các mối quan hệ của những phương tiện diễn tả ngôn ngữ âm nhạc.
Chính vì vậy, để phát triển ta nghe âm nhạc, tiền đề đẻ trẻ cảm thụ âm nhạc
một cách sâu sắc thì nhà giáo dục cần phải nắm rõ được đặc điểm phát triển tai nghe
của trẻ em mẫu giáo nói chung, trên cơ sở đó có những tác động phù hợp.
Nếu trẻ 3-4 tuổi dừng lại ở việc phân biệt và nhắc lại được những giai điệu
đơn giản, xúc cảm và hứng thú âm nhạc của trẻ chưa ổn định (nhanh chóng xuất
hiện mà cũng nhanh chóng mất đi ngay). Hay trẻ 4-5 tuổi đã bắt đầu nắm được
những ấn tượng về tác phẩm âm nhạc và khả năng chú ý nghe kéo dài đến 2 phút thì
21


trẻ 5 - 6 tuổi sự chú ý đã cao hơn. Trẻ đã biết tập trung nghe nhạc một cách chi tiết
hơn, thời gian chú ý nghe dài hơn, có thể kéo dài 2 - 3 phút. Trẻ có khả năng cảm
nhận trạng thái chung của âm nhạc, theo dõi sự phát triển của hình tượng âm nhạc.
Trẻ biết thể hiện nhu cầu và có ý thức hơn, biết xác định được tính chất âm nhạc,
vui, buồn, âm thanh cao thấp, to nhỏ, tiết tấu nhanh chậm, âm sắc diễn tả của tác
phẩm âm nhạc. Trẻ hiểu được nội dung của tác phẩm âm nhạc có chủ đề khác nhau,
thể loại khác nhau như hành khúc, nhảy múa, trữ tình... Trẻ phân biệt được giọng
hát đúng và giọng hát sai của bạn mình. Đặc biệt trẻ rất thuần thục trong các trò
chơi với âm thanh, phát triển tai nghe và rất nhạy cảm với lời ca, giai điệu của bài
hát ru, của các làn điệu dân ca.
Một đặc điểm hết sức quan trọng là giữa thính giác và giọng nói của trẻ có