1. M

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHƯ THANH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM DẠY BÀI “THỰC HÀNH: TÌM HIỂU CHỨC
NĂNG (LIÊN QUAN ĐẾN CẤU TẠO) CỦA TỦY SỐNG” VÀ
BÀI “PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHẢN XẠ CÓ
ĐIỀU KIỆN” Ở SINH HỌC 8 ĐẠT HIỆU QUẢ CAO THEO
ĐỊNH HƯỚNG ĐÁNH GIÁ 12 TIÊU CHÍ CỦA SỞ GD&ĐT
THANH HÓA TẠI TRƯỜNG THCS XUÂN PHÚC.

Người thực hiện: Lương Thị Loan
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Xuân Phúc
SKKN thuộc môn: Sinh học

THANH HÓA NĂM 2019
0


Mục lục
1. Mở đầu...............................................................................................................1
1.1. Lí do chọn đề tài.............................................................................................1
a. Lí do khách quan...............................................................................................1
b. Lí do chủ quan...................................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................2
1.3. Đối tượng nghiên cứu.....................................................................................2

trí, đào tạo nhân lực cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và đổi mới đất nước. Tuy
nhiên nền giáo dục đang ẩn chứa rất nhiều bất cập. Những bất cập nêu trên của
giáo dục không thể giải quyết khắc phục được căn bản chỉ bằng các giải pháp
cục bộ, đơn lẻ, thiếu chiến lược và tầm nhìn dài hạn, chưa đạt tới chiều sâu bản
chất của vấn đề. Để giải quyết được căn bản những vấn đề đặt ra, đòi hỏi những
người làm giáo dục phải có cách nhìn toàn diện, đầy đủ, khách quan và sâu sắc.
Bước sang thời kì mới - thời kì cách mạng công nghiệp 4.0, đất nước ta
đứng trước những cơ hội và thách thức lớn, đó là: Đẩy mạnh công nghiệp hóa,
hiện đại hóa để cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, tiên
tiến; Đẩy mạnh có hiệu quả quá trình hội nhập quốc tế; Nâng cao năng lực hợp
tác và cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội
nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hơn; Bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, độc lập, chủ
quyền và an ninh quốc gia.
Những vấn đề trên đã và đang đặt ra những yêu cầu rất cao về nguồn lực
con người, với những giá trị xã hội mới, tiêu chí mới về phẩm chất và năng lực
của mỗi con người và cả cộng đồng (như năng lực hợp tác, cạnh tranh, đấu tranh
trên trường quốc tế; Năng lực làm chủ - ứng dụng và sáng tạo khoa học và công
nghệ cao; Năng lực kết nối cộng đồng; Năng lực lập nghiệp;Văn hóa lao động,
lối sống hiện đại, văn minh và mang đậm bản sắc dân tộc…). Tất cả những giá
trị mới nêu trên tất yếu đặt ra những yêu cầu đổi mới về nhận thức, quan điểm,
mục tiêu, cơ chế phát triển giáo dục; Về nội dung, chương trình và phương pháp
giáo dục; Đòi hỏi phải đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục của đất nước.
Để đáp ứng định hướng đổi mới căn bản toàn diện giáo dục trước mắt cần
đổi mới phương pháp giảng dạy và cách thức kiểm tra đánh giá trong từng
chương, bài cụ thể. Đối với bộ môn Sinh học thì chương trình Sinh học 8 tìm
hiểu về cơ thể và vệ sinh người, kiến thức rất thực tế nhưng đa số các bài có nội
dung dài. Đặc biệt chương thần kinh và giác quan không chỉ có nội dung dài mà
còn rất khó và trừu tượng. Vì vậy vấn đề đổi mới trong cả 3 nội dung: Kế hoạch
và tài liệu dạy học, tổ chức hoạt động học cho học sinh và hoạt động học của
học sinh (theo công văn 572 của sở GD&ĐT Thanh Hóa về hướng dẫn đánh

khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng,
phát triển năng lực…
2.1.2. Cơ sở lí thuyết.
2.1.2.1. 12 tiêu chí đánh giá theo hướng dẫn của công văn 572 Sở GD&ĐT
Thanh Hóa.
Theo hướng dẫn của công văn 572 thì đánh giá một giờ dạy của giáo viên
căn cứ vào 3 nội dung với 12 tiêu chí. Cụ thể:
(1) Nội dung 1: Kế hoạch và tài liệu dạy học. Gồm 4 tiêu chí:
- Tiêu chí 1: Mức độ phù hợp của chuỗi hoạt động học với mục tiêu, nội dung
và phương pháp dạy học được sử dụng.
- Tiêu chí 2: Mức độ rõ ràng của mục tiêu, nội dung, kĩ thuật tổ chức và sản
phẩm cần đạt được của mỗi nhiệm vụ học tập.
- Tiêu chí 3: Mức độ phù hợp của thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng để
tổ chức các hoạt động học của học sinh.
- Tiêu chí 4: Mức độ hợp lí của phương án kiểm tra, đánh giá trong quá trình tổ
chức hoạt động học của học sinh.
(2) Nội dung 2: Tổ chức hoạt động học cho học sinh. Gồm 4 tiêu chí:
- Tiêu chí 5: Mức độ sinh động, hấp dẫn học sinh của phương pháp và hình thức
chuyển giao nhiệm vụ học tập.
- Tiêu chí 6: Khả năng theo dõi, quan sát, phát hiện kịp thời những khó khăn
của học sinh.
- Tiêu chí 7: Mức độ phù hợp, hiệu quả của các biện pháp hỗ trợ và khuyến
khích học sinh hợp tác, giúp đỡ nhau khi thực hiện nhiệm vụ học tập.
- Tiêu chí 8: Mức độ hợp lí của phương án kiểm tra, đánh giá trong quá trình tổ
chức hoạt động học của học sinh.
(3) Nội dung 3: Hoạt động học của học sinh. Gồm 4 tiêu chí:
- Tiêu chí 9: Khả năng tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của tất
cả học sinh trong lớp.
- Tiêu chí 10: Mức độ tích cực, chủ động, sáng tạo, hợp tác của học sinh trong
việc thực hiện các nhiệm vụ học tập.

- GV
- HS
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
- HS
- GV
Bước 3. Thảo luận, trao đổi, báo cáo.
- GV
- HS
Trình bày
Bước 4. Phương án kiểm tra đánh giá (KTĐG).
Điều chỉnh:
Hoạt động 2: (Tên hoạt động, dự kiến
thời gian).
…
Các hoạt động tiếp theo được lặp lại như cấu trúc.
IV. TỔNG KẾT VÀ HƯỚNG DẪN HỌC TẬP.
1. Tổng kết: GV hướng dẫn học sinh tổng kết lại những nội dung cốt lõi
của bài học.
2. Hướng dẫn học tập: GV giao bài tập, hướng dẫn học ở nhà, gợi ý đọc
thêm…
2.2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
nghiệm.
2.2.1. Thực trạng.
Qua khảo sát thực trạng dạy học Sinh học 8 nói chung, chương thần kinh
và giác quan cụ thể là bài“Thực hành: Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu
tạo) của tủy sống” và bài “Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện” ở
trường THCS Xuân Phúc tôi nhận thấy:
4



định tiến hành thử nghiệm ở 2 lớp 8 với lực học ngang nhau (lực học đã được
kiểm nghiệm cụ thể qua nhiều kênh đánh giá), lớp 8A tôi chưa vận dụng soạn và
dạy theo hướng đánh giá 12 tiêu chí còn lớp 8B tôi soạn và dạy theo hướng đánh
giá 12 tiêu chí - công văn 572 của sở GD&ĐT Thanh Hóa vào bài “Thực hành:
Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo) của tủy sống” và bài "Phản xạ
không điều kiện và phản xạ có điều kiện”. Sau khi dạy xong, tiến hành 1 bài
kiểm tra 15 phút đánh giá chất lượng học tập của học sinh lớp 8A ở Trường
THCS Xuân Phúc - Như Thanh - Thanh Hóa thu được kết quả như sau:
Lớp
(Khối)

