TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH – KTNN

======

NGUYỄN THỊ THẢO

THIẾT KẾ MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG
TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC
SINH HỌC LỚP 9-TRUNG HỌC CƠ SỞ
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học
Người hướng dẫn khoa học

ThS. Hoàng Thị Kim Huyền

HÀ NỘI - 2018


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này tôi
đã nhận được sự dạy bảo, giúp đỡ tận tình của các thầy cô, bạn bè và gia đình.
Tôi xin chân thành cảm ơn Th.S HOÀNG THỊ KIM HUYỀN, giáo viên
hướng dẫn, giảng viên khoa Sinh – KTNN, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
2.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo bộ môn phương pháp giảng
dạy môn Sinh học, các thầy cô giáo trong khoa Sinh-KTNN đã tạo điều kiện
giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thành khóa luận.
Trong quá trình nghiên cứu, triển khai đề tài không tránh khỏi những
hạn chế và thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự đóng góp của các thầy cô
giáo và các bạn để đề tài được hoàn thiện và có hiệu quả cao hơn.

Đào tạo

HĐ

Giáo dục

TN

Trải nghiệm

SGK

Sách giáo khoa

GV

Giáo viên

HS

Học sinh


MỤC LỤC
PHẦN 1. MỞ ĐẦU........................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu..................................................................................... 3
3. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu .............................................................. 3
5. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................... 3

HỌC 9 – THCS ............................................................................................... 23
2.2.1. Kế hoạch tổ chức hoạt động TN chương III. AND và GEN ............... 23
2.2.2. Kế hoạch tổ chức hoạt động TN phần V. Di truyền học người ............ 32
2.2.3. Kế hoạch tổ chức hoạt động TN chương II. Hệ sinh thái ..................... 39
2.2.4.Kế hoạch tổ chức hoạt động TN chương III. Con người, dân số và môi
trường .............................................................................................................. 44
Chương III. ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG KẾ HOẠCH TỔ CHỨCHOẠT
ĐỘNG TRẢI NGHIỆM.................................................................................. 49
3.1. MỤC ĐÍCH ĐÁNH GIÁ ......................................................................... 49
3.2. NỘI DUNG ĐÁNH GIÁ ......................................................................... 49
3.3. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ ................................................................. 50
3.4. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ............................................................................ 50
PHẦN 3 : KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ....................................................... 52
1. Kết luận ....................................................................................................... 52
2. Kiến nghị ..................................................................................................... 52
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................... 53
PHỤ LỤC


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Tầm quan trọng của việc thiết kế tổ chức hoạt động trải nghiệm
Nhằm đáp ứng cho việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo
nghị quyết Hội Nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện và
đào tạo nêu rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo
hướng hiện đại; phát huy tính tích cực,chủ động sáng tạo và vận dụng kiến
thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi
nhớ máy móc. Tập trung cách dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học,
tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển
năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa

cấp từ cấp Tiểu học đến Trung học cơ sở và Trung học phổ thông với nhiều
hình thức đa dạng ở tất cả các môn học. [Định hướng đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo trong nghị quyết Hội Nghị Trung ương 8 khóa XI].
1.2. Thực trạng của việc thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm.
Hiện nay, chương trình giáo dục phổ thông đã và đang trong giai đoạn
đổi mới thì hoạt động trải nghiệm là hoạt động quan trọng và không thể thiếu.
Song ở cấp THCS chỉ một bộ phận nhỏ giáo viên biết thiết kế và tổ chức hoạt
động trải nghiệm cho lĩnh vực chuyên môn. Tuy nhiên, việc thiết kế cũng như
tổ chức hoạt động trải nghiệm còn hạn chế, chưa có đầy đủ tài liệu liên quan
về thiết kế hoạt động trải nghiệm vì vậy học sinh chưa hứng thú, chưa tham
gia nhiệt tình.
Từ những lý do trên, với mục tiêu góp phần vào việc đưa hoạt động TN
gắn liền với các môn học, đặc biệt là môn Sinh học nhằm phát triển kỹ năng
vận dụng kiến thức trong môn Sinh học vào thực tiễn cuộc sống và tạo hứng
thú cho học sinh trong quá trình học. Vì vậy, chúng tôi đã chọn đề tài “Thiết
kế một số hoạt động trải nghiệm trong dạy học Sinh học 9 – THCS’’.


2. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế được hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học Sinh
học 9 nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo trong học tập, phát triển năng lực
của học sinh.
3. Giả thuyết khoa học
Các hoạt động trải nghiệm nếu được thiết kế tốt, đạt yêu cầu sẽ góp
phần nâng cao kết quả học tập của HS, đồng thời tạo hứng thú học tập, tăng
cường khả năng sáng tạo; phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức Sinh học và
thực tiễn đời sống.
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
- Nội dung kiến thức Sinh học 9, tập trung vào chương V, VI - phần Di

7.4. Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm phù hợp với nội dung kiến thức
Sinh học 9.
7.5. Đánh giá chất lượng của các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong
dạy học Sinh học 9 - THCS.
8. Những đóng góp của đề tài
- Góp phần hệ thống hóa lý luận và bổ sung giáo án thiết kế hoạt động trải
nghiệm môn Sinh học.
- Thiết kế được 04 hoạt động trải nghiệm trong Sinh học 9 - THCS.


PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục trong đó dưới sự hướng
dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực
tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau. Hoạt động trải nghiệm là hoạt
động được coi trọng trong từng môn học.
Hoạt động trải nghiệm không gọi là môn học mà là hoạt động giáo dục.
Môn học được tạo nên bởi một hoặc một vài lĩnh vực khoa học nên nội dung
của nó được cấu trúc chặt chẽ còn các hoạt động giáo dục sử dụng tích hợp
kiến thức kĩ năng của nhiều lĩnh vực để thực hiện mục tiêu hoạt động của
mình.
1.1.1. Tình hình thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm trên thế giới
Hiện nay, hoạt động trải nghiệm được hầu hết các nước quan tâm, đặc
biệt là các nước tiếp cận chương trình phổ thông theo hướng phát triển năng
lực và phẩm chất, giáo dục nhân văn, kỹ năng sống,…
- Canada: Tổ chức hoạt động ngoại khóa và khuyến khích tham gia câu lạc
bộ ngoại khóa giúp học sinh phát triển được khả năng của mình theo tiêu chí

trong dạy học nói chung và trong môn Sinh học lớp 9 nói riêng còn hạn chế.
Chính vì vậy, chúng tôi đã thiết kế một số hoạt động trải nghiệm trong dạy
học Sinh học lớp 9 – THCS nhằm góp phần vào việc đưa hoạt động trải
nghiệm gắn liền với các môn học, đồng thời phát triển các kỹ năng của học
sinh cũng như tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học.


1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.2.1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó dưới sự hướng
dẫn của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các
hoạt động khác nhau của đời sống nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư
cách là chủ thể hoạt động. Qua đó, phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất
nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của mình.
1.2.2. Vai trò của hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm là hoạt động rất cần thiết và không thể thiếu
được trong qúa trình dạy học ở trường THCS, nâng cao chất lượng dạy và
học, hình thành nhân cách, tăng hứng thú của học sinh đối với môn học.
Các hoạt động trải nghiệm làm cho nội dung giáo dục không bị bó hẹp
ở sách vở mà gắn với thực tiễn đời sống xã hội, là con đường gắn lý thuyết
với thực tiễn , tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động. Góp phần
phát triển phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, kỹ năng sống, niềm tin đúng
đắn ở học sinh, hình thành những năng lực cần có của con người trong xã hội
hiện đại, là con đường đến phát triển toàn diện nhân cách của học sinh.
1.2.3. Phân loại hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau
như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham
quan dã ngoại, các hội thi / cuộc thi, hoạt động giao lưu, hoạt động chiến dịch,
hoạt động nhân đạo,tổ chức sự kiện, lao động công ích, sinh hoạt tập thể. Mỗi

dựa trên nội dung các hoạt động giáo dục, những nhu cầu, mong muốn của
HS với nhà trường, gia đình và bạn bè.


Thông qua diễn đàn, HS có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm
hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó. Hơn nữa, thầy cô
giáo, cha mẹ học sinh có thể thông qua diễn đàn nắm bắt được những nỗi băn
khoăn, lo lắng,.. đồng thời tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và học
sinh, giữa học sinh với nhau. Từ đó bậc phụ huynh, thầy cô giáo thấu hiểu
tâm tư nguyện vọng của các em để từ đó tìm ra những giải pháp và xây dựng
biện pháp giáo dục cho phù hợp.
1.2.3.4. Sân khấu tươmg tác
Sân khấu tương tác là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt
động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra các tình huống,
phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia. Phần diễn là một cuộc
thảo luận, chia sẻ giữa những người thực hiện với khán giả, trong đó đề cao
sự tham gia của khán giả.
Mục đích của hoạt động tăng cường nhận thức, thúc đẩy HS đưa ra ý
kiến, quan điểm của mình; rèn luyện tính tự tin, sáng tạo và tư duy của HS;
nâng cao các kỹ năng: kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng sáng tạo khi giải
quyết các tình huống và khả năg ứng phó với những thay đổi trong cuộc sống.
1.2.3.5. Tham quan, dã ngoại
Là hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh. Mục
đích của tham quan, dã ngoại là để HS được đi tham quan, tìm hiểu và học hỏi
kiến thức, tiếp xúc với các công trình, nhà máy, khu di tích lịch sử văn hóa,…
giúp HS có được kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống.
Nội dung tham quan, dã ngoại mang tính giáo dục lòng yêu thiên nhiên,
quê hương, đất nước; giáo dục truyền thông cách mạng, lịch sử. Các lĩnh vực
tham quan được tổ chức nhiều nhất là Tham quan Viện bảo tàng, Tham quan
danh lam thắng cảnh, Tham quan nhà máy thủy điện, Dã ngoại theo chủ đề



