I. MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong các môn học ở Tiểu học, môn Tiếng Việt giữ một trong những vị trí
quan trọng nhất. Với nhiệm vụ là trang bị cho học sinh những tri thức về hệ
thống Tiếng Việt chuẩn mực, rèn luyện cho học sinh những kĩ năng sử dụng
thành thạo Tiếng Việt trong hoạt động tư duy và giao tiếp. Mặt khác, trong
chương trình Tiểu học, môn Tiếng Việt lớp 5 lấy nguyên tắc dạy giao tiếp làm
định hướng cơ bản để hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng
Tiếng Việt ( nghe, nói đọc, viết), để học tập và giao tiếp trong các môi trường
hoạt động của lứa tuổi.
Việc dạy học Tiếng Việt góp phần rèn luyện tư duy, cung cấp cho học sinh
những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên, con người của Việt Nam và nước
ngoài. Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong
sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành con người Việt Nam xã hội
chủ nghĩa.
Môn Tiếng Việt gồm nhiều phân môn khác nhau như Tập đọc, Luyện từ
và câu, Kể chuyện, Tập viết, Chính tả, Tập làm văn. Song khó hơn cả đối với
người dạy cũng như đối với người học là phân môn Tập làm văn. Tập làm văn là
một phân môn rất quan trọng trong chương trình dạy học Tiểu học, nó không chỉ
giúp học sinh hình thành các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết mà còn rèn cho học
sinh khả năng giao tiếp, quan sát, phân tích tổng hợp và đặc biệt còn hình thành
cho học sinh những phẩm chất tốt đẹp của con người mới hiện đại và năng động.
Dạy Tập làm văn là dạy học sinh cách nhìn nhận cuộc sống xung quanh trong
thực tế vốn có của nó với cảm xúc thực của các em.
Tập làm văn lớp 5 gồm nhiều nội dung, một trong những nội dung chính
của chương trình Tập làm văn lớp 5 là văn miêu tả. Tả cảnh là một dạng bài khó
vì học sinh chưa có khả năng quan sát tinh tế, chưa cảm nhận hết được vẻ đẹp
của cảnh hay những thay đổi của cảnh theo thời gian, chưa biết dựa vào cảm xúc
của mình để miêu tả cho cảnh đó trở nên đẹp hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn.
Vì vậy, làm thế nào để cho học sinh làm văn hay và có hiệu quả là một vấn đề
rất khó khăn, cần phải suy nghĩ và dày công nghiên cứu của những người làm

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc tài liệu liên quan đến dạy học văn
tả cảnh ở Tiểu học.
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Tìm hiểu kết quả học tập của học
sinh, trao đổi với đồng nghiệp về những khó khăn, thiếu sót khi dạy văn tả cảnh.
- Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm: Rút ra kinh nghiệm từ thực tế
của bản thân và học sinh thông qua cách dạy và cách học.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NHGIỆM
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
- Khái niệm về văn tả cảnh:
Văn tả cảnh là dạng bài văn dùng lời với những hình ảnh, cảm xúc làm
cho người đọc, người nghe có thể hình dung được rõ nét và cụ thể về một cảnh
vật nào đó xung quanh mình.
- Các yếu tố tác động đến khả năng làm văn tả cảnh của học sinh:
+ Óc quan sát: Trước khi tả một bài văn tả cảnh nào đó học sinh phải được
quan sát cảnh đó qua thực tế, qua phim ảnh, sau đó mới nâng cao mức độ là học
sinh tưởng tượng.
+ Vốn từ: Học sinh phải giàu vốn từ, có vốn hiểu biết về từ ngữ, ngữ
pháp, khả năng sử dụng câu, từ...
+ Khả năng dạy học của giáo viên: Giáo viên phải có phương pháp dạy
học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi, biết khởi nguồn cảm hứng văn
học cho học sinh, tránh cho các em sa vào cái khuôn mẫu riêng cũng như lệ
thuộc vào các bài văn mẫu...
- Các căn cứ của vấn đề:
+ Căn cứ vào mục tiêu, chương trình Tiếng Việt lớp 5 - bậc Tiểu học.
+ Căn cứ vào các tài liệu tham khảo về phương pháp dạy học môn Tiếng
Việt.
+ Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh tiểu học.
+ Căn cứ vào tình hình thực tế học sinh của nhà trưòng.
2. Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm ở
trường Tiểu học Nga Trung:

thường sao chép những bài văn mẫu thành bài văn của mình không kể đề bài văn
quy định như thế nào. Với cách làm ấy các em không cần biết đối tượng cần
miêu tả là gì, không chú ý tới đặc điểm nổi bật tạo nên nét riêng của cảnh, cũng
như không có cảm xúc về nó.
- Trong tiết trả bài, học sinh chưa được chữa lỗi và tự sửa lỗi đầy đủ.
Qua khảo sát chất lượng thực tế phân môn Tập làm văn của học sinh lớp
5B, tôi đã thu được kết quả như sau:
Các bài văn
Các bài văn
Các bài văn
Sĩ số
hoàn thành tốt
hoàn thành
chưa hoàn thành .
Học sinh
SL
%
SL
%
SL
%
27 em

5

18,5

9

33,3

phố… Bài văn tả cảnh là thể loại văn bản mang tính nghệ thuật cao, mang tính
sáng tạo, tính cá thể của người viết. Ngôn ngữ trong văn tả cảnh là thứ ngôn ngữ
giàu sức gợi cảm, ngôn ngữ đã được gọt giũa một cách công phu. Tả là mô
phỏng, là vẽ lại, là so sánh ví von, nhân hóa đối tượng có hình ảnh … chứ không
phải là liệt kê các chi tiết.
Văn tả cảnh mang tính chất thông báo thẩm mĩ, dù tả bất kì đối tượng nào,
có bám sát thực tế đến đâu thì văn tả cảnh không bao giờ là sự sao chép, chụp
ảnh máy móc những sự vật hiện tượng mà là kết quả của sự nhận xét, tưởng
tượng, đánh giá hết sức tinh tế và phong phú. Chẳng hạn khi tả trăng, nhà thơ
Trần Đăng Khoa cảm nhận một cách tinh tế bằng cái nhìn nhãn quan trẻ thơ,
bằng tình yêu của tâm hồn trẻ thơ, rất đỗi hồn nhiên trong sáng: Trăng hồng như
quả chín/ Lơ lửng mà không rơi… hay Trăng bay như quả bóng/ Bạn nào đá lên
trời. Còn đối với nhà văn Nam Cao thì vầng trăng và ánh sao lại được nhìn nhận
theo một cách hoàn toàn khác: “Trăng là cái liềm vàng giữa cánh đồng đầy sao,
là cái đĩa bạc trên cái thảm nhung da trời. Trăng tỏa rộng xuống trần gian. Trăng
tuôn suối mát để những tâm hồn khao khát ngụp lặn”.
Như vậy, để tả hay, tả đúng thì phải tả thật, giáo viên cần uốn nắn để học
sinh tránh thái độ giả tạo, hay tả theo một công thức sáo rỗng.
Nhìn chung: Mỗi cảnh đều nằm trong một không gian và thời gian, đó là
cái nền cho cảnh vật được miêu tả. Các em cần nêu được khung cảnh chung
này, nhưng đặc biệt cần tập trung tả những nét tiêu biểu của cảnh, làm cho nó
khác với cảnh khác. Khi tả cảnh các em có thể lồng tả người, tả vật trong cảnh
để cho bài văn thêm sinh động.
1.2. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề bài văn:
Bài văn của học sinh được viết theo một đề bài cụ thể, nên yêu cầu đầu
tiên là các em phải viết đúng đề bài, đúng thể loại. Như vậy, để làm được bài văn
hay giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh thực hiện những công việc sau:
- Đọc kĩ đề bài: Giáo viên lưu ý học sinh có thể dùng bút chì gạch chân
các từ ngữ trọng tâm của đề bài.
4