Sĩ
số

Lớp 8A 37

Điểm
giỏi
SL %
1

2,7

Điểm khá Điểm TB

Điểm yếu

SL

%


5


Kết quả trên cho thấy: Tỉ lệ học sinh khá, giỏi rất thấp; tỉ lệ học sinh trung
bình thấp; tỉ lệ học sinh yếu kém còn nhiều. Chứng tỏ học sinh nắm bắt kiến
thức về “Chức năng (liên quan tới cấu tạo) của tủy sống” và “Phản xạ không
điều kiện và phản xạ có điều kiện” chưa tốt.
Kết quả này đã thôi thúc tôi mạnh dạn áp dụng: Dạy bài “Thực hành:
Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo) của tủy sống” và bài “Phản xạ
không điều kiện và phản xạ có điều kiện” ở Sinh học 8 đạt hiệu quả cao theo
định hướng đánh giá 12 tiêu chí của sở GD&ĐT Thanh Hóa tại Trường
THCS Xuân Phúc.
2.3. Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết
vấn đề.
2.3.1. Đổi mới trong soạn giáo án.
Để có một tiết dạy đem lại hiệu quả cao thì giáo án là cơ sở và điều kiện
cần thiết. Giáo án sử dụng cho việc dạy học theo đánh giá 12 tiêu chí có nhiều
điểm mới nên trong bài soạn cần chú ý những vấn đề sau:
* Xác định mục tiêu của bài học: Mục tiêu của bài học cần cụ thể mức độ
cần đạt được đối với chuẩn kiến thức, kỹ năng và phát triển tư duy của học sinh
ở 4 phương diện: kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng hình thành năng lực
cho học sinh.
* Lựa chọn các phương pháp và phương tiện gắn với từng nội dung cụ thể
giúp học sinh chủ động khai thác, tự chiếm lĩnh từng đơn vị kiến thức đặt ra.
* Xác định được những hoạt động trong quá trình dạy học. Trong từng
hoạt động phải tuân thủ theo 4 bước của mẫu giáo án mới:
- Giao nhiệm vụ học tập:
+ Nhiệm vụ học tập rõ ràng và phù hợp với khả năng của HS, thể hiện ở
yêu cầu về sản phẩm mà HS phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ;

a) Khi dạy bài “Thực hành: Tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo) của
tủy sống”.
Đây là một bài thực hành tìm hiểu chức năng của tuỷ sống thông qua thí
nghiệm thực hành, mang tính chất nghiên cứu tìm tòi, chứ không phải là tiết
thực hành củng cố, rèn luyện kĩ năng. Giáo viên sử dụng kĩ thuật bàn tay nặn bột
để tổ chức, điều khiển học sinh học tập.
* Mục I tìm hiểu chức năng của tủy sống: Có 7 thí nghiệm, được tiến
hành theo 3 bước như SGK. Giáo viên yêu cầu học sinh hoạt động nhóm, trực
tiếp tiến hành thí nghiệm  quan sát hiện tượng và ghi lại kết quả thí nghiệm:
- Bước 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh hủy não (ếch tủy). Học sinh từng
nhóm chuẩn bị ếch tuỷ theo hướng dẫn, đọc kĩ 3 thí nghiệm các nhóm phải làm,
các nhóm lần lượt làm thí nghiệm 1, 2, 3 ghi kết quả quan sát vào bảng 44 SGK
và rút ra kết luận: Tủy sống có các căn cứ điều khiển phản xạ không điều kiện,
các căn cứ đó có sự liên hệ theo chiều dọc (mang tính dự đoán).
- Bước 2 và bước 3: Để đảm bảo độ chính xác và thời lượng tiết học giáo
viên phải trực tiếp làm và biểu diễn thí nghiệm để học sinh quan sát. Sau đó học
sinh trình bày các bước và xác nhận kết quả dự đoán ở thí nghiệm 1, 2, 3: Thí
nghiệm 4, 5 khẳng định sự liên hệ giữa các căn cứ thần kinh ở phần khác nhau; Thí
nghiệm 6, 7 khẳng định tủy sống có nhiều căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động
của các chi. Giáo viên lưu ý để biết được thành phần nào là căn cứ của các phản xạ
không điều kiện, thành phần nào dẫn truyền chúng ta tìm hiểu ở mục II.
* Mục II: Dựa vào các kết quả rút ra từ các thí nghiệm đối chiếu với cấu
tạo của tuỷ sống (H 44.1-2 SGK) ở mục III-2 SGK, làm việc độc lập và tự rút ra
được cấu tạo của tủy sống và chức năng của chất xám và chất trắng.
b) Khi dạy bài lí thuyết “Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện”.
- Mục I: Ở phần 1 đề cập tới kiến thức khái niệm. Có nhiều cách thức
khác nhau để dạy mục này. Nếu theo trình tự kênh chữ được trình bày trong sách
giáo khoa thì ở phần này giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu thông tin sách
giáo khoa hoạt động nhóm để hoàn thành “Bảng 52-1 SGK” để từ đó làm cơ sở
để cho học sinh rút ra khái niệm về phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều

52.2 SGK từ bảng hoàn thành và thông tin trang 168 SGK học sinh rút ra được
những điểm khác nhau về tính chất của phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều
kiện, mối quan hệ giữa phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện.
Trong quá trình soạn giáo án giáo viên cần dự kiến các tình huống có thể
xảy ra trong các hoạt động, hoạt động nào giải quyết nhanh và hoạt động nào
cần cho học sinh suy nghĩ trao đổi để có giải pháp cho kịp thời gian của tiết dạy;
Giáo viên không nên thuyết trình dài dòng, không nên giành lấy quyền kết luận
mà để cho học sinh tự kết luận, giáo viên chỉ bổ sung hay xác nhận.
- Phần tổng kết và hướng dẫn học ở nhà trong giáo án: phải cụ thể, lưu ý
đến phần kiến thức giảm tải của bài sau.
2.3.2. Hướng dẫn học sinh tự học hiệu quả ở nhà để nâng
cao chất lượng giờ dạy.
Giờ dạy sinh động hay không phụ thuộc phần lớn vào sự tích cực, chủ
động phát hiện kiến thức của học sinh muốn đạt được điều đó học sinh phải có
thời gian chuẩn bị, một trong những cách giúp học sinh chủ động đó là giáo viên
hướng dẫn học sinh cách thu thập thông tin ở nhà thông qua mạng internet, tài
liệu, sách báo…
2.3.3. Sử dụng hiệu quả phương tiện dạy học và công nghệ thông tin trong
từng giờ dạy cụ thể.
Đặc trưng của bộ môn Sinh học là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu
tượng do đó đồ dùng dạy học là yếu tố không thể thiếu trong dạy học Sinh học.
Để tiết dạy thành công không chỉ chu đáo về giáo án mà cần chuẩn bị và sử dụng
hiệu quả đồ dùng. Với mỗi dạng bài, mỗi nội dung trong bài phải sử dụng các
phương tiện dạy học khác nhau để học sinh dễ tìm tòi phát hiện kiến thức.
8


Ví dụ: Dạy nội dung cấu tạo nên sử dụng tranh hoặc mô hình, dạy nội
dung sinh lí như quá trình hình thành phản xạ có điều kiện ở bài 52 nên sử dụng
các video mô tả quá trình (nhận biết hình ảnh của vật), chức năng sinh lí của tủy

Kỹ thuật dạy học là những cách thức hành động của của giáo viên và học
sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình
dạy học. Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy
học. Trong dạy học bài“Thực hành: tìm hiểu chức năng (liên quan đến cấu tạo)
của tủy sống” và bài “Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện” tôi đã
lựa chọn và sử dụng kĩ thuật dạy học nhằm phát triển và phát huy tính tích cực,
sáng tạo của người học như: kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật chia nhóm (chia nhóm
hợp lí có thể 4 - 6 HS/nhóm, gồm nhóm trưởng, thư kí và các thành viên của
nhóm), kĩ thuật giao nhiệm vụ, kĩ thuật động não, kĩ thuật tia chớp, kĩ thuật bàn
tay nặn bột, kĩ thuật sơ đồ tư duy...
2.3.6. Vận dụng linh hoạt hình thức tổ chức hoạt động học
tập trong từng bài cụ thể.
9