1.2.3.9. Hoạt động nhân đạo
Hoạt động nhân đạo là hoạt động tác động đến trái tim, tình cảm, sự
đồng cảm của HS trước những con người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
Qua hoạt động nhân đạo, HS biết thêm về hoàn cảnh khó khăn của những
người nghèo, người nhiễm chất độc da cam, trẻ em mồ côi, người tàn tật,…để
kịp thời giúp đỡ họ từng bước khắc phục khó khăn, ổn định cuộc sống, vươn
lên hòa nhập với cộng đồng.
Hoạt động nhân đạo được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như:
Hiến máu nhân đạo, Xây dựng quỹ tình thương, Quyên góp ủng hộ trẻ em
vùng cao,..
1.2.3.10. Tổ chức sự kiện
Là hoạt động tạo cơ hội cho học sinh được thể hiện những ý tưởng, khả
năng sáng tạo của mình, thể hiện năng lực tổ chức hoạt động. Thông qua tổ
chức sự kiện, học sinh rèn được tính tỉ mỉ, cận thận, tính năng động, khả năng
làm việc nhóm.
Các sự kiện học sinh có thể tổ chức trong nhà trường được như: Các
buổi triển lãm, Lễ nhập học, Lễ chúc mừng, Hội thảo khoa học, Đại hội thể
dục thể thao,..
1.2.3.11. Sinh hoạt tập thể
Hình thức quen thuộc diễn ra tại các trường THPT nói chung và THCS
nói riêng. Đây là hình thức có sự gắn kết cao, đồng thời là yếu tố chính để duy
trì và phát triển các phong trào của đoàn thể thanh thiếu niên.
Sinh hoạt tập thể có thể diễn ra với nội dung như ca hát, ca múa tập thể,
trò chơi, diễn kịch. Giúp HS thư giãn sau những giờ học, kết nối các thành
viên với nhau. Ngoài ra, hoạt động này giúp HS tiếp thu bài một cách thoải
mái, tự nhiên, tăng hiệu quả của bài giảng.



- Phản ánh được chủ đề và nội dung của hoạt động.
- Tạo được ấn tượng ban đầu cho học sinh
Tên hoạt động đã được gợi ý trong bản kế hoạch HĐTNST, nhưng có
thể tùy thuộc vào khả năng và điều kiện cụ thể của từng lớp để lựa chọn tên
khác cho hoạt động.
Giáo viên cũng có thể lựa chọn các hoạt động khác ngoài hoạt động đã
được gợi ý trong kế hoạch của nhà trường, nhưng phải bám sát chủ đề của
hoạt động và phục vụ tốt cho việc thực hiện các mục tiêu giáo dục của một
chủ đề, tránh xa rời mục tiêu.
Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động
Mỗi hoạt động đều thực hiện mục đích chung của mỗi chủ đề theo từng
t tháng nhưng cũng có những mục tiêu cụ thể của hoạt động đó.
Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động.
Các mục tiêu hoạt động cần phải được xác định rõ ràng, cụ thể và phù
hợp; phản ánh được các mức độ cao thấp của yêu cầu cần đạt về tri thức, kĩ
năng, thái độ và định hướng giá trị.
Nếu xác định đúng mục tiêu sẽ có các tác dụng là:
- Định hướng cho hoạt động, là cơ sở để chọn lựa nội dung và điều
chỉnh hoạt động
- Căn cứ để đánh giá kết quả hoạt động
- Kích thích tính tích cực hoạt động của thầy và trò
Tùy theo chủ đề của HĐTNST ở mỗi tháng, đặc điểm HS và hoàn cảnh
riêng của mỗi lớp mà hệ thống mục tiêu sẽ được cụ thể hóa và mang màu sắc
riêng.
Khi xác định được mục tiêu cần phải trả lời các câu hỏi sau:


- Hoạt động này có thể hình thành cho học sinh những kiến thức ở mức
độ nào? (Khối lượng và chất lượng đạt được của kiến thức?)
- Những kỹ năng nào có thể được hình thành ở học sinh và các mức độ

- Có bao nhiêu việc cần phải thực hiện?
- Các việc đó là gì? Nội dung của mỗi việc đó ra sao?
- Tiến trình và thời gian thực hiện các việc đó như thế nào?
- Các công việc cụ thể cho các tổ, nhóm, các cá nhân.
- Yêu cầu cần đạt được của mỗi việc.
Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động
Rõ soát, kiểm tra lại nội dung và trình tự của các việc, thời gian thực
hiện cho từng việc, xem xét tính hợp lý, khả năng thực hiện và kết quả cần đạt
được.
Nếu phát hiện những sai sót hoặc bất hợp lý ở khâu nào, bước nào, nội
dung nào hay việc nào thì kịp thời điều chỉnh.
Cuối cùng, hoàn thiện bản thiết kế chương trình hoạt động và cụ thể
hóa chương trình đó bằng căn bản. Đó là giáo án tổ chức hoạt động.
Bước 8: Lưu trữ kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh
1.2.5. Những lưu ý khi thiết kế hoạt động trải nghiệm ở THCS
Thứ nhất, chủ đề phải xuất phát từ mối quan tâm, hứng thú của học
sinh và phải có mối liên hệ mật thiết hoặc xuất phát từ chính cuộc sống trải
nghiệm của học sinh. Chủ đề phải phù hợp với trình độ nhận thức, tâm lý lứa
tuổi sức khỏe của học sinh. Phải có tính hợp lý trong mối quan hệ với mùa và
sự sắp xếp chương trình nhà trường.
Thứ hai, để biết chủ đề dự định lựa chọn và thiết kế có phù hợp với các
tiêu chí hay không thì giáo viên cần phải tiến hành quan sát trực tiếp và tiến


hành điều tra bằng nhiều hình thức khác nhau cũng như nghiên cứu tài liệu
nhiều nguồn để nắm chắc tình hình địa phương trường học và học sinh.
Thứ ba, tìm hiểu, thu thập thông tin có liên quan bao gồm cả thông tin
thực địa về chủ đề và việc tổ chức hoạt động trải nghiệm. Phỏng vấn điều tra
học sinh xem học sinh quan tâm đến những vấn đề gì và tại sao.
Thứ tư, thảo luận với đồng nghiệp, chuyên gia để chỉnh sửa chương


Không cần thiết

Số lượng

7

8

0

%

46,6%

53,4%

0%

Qua phiếu điều tra số 1 ta thấy có 46,6% GV cho rằng việc thiết kế hoạt
động rất cần thiết, 53,4% GV cho rằng việc thiết kế hoạt động trải nghiệm cần
thiết.
Phiếu điều tra số 2: Những khó khăn trong việc thiết kế, tổ chức
hoạt động trải nghiệm
Khó khăn

Số phiếu

Tỷ lệ


Mô hình lớp học không phù hợp

6

(40,0%)

Qua phiếu điều tra số 2, GV gặp nhiều khó khăn trong việc lên kế
hoạch thực hiện các hoạt động trải nghiệm.


1.3.5.2. Kết quả điều tra đối với học sinh
Thiết kế phiếu điều tra với 40 học sinh lớp 9 về những khó khăn gặp
phải trong quá trình tham gia hoạt động trải nghiệm.
Nội dung

Số phiếu

Tỷ lệ

Trình độ chưa cao

20

( 50%)

Không có hứng thú

10

( 25%)

Giáo viên các bộ môn tham gia xây dựng các chủ để hoạt động, chịu
trách nhiệm đưa ra mục tiêu, nội dung, phương pháp và sản phẩm hoạt động,
tham gia đánh giá kết quả của học sinh.
Như vậy giáo viên bộ môn sẽ là người soạn thảo ý tưởng, kế hoạch hoạt
động, đánh giá hoạt động. Điều này có chủ quan và có quá sức cùng năng lực
với giáo viên bộ môn. Khi chế dộ làm việc của giáo viên THCS là 17
tiết/tuần. Trong khi yêu cầu của chương trình mới có thể nhẹ hơn về kiến thức
thì những yêu cầu về giáo dục phẩm chất, kỹ năng, phương tiện cho môn học
hiện đại đa dạng có phần nặng hơn.


Ngoài ra thời gian để thiết kế, tổ chức các hoạt động đòi hỏi tốn công
sức. Thời gian để tổ chức các hoạt động còn hạn chế, cơ sở vật chất chưa đáp
ứng đủ.