- Quan sát tổng thể đối tượng, ở cả trạng thái động và tĩnh, quan sát bằng
tất cả các giác quan: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác…
- Cần xác định vị trí và thời điểm quan sát, trình tự và nội dung quan sát.
- Lựa chọn điểm đặc trưng, đặc biệt, tiêu biểu của đối tượng để quan sát .
- Quan sát và so sánh điểm giống nhau và khác nhau với các đối tượng
khác có ở xung quanh bằng sự liên tưởng hay quan sát trước đó.
- Quan sát hình ảnh, hoạt động và những tác động của đối tượng đến các
sự vật xung quanh.
- Có thể ghi nhớ trong đầu, hoặc ghi chép cẩn thận, đầy đủ vào sổ sách.
- Có thể quan sát trực tiếp hoặc bằng tranh, ảnh, hồi tưởng bằng trí nhớ.
- Quan sát phải luôn gắn với việc tìm ý và tìm từ ngữ để diễn tả.
- Lập bảng quan sát và yêu cầu các em ghi kết quả quan sát vào bảng.
Một số ví dụ:
- Hướng dẫn học sinh quan sát và hoàn thành bảng quan sát khi tả dòng
sông quê hương:

5


- Sông rộng mênh mông, trải dài…
- Thuyền bè đi lại trên sông tấp nập…
Mắt thấy
- Sóng nhấp nhô…
(Thị giác)
- Bờ bên phải: Bãi ngô xanh biêng biếc…
- Bờ bên trái: Bãi cát trải dài, trắng xoá…
- Mặt trời, mặt trăng soi bóng xuống mặt nước…
- Mặt sông loang loáng, lấp lánh…
- Sóng vỗ rì rào, soàn soạt…
Tai nghe

- Khi dạy cho học
sinh tả cánh đồng
quê em, giáoviên
yêu cầu học sinh
tự quan sát cánh
đồng làng mình để
các em tận mắt
quan sát các sự vật
trên cánh đồng.

6


Cánh đồng lúa Thôn 1 – Xã Nga Trung

- Những cảnh định tả mà nơi ở của học sinh không có, các em không thể
quan sát trực tiếp được, giáo viên sưu tầm một số tranh ảnh hoặc trình chiếu cho
học sinh quan sát để giúp các em có vốn kiến thức thực tế hơn. Ví dụ: Để tả
cảnh dòng sông quê em, giáo viên cho học sinh quan sát tranh, ảnh dòng sông và
dùng câu hỏi khai thác. ( Sông chảy thẳng hay quanh co, uốn lượn ? Lòng sông
rộng hay hẹp ? Nước sông nhiều hay ít ? Màu sắc của nước sông như thế nào ?
Trên mặt sông có những hình ảnh gì nổi bật ? Cảnh hai bên bờ sông có gì làm
em thích thú ?...)

Sông Hưng Long – Thị trấn Nga Sơn
Với cách dạy cho học sinh quan sát tranh, tôi nhận thấy bài văn của học
sinh có nhiều hình ảnh phong phú, cách nhìn cảnh vật tinh tế hơn. Do đó khả
năng viết văn cũng tốt hơn.
b. Lựa chọn hình ảnh tiêu biểu và nội dung để tả:
Để lựa chọn hình ảnh tiêu biểu và nội dung để tả trong bài văn, giáo viên