Trong một bài học không phải mục nào cũng dạy theo hướng đánh giá 12
tiêu chí thì mới nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo viên có thể lựa chọn một nội
dung phù hợp để dạy theo hướng đánh giá 12 tiêu chí, các mục còn lại dạy theo
phương pháp cũ. Khi đánh giá toàn bài thì căn cứ chủ yếu vào kết quả của nội
dung dạy theo hướng đánh giá 12 tiêu chí. Ví dụ khi dạy bài“Phản xạ không
điều kiện và phản xạ có điều kiện” mục II tôi không dạy theo hướng đánh giá 12
tiêu chí mà dạy theo phương pháp cũ. Để tổ chức tốt kế hoạch bài học thì giáo
viên sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực cho toàn bộ bài học
cần phải hợp lý và linh hoạt với từng kiểu bài lên lớp.
Để tổng kết lại những vấn đề mà tôi đã trình bày ở trên, tôi xin trình
bày giáo án dạy học cụ thể cho tiết dạy bài thực hành và tiết dạy bài lý thuyết
như sau:
Giáo án chi tiết của tiết 46 - bài 44 “Thực hành: Tìm hiểu chức năng
(liên quan đến cấu tạo) của tủy sống”; Tiết 54 - bài 52 “Phản xạ không điều
kiện và phản xạ có điều kiện” được soạn theo hướng đánh giá 12 tiêu chí của

2. Kiểm tra bài cũ.
Câu hỏi: Nêu các bộ phận và cấu tạo của các bộ phận của HTK?
10


Đáp án: SGK.
3. Tiến trình dạy học.
a. Đặt vấn đề.
Dựa vào cấu tạo chia hệ thần kinh thành 2 bộ phận trung ương và ngoại
biên. Tủy sống thuộc bộ phận trung ương. Vậy tủy sống có cấu tạo và chức năng
gì để thực hiện vai trò trung ương của hệ thần kinh.
b. Các hoạt động dạy học.
Hoạt động của giáo viên và học sinh
Nội dung chính (ghi bảng)
Hoạt động 1 : Tìm hiểu chức năng của
1. Chức năng của tuỷ sống.
tuỷ sống. (20 phút)
- Các bước thí nghiệm:
Bước 1. Giao nhiệm vụ.
+ Hủy não hoặc cắt đầu ếch.
- GV: Giới thiệu cách tiến hành thí nghiệm + Treo lên giá, để cho hết choáng
trên ếch đã huỷ não, yêu cầu các nhóm
(khoảng 3 - 5 phút).
tiến hành thí nghiệm 1, 2, 3; Quan sát thí
- Tiến hành thí nghiệm: Giống
nghiệm 4, 5, 6, 7 do giáo viên biểu diễn.
bảng 44 SGK.
GV yêu cầu HS dự đoán về chức năng của - Kết quả thí nghiệm:
tuỷ sống.
+ Thí nghiệm 1: Chi sau bên phải

dọc (Khi cắt ngang tủy sống kích
trắng còn); Sau mỗi thí nghiệm nên rửa
thích chi sau, chi trước không co;
sạch chỗ da có a xít.
kích thích chi trước, chi sau không
Bước 3. Thảo luận, trao đổi, báo cáo.
co).
- GV: Yêu cầu HS thảo luận thống nhất ý
kiến và thư kí ghi lại kết quả đã thống nhất.
- GV hỏi thêm:
? Dựa vào kết quả thí nghiệm 1, 2, 3 hãy
dự đoán tủy sống có chức năng gì?
? Dựa vào kết quả thí nghiệm 4, 5 hãy dự
đoán các trung khu điều khiển phản xạ có
mối liên hệ như thế nào với nhau?
11


- HS: Thảo luận thống nhất và ghi kết quả
thí nghiệm vào bảng 44 SGK và thảo luận
trả lời 2 câu hỏi để dự đoán chức năng của
tủy sống.
Bước 4. Phương án KTĐG.
- HS: Tự đánh giá kết quả của nhóm.
- GV: Đánh giá mức độ tích cực, mức độ
đúng đắn trong kết quả hoạt động của nhóm.
Hoạt động 2: Nghiên cứu cấu tạo của
2. Cấu tạo của tuỷ sống.
tuỷ sống. (15 phút)
Bước 1. Giao nhiệm vụ.



