Sáng kiến kinh nghiệm
Phát triển từ một bài toán tính tổng
I - đặt vấn đề
Thực tiễn giảng dạy trong những năm qua cho ta thấy rằng: nếu chỉ với
những bài giảng của ngời giáo viên thì thời lợng chơng trình không thể và
cũng không nên đáp ứng hết sự tìm tòi của học sinh . Hãy giành ra một
khoảng trống để phát huy khả năng sáng tạo và khả năng t duy tình huống
trên những ví dụ cụ thể từ đó khơi dâỵ những tiềm năng sẵn có của các em.
Niềm say mê trong quá trình học tập là tính sáng tạo. Tính sáng tạo đợc
coi nh vấn đề khó và khả năng thực hiện sẽ nh thế nào? Giúp học sinh hiểu
rằng sáng tạo không phải là bắt chớc, mà cần làm sáng tỏ tính tự nhiên, cho
phép đem lại giải pháp tối đa về một vấn đề nào đó .Một bài toán có thể có
nhiều cách giải, với một phơng pháp giảng dạy đúng đắn ngời giáo viên
định hớng cho học sinh nắm bắt cốt lõi của vấn đề để từ đó đa ra kết quả
đúng với những cách giải của riêng các em .Để làm ngời trợ giúp đắc lực
cho quá trình đó ngời giáo viên có thể đa ra những gợi ý,những dạng toán
..vv
Trong khi tự mình giải và đi tìm phơng pháp tối u cho một dạng toán,giáo
viên cũng tìm thấy ở đó nhiều điều thú vị bồi dỡng thêm kiến thức và kinh
nghiệm s phạm của mình.
Vì vậy, với một số bài toán nhỏ mà tôi nêu ra dới đây đều có cùng một
dạng đợc phát triển từ một bài toán cụ thể có thể coi nh những ví dụ tiêu
biểu minh chứng cho luận điểm của mình

2
Sáng kiến kinh nghiệm
II - Nội dung
Bài toán 1:Cho A =1.2+2.3+3.4++97.98+98.99+99.100.
Tính giá trị của A
Lời giải 1:Theo đề bài ta có:
A.3=(1.2+2.3+3.4++97.98+98.99+99.100).3 =1.2(3-

++97
2
+99
2
).2.3=(1
2
+3
2
+5
2
++97
2
+99
2
).6.
Ta cha biết cách tính tổng bình phơng các số lẻ liên tiếp bắt đàu
từ 1,nhng liên hệ với lời giải 1, ta có:
(1
2
+3
2
+5
2
++97
2
+99
2
).6=99.100.101, hay (1
2
+3

6
)32).(22).(12(
+++
nnn
)
Kết quả này có thể chứng minh theo một chách khác , ta sẽ xem xét
sau
Sau đây là một số bài toán có liên quan tới bài toán 1 và bài toán 2 chúng ta
có thể ứng dụng những kết quả đó để giải và suy nghĩ tìm ra hớng giải
nhanh nhất
Bài toán 3
Tính tổng:
Q = 9
2
+11
2
+13
2
+15
2
++(2n+1)
2
.
Bài toán 4 :
Cho A = 1.2+2.3+3.4++97.98+98.99+99.100và C = A + 100.101. Tính
giá trị C.
Theo cách tính A của bài toán 1, ta đợc kết quả :C =
3
102.101.100
Theo lời giải 2 của bài toán 1, ta đi đến kết quả : C=2(2

2
+ 22
2
++48
2
+50
2
.
Bài toán 7 :
Cho n N
*
. Tính tổng : n
2
+(n+2)
2
+(n+4)+(n+100)
2.
ở bài toán này ta xét hai trờng hợp n chẵn và n lẻ; áp dụng kết quả bài toán
2 , bài toán 5 và cách giải bài toán 3
Bài toán chỉ có một kết quả duy nhất, không phụ thuộc vào tính chẵn lẻ của
n .
Bài toán 8 :
Chứng minh rằng : 1
2
+2
2
+3
2
++n
2

+6
2
++n
2
) =
6
)2).(1()1().1(
++++
nnnnnn
=
6
)21).(1.(
+++
nnnn
=
6
)12).(1.(
++
nnn
.
Tơng tự với trờng hợp n lẻ ta có điều phải chứng minh
Lời giải 2 :
Ta có : 1
3
=1
3
2
3
=(1+1)
3

3
Cộng từng vế của các đẳng thức trên :
1
3
+2
3
+3
3
++n
3
+(n+1)
3
=(1
3
+2
3
+3
3
++n
3
)+3(1
3
+2
3
+3
3
++n
3
)+3(1+2+3+.
+n)+(1+n)

nnn

1
2
+2
2
+3
2
++n
2
=
6
)12).(1.(
++
nnn
.
Lời giải 3:
1
2
+2
2
+3
2
++n
2
= 1.(2-1)+2.(3-1)+3.(4-1)++n.(n+1-
1)=((1.2+2.3+3.4+4.5++n.(n+1))-(1+2+3+4++n) =
3
)2).(1.(
++

++20
2
)-(1
2
+3
2
++19
2
); Tính tổng
các số trong mỗi ngoặc đơn rồi tìm kết quả của bải toán . Song ta còn cách
giải nh sau :
5
Sáng kiến kinh nghiệm
A=(2
2
-1
2
)+(4
2
-3
2
)++(20
2
-19
2
)= (2+1).(2-1)+(4-3).(4+3)++(20+19).(20-
19)=3+7+11+15+19+23+27+31+35+39=
2
10).393(
+

Trên đây là một ví dụ tôi nhỏ đa ra tham khảo. chắc còn nhiều cách phát
triển hay hơn nữa mong các đồng nghiệp tham khảo đóng góp ý kiến hoàn
thiện hơn.
ngày 18 tháng 3 năm 2005

6