+ Cho học sinh xem tổng quan về cảnh qua kênh thông tin truyền hình.
+ Thường xuyên bổ sung vốn sống cho học sinh ở mọi nơi mọi lúc.
+ Hướng dẫn học sinh lập từ điển về các cảnh vật được quan sát, yêu thích.
2.3. Hướng dẫn các em quan sát qua tranh ảnh, hoặc video:
Tư duy của học sinh tiểu học là từ trực quan sinh động đến tư duy trừu
tượng.Vì vậy để giúp các em viết được bài văn miêu tả hay cần cho học sinh
không những quan sát thực tế mà còn phải cho học sinh quan sát qua tranh ảnh,
hoặc video.
Ngoài việc gợi ý và cho các em quan sát thực tế cánh đồng, tôi còn cho học
sinh quan sát qua ảnh. Đồng thời còn giúp các em quan sát kỹ từng phần của
cảnh hoặc sư thay đổi của cảnh theo thời gian. Từ đó các em có cơ sở để viết
văn một cách tốt hơn.

Cảnh cánh đồng rau Thôn 1- Nga Trung.
8


Cảnh cánh đồng dưa Thôn 2 - Nga Trung

Cảnh cánh đồng lúa Thôn 3 - Nga Trung
Qua biện pháp trên đã giúp các em học sinh biết cách quan sát một cách chi
tiết cảnh sẽ tả trước khi viết bài.Từ đó đã giúp các em có những hiểu biết về
cảnh, có vốn sống nhất định để viết văn miêu tả tốt hơn. Chính vì thế các em yêu
thích môn học hơn. Có hứng thú hơn khi làm văn miêu tả.
9


Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh lập dàn ý.
- Để làm một bài văn đúng trình tự, đầy đủ nội dung, hay về ý tứ lời văn,
đẹp về hình ảnh sống động, dùng từ viết câu chính xác, rõ ràng đòi hỏi học sinh

- Chim cu gáy bay về từng đàn.
- Trên bờ ruộng mấy bác nông dân đang trò chuyện, tay nâng bông lúa lên
ngắm. Gương mặt ai cũng tràn trề niềm vui, tin tưởng chờ đợi một vụ mùa bội thu.
-Ven bờ, chị phụ nữ đang buộc những khóm lúa.
- Xa xa, mấy bạn nhỏ đang đi học về.
* Kết bài: Trời nhá nhem tối, em về nhà trong tâm trạng vui vui, em ước sao
khoảnh khắc hoàng hôn còn ở mãi trên cánh đồng để ai cũng nhìn thấy một màu
vàng của no ấm.
Ví dụ 2: Dàn bài tả buổi sáng trong vườn cây.
* Mở bài:
- Gần nhà em có khu vườn của bác Hai trồng nhiều loại cây ăn trái. Sáng
nay chủ nhật em ra thăm khu vườn và trò chuyện với bác Hai.
10


* Thân bài: Tả từng bộ phận của cảnh vật.
- Khu vườn rộng khoảng 0,5 hecta.
- Xung quanh được rào bằng dây thép quét sơn trắng nổi bật giữa màu
xanh của cây lá.
- Nhiều loại cây được trồng theo hàng lối, quả sai, cành lá xanh mượt óng
lên dưới ánh nắng ban mai.
- Chim chóc làm tổ trong vườn hót líu lo.
- Vài người làm vườn đang tỉa lá, bắt sâu, vun gốc.
* Kết bài:
- Em rất thích vào chơi khu vườn vào những buổi sáng như thế vì nơi
đây có không khí trong lành, được bác Hai giải thích ích lợi từng loại cây…
Qua việc sử dụng giải pháp trên đã giúp các em biết cách lập dàn bài chi
tiết trước khi viết bài văn. Từ đó tỷ lệ bài văn đúng yêu cầu cao hơn nhiều so với
trước đây. Mặt khác các em viết các câu văn mạch lạc hơn, có hình ảnh hơn,giàu
cảm xúc hơn.