- Vị trí: Nằm trong ống xương sống từ đốt sống cổ I đến hết
đốt thắt lưng II.
- Hình dạng: + Hình trụ; dài 50 cm, nặng 30 g, đường kính 1 cm.
Cấu tạo
+ Có hai phần phình cổ và phình thắt lưng.
ngoài - Màu sắc: Màu trắng bóng.
Cấu
tạo
- Màng tuỷ: 3 lớp: Màng cứng, màng nhện, màng nuôi 
bảo vệ và nuôi dưỡng tuỷ sống.
Cấu tạo - Chất xám: Nằm trong, có hình chữ H.
trong
- Chất trắng: Nằm ngoài; Bao quanh chất xám.
- Chất xám: là trung khu của các phản xạ không điều kiện. (Thí nghiệm
Chức 6,7 chứng minh)
năng - Chất trắng: là các đường dẫn truyền nối các căn cứ thần kinh trong tuỷ
sống với nhau và với não bộ. (Thí nghiệm 4,5 chứng minh)
IV. TỔNG KẾT VÀ HƯỚNG DẪN HỌC TẬP.
1. Tổng kết.
- GV giúp học sinh tổng kết lại toàn bộ nội dung thực hành và cấu tạo của
tủy sống.
- Nhận xét về ý thức, kết quả thực hành của học sinh.
2. Hướng dẫn học tập.
- Học cấu tạo của tuỷ sống.
- Hoàn thành báo cáo thu hoạch ở nhà và nộp lại cho giáo viên ở giờ sau.
- Đọc trước bài 45 SGK.
Tiết 54 - Bài 52 : PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHẢN XẠ
CÓ ĐIỀU KIỆN

3. Tiến trình dạy học.
a. Đặt vấn đề.
Phản xạ là phản ứng của cơ thể để trả lời các kích thích của môi trường
thông qua hệ thần kinh. Tiếng khóc chào đời và tiếng khóc khi buồn, khi vui đều
là phản xạ nhưng chúng lại khác nhau. Vậy chúng khác nhau như thế nào?
Chúng ta cùng tìm hiểu điều đó qua bài 52.
b. Các hoạt động dạy học.
Hoạt động của giáo viên và học sinh
Nội dung chính (Ghi bảng)
I. Phân biệt phản xạ có
Hoạt động 1: Phân biệt phản xạ có điều
kiện và phản xạ không điều kiện. (5 phút) điều kiện và phản xạ
a. Nhiệm vụ 1: Phân biệt khái niệm
không điều kiện.
PXCĐK và PXKĐK.
Bước 1. Giao nhiệm vụ.
- GV: Yêu cầu HS liên hệ các phản xạ có ở
người để trả lời câu hỏi:
? Trẻ em mới sinh ra đã có những phản xạ nào?
? Vậy phản xạ không điều kiện là gì?
? Đi học về em đi đường bên nào? Khi sinh
ra em đã biết chưa?
? Vậy thế nào là phản xạ có điều kiện?
? Phân biệt PXKĐK và PXCĐK về mặt
khái niệm?
- Phản xạ không điều kiện là
- HS: Tiếp nhận nhiệm vụ.
phản xạ sinh ra đã có, không
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
cần phải học tập.

trợ kịp thời những HS gặp khó khăn.
Bước 3. Thảo luận, trao đổi, báo cáo.
- GV: Gọi 1 HS trả lời  Gọi HS khác nhận
xét, bổ sung.
+ GV đưa ra một số câu hỏi để cũng cố khắc
sâu thêm kiến thức về khái niệm PXCĐK và
PXKĐK:
? Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe trước
vạch kẻ là 1 PXCĐK. Vì sao?
- HS: 1 HS trả lời  HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4. Phương án KTĐG.
- GV chốt lại kiến thức đúng
(Đa số các phản xạ của cơ thể là PXCĐK.
Vậy PXCĐK được hình thành như thế nào, liệu
rằng một PXCĐK có tồn tại mãi không?)
Hoạt động 2: Tìm hiểu sự hình thành
phản xạ có điều kiện. (18 phút)
Hoạt động a: Tìm hiểu sự hình thành
phản xạ có điều kiện.
Bước 1. Giao nhiệm vụ.
- GV: Hướng dẫn HS quan sát tranh hình
52.3 SGK sau đó GV mô tả thí nghiệm
thành lập PXCĐK tiết nước bọt khi có ánh
sáng đèn và yêu cầu HS suy nghĩ độc lập trả
lời các câu hỏi sau:
? PX định hướng với ánh sáng đèn, phản xạ
tiết nước bọt đối với thức ăn là loại PXCĐK
hay PXKĐK? PX tiết nước bọt với ánh sáng
đèn là loại PX gì?
? Nêu các bước thành lập PXCĐK?