bàng, phượng vĩ đã đứng đó mấy
chục năm rồi, cùng chia sẻ buồn

Bước chân đến cổng trường, trước
mắt em là tấm biển Trường Tiểu học Nga
Trung bằng chữ màu đỏ trên nền vàng
trang trọng. Vào bên trong, các dãy phòng
học cánh cửa vẫn còn đóng im. Bên trên,
một màn sương lờ mờ như trùm lên cảnh
vật. Xung quanh là những cây cảnh, dáng
vẻ như e thẹn, lá vẫn còn đẫm sương đêm.
Mỗi cây có một dáng vẻ riêng, cây nào
11


vui với bao thế hệ học trò. Những
cây phượng cành khẳng khiu như
hàng trăm cánh tay vươn ra giữa
trời xanh.

cũng đẹp. Dưới bàn tay chăm sóc, sắp đặt
của các thầy cô, hình như mỗi cây có một
nét đẹp riêng. Lôi cuốn nhất là cây sanh,
gốc to, từng túm lá xòe ra trông rất ngộ
nghĩnh.
4.2. Hướng dẫn xây dựng phần mở bài, thân bài, kết bài trong bài văn tả
cảnh.
a. Xây dựng phần mở bài:
Trong chương trình tập làm văn các em đã được học hai cách mở bài: Mở
bài gián tiếp và trực tiếp. Tuy nhiên các em mới hiểu phần lí thuyết mà chưa biết

Bằng hình ảnh
buổi chiều hè đá bóng thả diều. Nhưng cảnh đẹp nên thơ và
so sánh
là niềm tự hào nhất của người dân quê em chính là dòng
sông quê đỏ nặng phù sa quanh năm hiền hoà chảy.
Bằng một âm
“Bộp…bộp…” Tiếng mưa nặng nề rơi xuống mái tôn
thanh
làm mọi người hoảng hốt nhận ra trời đã mưa.
12


-Hà ơi, cậu thích nhất cảnh nào ở quê mình?
-Quê mình có rất nhiều cảnh đẹp nhưng mình thích nhất
Bằng lời đối
được ngắm cảnh dòng sông quê hương.
thoại
-Vì sao thế?
-Vì mình thấy đó là một cảnh sông nước rất đẹp và nên thơ.
“Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi bóng những hàng tre
Trích dẫn câu
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
văn, câu thơ, câu
Toả nắng xuống dòng sông lấp loáng...”
hát …về đối
Mỗi khi đọc những câu thơ trên, em không khỏi bồi hồi
tượng
khi nghĩ về dòng sông yêu dấu của quê hương, nơi giữ biết
bao kỉ niệm đẹp đẽ thời thơ ấu.

- Hành động: Chăm sóc, bảo vệ cây cối trong khu vườn.
Với 3 ý trên học sinh có thể viết được các kiểu kết bài.
13


Ví dụ:
- Kiểu 1: Khu vườn thật đẹp. Được ngắm nhìn nó em thấy rất thích thú và
thoải mái. Em sẽ chăm sóc cho cây cối ở đây luôn tươi tốt.
- Kiểu 2: Được ngắm nhìn khu vườn em rất thích thú trước vẻ đẹp của nó.
Em sẽ chăm sóc cho cây cối ở đây luôn tươi tốt.
- Kiểu 3: Chăm sóc và bảo vệ cây cối ở đây để khu vườn ngày thêm đẹp là
niềm vui của em.
* Kết bài mở rộng: Khi viết kết bài mở rộng học sinh vẫn đưa 3 ý suy nghĩ, tình
cảm, hành động như mở bài không mở rộng nhưng diễn đạt mở rộng bằng cách:
Nêu ra câu hỏi, hoặc nêu một ý mới lạ, hoặc đưa ra một lời bình.
Từ việc phân tích một số mẫu kết bài trên học sinh sẽ luyện tập viết kết
bài theo một trong các cách kể trên.
Ví dụ: Đề bài: Tả khu vườn vào buổi sáng
Học sinh có thể viết kết bài mở rộng như sau:
Bạn thấy khu vườn nhà mình thế nào ?Rất tuyệt vời phải không ?
Nêu câu Sáng nào cũng vậy, cứ ra ngắm khu vườn mình lại tìm thấy một
hỏi
cảm giác thật dễ chịu, sảng khoái. Mình sẽ chăm sóc cho khu vườn
ngày thêm đẹp, cho cây cối quanh năm tươi tốt, tràn trề sức sống.
Bản hoà tấu có tiếng chim ca hát, có tiếng lá xào xạc, tiếng cựa
mình của cây cùng với cảnh vui chơi nhảy nhót của nắng của gió,
Nêu một của ong bướm đã làm khu vườn thật đẹp và lộng lẫy, không gian
ý tưởng khoáng đạt, trong lành. Yêu biết mấy khu vườn nhà em.
Khu vườn không rộng, không lộng lẫy sắc màu của các loài hoa
Đưa ra

buổi 2 hoặc lồng ghép trong các tiết thuộc phân môn Tiếng Việt.
* Một số lưu ý khi xây dựng bài tập bổ trợ: Bài tập đưa ra phải có dữ liệu đảm
bảo tính chính xác về cấu tạo ngữ pháp, tính nghệ thuật trong ngôn từ và cú
pháp. Bài tập phải phát huy được sự sáng tạo của học sinh.
Bài tập có nhiều hướng giải quyết khác nhau tạo sự phong phú trong suy
nghĩ của học sinh.
a. Bài tập bổ trợ rèn kĩ năng sử dụng từ ngữ
* Mục đích:Qua bài tập, học sinh nhận thấy tác dụng của việc sử dụng các từ
ngữ gợi tả, gợi cảm. Học sinh biết cách chọn từ và sử dụng các từ ngữ gợi tả, gợi
cảm…phù hợp với văn cảnh.
* Một số kiểu bài tập:
Bài 1: Tìm các từ ghép, từ láy chỉ về:
a. Độ rộng.
b. Độ cao.
c. Độ sáng. d. Màu sắc của cây cối.
Bài 2: Chọn từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống để câu văn diễn tả cụ thể, sinh
động:
a. Trên vòm cây, bầy chim hót….
b. Đàn cò bay…trên cánh đồng rộng…
c. Ngọn núi cao…nổi bật giữa bầu trời xanh...
d. Những tàu lá chuối …. trong gió.
Bài 3: Thay các từ in nghiêng dưới đây bằng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm.
a. Vầng trăng tròn quá, ánh trăng trong xanh tỏa khắp khu rừng.
b. Gió bắt đầu thổi mạnh, lá cây rơi nhiều, từng đàn cò bay nhanh theo mây.
c. Tiếng sấm sét vang lên kèm theo ánh chớp sáng ngang bầu trời.
b. Bài tập rèn kĩ năng viết câu có hình ảnh
* Mục đích: Rèn kĩ năng sử dụng câu tả, sử dụng các biện pháp tu từ trong viết
văn để tạo ra những câu văn có hình ảnh sinh động.
* Một số kiểu bài tập:
Bài 1: Mở rộng thành phần câu để được câu văn có hình ảnh hơn.