khó).
Bước 3. Thảo luận, trao đổi, báo cáo.
- GV: Gọi 1-2 HS trả lời  Gọi 1-2 HS nhận
xét, bổ sung.
+ GV bổ sung một số kiến thức cho HS:
Kích thích có điều kiện, kích thích không
điều kiện; cung PXCĐK là một cung phản
xạ phức tạp vì có thêm một yếu tố mới là
đường thần kinh liên hệ tạm thời; nhấn
mạnh quá trình hình thành đường liên hệ
tạm thời.
- HS: 1-2 em nêu phương án trả lời  HS
khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4. Phương án KTĐG.
- GV: Dẫn dắt HS chốt lại kiến thức đúng.
Hoạt động b : Tìm hiểu sự ức chế PXCĐK.
Bước 1. Giao nhiệm vụ.
- GV: Đưa ra các tình huống yêu cầu học
sinh suy nghĩ giải quyết các tình huống.
? Nếu cứ bật đèn mà không cho chó ăn
nhiều lần thì sẽ xảy ra hiện tượng gì?
? Vậy ức chế phản xạ có điều kiện là gì?
? Tại sao phản xạ tiết nước bọt với ánh sáng
đèn lại mất dần?
? Giải thích câu tục ngữ “văn ôn, võ luyện”?
? Dựa vào cơ chế trên để bỏ nghiện game
em cần làm gì?
? Thủ môn Bùi Tiến Dũng bắt ngôn rất giỏi.
Vì sao?
? Là HS em sẽ làm gì để trở thành một công

luôn thay đổi.
+ Hình thành các thói quen, tập
quán tốt đối với con người.

16


sự thành lập và ức chế PXCĐK còn có ý
nghĩa gì?
? Nêu ý nghĩa của sự thành lập và ức chế
PXCĐK.
- HS: Sẵn sàng tiếp nhận nhiệm vụ.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
- HS: Thu thập thông tin trong SGK, liên hệ
kiến thức thực tế, độc lập trả lời câu hỏi.
- GV: theo dõi, quan sát, hỗ trợ HS khi cần thiết.
Bước 3. Thảo luận, trao đổi, báo cáo.
- GV: Gọi 1-2 HS trả lời  Gọi HS khác
nhận xét, bổ sung những kiến thức chưa
chính xác hoặc còn thiếu.
+ GV: Lấy ví dụ về việc củng cố PXCĐK
nhuần nhuyễn để hình thành kĩ năng...
+ Cung cấp thêm cho HS: Có 2 loại ức chế
là ức chế tắt dần và ức chế dập tắt, với ức
chế tắt dần thì sự phục hồi lại PXCĐK sẽ dễ
dàng hơn ức chế dập tắt.
- HS: 1-2 em báo cáo kết quả học tập của
mình  HS khác nhận xét, bổ sung hoàn
thiện kết quả học tập.
Bước 4. Phương án KTĐG.

Tính chất của Tính chất của
PXKĐK
PXCĐK
1. Trả lời kích 1’. Trả lời kích
thích tương
thích bất kì
ứng hay
hay KTCĐK.
KTKĐK.
2’. Được hình
2. Bẩm sinh. thành trong
đời sống (qua
học tập, rèn
luyện).
17


nhóm khác nhận xét, bổ sung.
3’. Dễ mất khi
+ Để kiểm tra khả năng tiếp thu kiến thức
3. Bền vững. không được
phần này GV tổ chức cho HS chơi trò
củng cố.
chơi ai nhanh hơn.
4’. Có tính
- HS: Đại diện nhóm báo cáo kết quả 
4. Có tính
chất cá thể,
chất di
không di