Theo em ngoài vẻ đẹp của cảnh vật ( tre đằng ngà, biển cả ) đoạn văn còn
cho ta thấy vẻ đẹp gì của cuộc sống quê hương ? Biện pháp nghệ thuật nào đã
giúp em nhận biết được điều đó ?
Qua việc thực hiện giải pháp trên giúp cho các em biết cách sử dụng từ
ngữ và các biện pháp tu từ khi viết văn miêu tả. Hầu hết các em đã tránh được
các câu văn khô khan, thiếu hình ảnh.
Giải pháp 6: Giúp học sinh tích lũy vốn từ dùng cho tả cảnh, làm giàu trí
tưởng tượng của các em khi tả
a. Tích lũy vốn từ:
- Vốn từ được tích lũy từ: trong giao tiếp hàng ngày; qua đọc sách, báo;
qua xem, nghe truyền hình, truyền thanh; trao đổi với bạn bè; thầy cô giáo.
- Ghi chép lại dùng để miêu tả. Ví dụ như:
+ Các từ dùng để miêu tả cây cối: xanh mướt, xanh rì, xanh mơn mởn,
xanh non, xanh lá mạ, xanh biếc, xanh lục... rung rinh, um tùm, xum xuê, khẳng
khiu, rực rỡ, mỡ màng, vàng úa, xơ xác, trơ trụi, lác đác, xào xạc, lả tả…
+ Các từ ngữ dùng để miêu tả âm thanh: vi vu, ầm ầm, đì đùng, xoèn xoẹt,
lách cách, cót két, phành phạch, râm ran, ríu rít, rào rào, tí tách, đồm độp…
+ Các từ dùng để tả mùi vị: thơm thoang thoảng, ngòn ngọt, chan chát,
nồng nồng, cay xè, ngai ngái, hăng hắc, dìu dịu, ngào ngạt, sực nức, ngọt mát…
+ Cung cấp và khuyến khích học sinh tích luỹ vốn từ ngữ khi học, đọc các
bài văn, thơ về cảnh.
- Giáo viên cần phân tích, mở rộng việc dùng từ, đặt câu, việc sử dụng các
biện pháp nghệ thuật khi học các văn bản nghệ thuật, đặc biệt là tả cảnh. Số
lượng từ ngữ miêu tả ở các bài thơ, bài văn rất phong phú đồng thời cách sử
dụng chúng rất sáng tạo nên khi dạy tập đọc giáo viên cần chỉ ra các từ ngữ
miêu tả, cách sử dụng biện pháp tu từ, cách đặt câu…trong một vài trường hợp
đặc sắc để phân tích cái hay, sự sáng tạo của nhà văn khi dùng chúng. Việc phân
tích này giúp các em tiếp cận các văn bản nghệ thuật, tiếp cận với kĩ năng viết
văn một cách thường xuyên và có chất lượng mà lại nhẹ nhàng không áp đặt.
- Hướng dẫn học sinh tích lũy vốn từ ngữ miêu tả nói chung và tả cảnh nói

Ví dụ: “Máy tuốt to lù lù đứng giữa sân kho, kêu tành tạch. Người ta nhét những
ôm lúa vào miệng nó.Nó nhằn nhằn một thoáng rồi phì rơm ra.(tả một ngày
mùa).
Giải pháp 7: Tổ chức cho học sinh được tương tác trong tiết tập làm văn.
a. Tổ chức tương tác giữa trò và trò:
Trong giờ tập làm văn, giáo viên cần chia nhóm phù hợp cho từng hoạt
động học, từng đơn vị kiến thức kĩ năng. Hình thành cơ cấu nhóm phải linh hoạt
phù hợp với tất cả mọi đối tượng học sinh nhằm tạo cơ hội nhiều hơn cho những
em yếu, trung bình được hoạt động. Từ đó, vừa vun đắp cho các em khả năng
thích nghi giao tiếp trong mọi hoàn cảnh, vừa bồi đắp tình yêu, lòng say mê văn
học, lòng tự hào về tiếng Việt, xây dựng được lòng ham thích đọc sách báo cho
học sinh. Đặc biệt chú trọng việc tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm trong quá
trình quan sát, tìm ý và lập dàn ý để chọn ra những nét tiêu biểu của cảnh và tả
đúng theo trình tự. Tổ chức cho học sinh thảo luận để tìm ra các câu văn hay, các
biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong những đoạn văn, bài văn hay của các
bạn hoặc trong các bài văn mẫu để học tập.
Ví dụ: Đề văn tả cảnh buổi sáng mùa xuân, cho học sinh thảo luận nhóm với
yêu cầu sau:
Đọc đoạn văn sau và làm các yêu cầu ở dưới:
17