sống.
vỏ não.
và PXKĐK có mối quan hệ gì ?
* Mối quan hệ giữa PXKĐK và
? Điều kiện để hình thành PXCĐK cũng thể
PXCĐK:
hiện mối quan hệ của chúng.Vậy PXCĐK và
+ PXKĐK là cơ sở thành lập
PXKĐK còn có mối quan hệ gì?
PXCĐK.
- HS: Tiếp nhận nhiệm vụ.
+ Phải có sự kết hợp giữa 1
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ.
- HS: Nhớ lại kiến thức cũ độc lập để trả lời KTCĐK và KTKĐK (trong đó
KTCĐK phải có trước một thời
câu hỏi.
gian ngắn).
- GV: Theo dõi, quan sát phát hiện và giúp
đỡ kịp thời hs gặp khó khăn.
Bước 3. Thảo luận, trao đổi, báo cáo.
- GV: Gọi 1-2 HS trả lời  Gọi HS khác bổ sung.
- HS: 1-2 HS trả lời  HS khác phát hiện,
sửa chữa, bổ sung kiến thức còn sai, thiếu
cho bạn.
Bước 4. Phương án KTĐG.
- GV: Hướng dẫn HS chốt lại kiến thức đúng.
IV. TỔNG KẾT VÀ HƯỚNG DẪN HỌC TẬP.
1. Tổng kết.
- GV hướng dẫn học sinh tổng kết lại những nội dung cốt lõi của bài học
bằng sơ đồ tư duy.


1

2,7

2

5,4

11

29,7

15

40,6

8

21,6

Lớp 8B

37

5

13,5

14

3.1. Kết luận.
Để đáp ứng nhu cầu dạy và học trong nhà trường đồng thời đáp ứng nhu
cầu đổi mới căn bản, đổi mới toàn diện giáo dục phù hợp với xu thế phát triển
của thời đại thì đổi mới dạy học theo tinh thần công văn 572 là việc làm hiệu
quả và cần thiết.
Sau một thời gian nghiên cứu thực hiện đề tài tôi đã hoàn thành sáng kiến
kinh nghiệm với kết quả tương đối khả quan. Kết quả thu được khẳng định việc
nghiên cứu tìm biện pháp đổi mới trong quá trình dạy học là rất thiết thực. Làm
được như vậy chúng ta sẽ gây được hứng thú cho học sinh trong học tập.Từ đó
giúp học sinh tự tin trong quá trình học tập chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ
năng, phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo ở học sinh. Từng
bước nâng dần chất lượng học tập bộ môn góp phần đổi mới chương trình giáo
dục phổ thông trong giai đoạn mới.
3.2. Kiến nghị.
a. Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy Sinh học 8:
- Tham gia đầy đủ các lớp bồi dưỡng chuyên đề đặc biệt là chuyên đề bồi
dưỡng dạy học theo hướng đánh giá 12 tiêu chí. Tích cực học hỏi kinh nghiệm
từ đồng nghiệp, đồng môn, tìm đọc thêm những tài liệu có liên quan.
- Tìm tòi các phương pháp phù hợp để khởi dậy tiềm năng vốn có của học
sinh, khích lệ học sinh học tập tích cực, hình thành và phát triển năng lực cho
học sinh.
b. Đối với nhà trường và cấp trên:
- Nhà trường: Cần có sự quan tâm bổ sung các thiết bị phục vụ cho việc
dạy và học, nên khuyến khích giáo viên sử dụng công nghệ thông tin vào giảng
dạy. Tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các lớp tập huấn chuyên đề về đổi
mới giáo dục, ôn luyện học sinh giỏi.
- Các cấp trên: Thường xuyên có các chuyên đề bồi dưỡng nâng cao chất lượng
giảng dạy để giáo viên có cơ hội học tập, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
Cuộc thi viết sáng kiến kinh nghiệm tạo cơ hội cho giáo viên tìm tòi, sáng
tạo trong giảng dạy để tìm phương pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy. Từ kinh



DANH MỤC VIẾT TẮT
Chữ cái viết tắt/ký hiệu
GV
HS
PX
PXCĐK
PXKĐK
KTCĐK
KTKĐK
SGK
KTĐG

Cụm từ đầy đủ
Giáo viên
Học sinh
Phản xạ
Phản xạ có điều kiện
Phản xạ không điều kiện
Kích thích có điều kiện
Kích thích không điều kiện
Sách giáo khoa
Kiểm tra đánh giá