Xuân sang, xua tan đi cái không khí giá rét, ẩm thấp, thay vào là sự ấm áp
của đất trời. Ông mặt trời đã thức giấc nhưng hình như vẫn còn mơ màng trong
giấc mộng ngọt ngào, ló ra kéo chiếc đèn lửa lên cao, thắp sáng, xua đi cái nền
trời xám xịt, nặng nề của mùa đông. Những đám mây trắng tựa bông bồng bềnh
trôi thanh thản, nhẹ nhàng như đang lướt qua một làn nước xanh, cao vút.
Những lộc non ấy bé li ti, xanh mơn mởn nhú ra, vươn mình, cựa quậy thích thú
nhìn ra thế giới bên ngoài như một đứa trẻ vừa tinh nghịch, vừa tò mò muốn
khám phá bao điều xung quanh, muốn được ngắm nhìn tất cả mọi vật. Rồi thân

quan trọng, giúp các em sửa chữa lỗi, rút kinh nghiệm cho bài viết lần sau và
học tập các bạn những cách viết hay để vận dụng vào các bài văn. Tuy nhiên, ở
tiết học này một số giáo viên thường làm qua loa, không chữa kĩ,bớt xén thời
gian cho môn khác. Vậy để tiết trả bài được hiệu quả giáo viên cần phải:
- Chấm bài cẩn thận, chữa từng lỗi nhỏ trong bài viết cho học sinh.
- Ghi lại các lỗi của học sinh theo từng loại nh ư: lỗi về cách dùng từ, đặt
câu; lỗi diễn đạt; lỗi chính tả… ghi lại các từ, các câu hay, đoạn văn hay.
18


- Nhận xét ưu điểm, nhược điểm trong bài làm của học sinh.
- Chữa lỗi cho học sinh theo các lỗi giáo viên đã tổng hợp khi chấm bài.
- Đọc những câu văn hay, đoạn văn hay để học sinh học tập.
- Trả bài và cho học sinh tự sửa lỗi và viết lại một đoạn cho đạt yêu cầu.
Giải pháp 8: Rèn kĩ năng viết văn cho học sinh thông qua các môn học khác
Tất cả các môn học ở Tiểu học đều có nội dung rèn kĩ năng làm văn được
tích hợp trong nó. Để khai thác tốt và giúp học sinh vận dụng chúng một cách có
hiệu quả, tôi luôn xem xét môn học đó hoặc bài học đó cần rèn cho học sinh kĩ
năng nào. Từ đó giáo viên có định hướng tích hợp chúng vào bài dạy.
Ví dụ:
Đối với môn Toán: khi hướng dẫn học sinh giải bài tập, tôi rèn cho học
sinh kĩ năng đọc hiểu đề bài, phân tích đề bài, kĩ năng lập đề bài từ sơ đồ cho
trước, kĩ năng viết các câu lời giải sao cho đủ ý nhưng vẫn đúng cấu trúc cần
thiết của câu.
Đối với các môn học như Lịch sử - Địa lí, Đạo đức…qua tìm hiểu nội
dung bài học, tôi cho học sinh đọc kĩ văn bản, hiểu rõ câu từ trong đó. Khi các
em trình bày bài làm, tôi cũng thường xuyên yêu cầu cao về cấu trúc, bố cục, nội
dung. Từ đó kĩ năng viết văn của các em cũng dần được hoàn thiện.
Ngoài các môn học trong chương trình, trong các buổi sinh hoạt tập thể, tôi
cũng luôn chú trọng để rèn kĩ năng cho học sinh. Khi các em giao tiếp với thầy

chưa hoàn thành

SL

%

SL

%

SL

%

13

48,2

14

51,8

0

0

Sau một thời gian suy nghĩ và áp dụng những biện pháp trên, tôi nhận
thấy các em có rất nhiều tiến bộ. Từ việc ngại viết văn các em đã hứng thú làm
19


chất lượng dạy và học có hiệu quả hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Nga Sơn, ngày 05 tháng 4 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung
của người khác.

Nguyễn Thị Liễu

20