Chu Thành Huy và Đtg

Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ

109(09): 161- 166

ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
TẠI CÁC DI SẢN THẾ GIỚI Ở VIỆT NAM
Chu Thành Huy1*, Trần Đức Thanh2
1

Trường Đại học Khoa học - ĐH Thái Nguyên;
2
Trường Đại học KHXHNV, ĐHQG Hà Nội

TÓM TẮT
Trên cơ sở phân tích đặc điểm kinh tế, chính trị - xã hội của Việt Nam hiện nay, nhóm tác giả đã
đề xuất cách tiếp cận cộng đồng trong phát triển du lịch cộng đồng tại các di sản vật thể thế giới tại
Việt Nam. Đó là việc nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương như một hợp phần cơ hữu
của cộng đồng. Trên cơ sở đó, nhóm tác giả đã đề xuất xây dựng hai mô hình du lịch dựa vào cộng
đồng ứng với hai nhóm di sản của thế giới tại Việt Nam (di sản tự nhiên và di sản văn hoá vật thể).
Trong các mô hình này, sự vận hành của hệ thống có động lực từ mối quan hệ về chỉ đạo, giám sát,
hợp tác, cạnh tranh và chia sẻ lợi ích.
Từ khoá: Du lịch cộng đồng, Du lịch, Cộng đồng, Di sản, Mô hình du lịch

ĐẶT VẤN ĐỀ*
Du lịch dựa vào cộng đồng hay du lịch cộng
đồng là cách thức phát triển du lịch mà ở đó
người dân địa phương được tham gia trực tiếp
vào việc xây dựng, quản lý, điều hành các
hoạt động du lịch, trực tiếp tham gia cung cấp

lịch cộng đồng tại Việt Nam. Có nguyên nhân
từ sự áp dụng một cách máy móc các mô hình
du lịch cộng đồng của nước ngoài vào thực
tiễn Việt Nam. Trong khuôn khổ bài báo này,
nhóm tác giả muốn chia sẻ một số quan điểm
về du lịch cộng đồng và du lịch cộng đồng
đặc trưng Việt Nam hiện nay trên cơ sở phân
tích mối quan hệ giữa cộng đồng địa phương
và chính quyền địa phương trong các mô hình
du lịch cộng đồng của nước ngoài và khả
năng thay đổi nó để phù hợp với đặc trưng
của nước ta, nhằm mục tiêu xây dựng một mô
hình du lịch cộng đồng phù hợp hơn với đặc
điểm Việt Nam.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Lý thuyết cộng đồng và du lịch dựa vào
cộng đồng
Cộng đồng là một khái niệm xã hội học bao
gồm nhiều tuyến nghĩa khác nhau. Tuy nhiên,
hầu hết các nhà khoa học đều thống nhất hiểu
khái niệm cộng đồng trên hai phương diện.
Thứ nhất, cộng đồng là cộng đồng tính, được
hiểu là quan hệ xã hội có những đặc trưng
như: tình cảm cộng đồng, tinh thần cộng

Tel: 0945.374.116; Email: [email protected]

161


xuất và ứng dụng. Theo đó, du lịch cộng đồng
được hiểu là loại hình du lịch, trong đó cộng
đồng địa phương tham gia trực tiếp vào việc
cung cấp sản phẩm du lịch và được hưởng lợi
từ các hoạt động du lịch diễn ra trên địa bàn
sinh sống của họ.Cũng theo các nghiên cứu
này, hầu hết các mô hình du lịch dựa vào
cộng đồng đều gồm 3 hợp phần [3,4]: Cộng
đồng địa phương, các doanh nghiệp du lịch và
chính quyền địa phương. Mỗi hợp phần có vị
trí và vai trò khác nhau trong tổ chức các hoạt
động du lịch.Trong khuôn khổ bài báo này,
nhóm tác giả muốn trao đổi rõ hơn về nội
hàm của khái niệm cộng đồng địa phương và
mối quan hệ giữa cộng đồng địa phương và
chính quyền địa phương trong các mô hình du
lịch cộng đồng đã có.
Theo các mô hình du lịch cộng đồng của nước
ngoài, cộng đồng địa phương là những người
dân sinh sống trong khu vực diễn ra hoạt
động du lịch, còn chính quyền địa phương
được hiểu là những người dân địa phương
làm việc trong các cơ quan hành chính nhà

109(09): 161- 166

nước có liên quan đến hoạt động du lịch. Mặc
dù họ là người địa phương nhưng lại bị loại
bỏ ra khỏi hợp phần “cộng đồng địa phương”.
Thực tế tại các nước phát triển, trình độ hiểu

cư dân sinh sống tại khu vực diễn ra các hoạt
động du lịch: các hộ gia đình làm du lịch, lực
lượng lao động địa phương phục vụ trực tiếp
hoặc gián tiếp cho các hoạt động du lịch, các
doanh nghiệp du lịch địa phương và đặc biệt
là những người địa phương làm việc trong các
cơ quan hành chính nhà nước - chính quyền
địa phương. Đây là những người có quyền lực
chính trị, thực hiện chức trách quản lý hành
chính sẽ đảm nhận trọng trách chủ yếu trong
việc tổ chức các hoạt động du lịch.

162

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


Chu Thành Huy và Đtg

Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ

109(09): 161- 166

CỘNG ĐỒNG ĐỊA PHƯƠNG

CÁC HỘ GIA ĐÌNH
LÀM DU LỊCH


đang mang lại những thay đổi tích cực trong
đời sống cộng đồng địa phương.
Đối với các di sản thế giới ở Việt Nam, việc
phát triển du lịch dựa vào cộng đồng đang
được xem như một giải pháp hữu hiệu để cân
bằng giữa lợi ích phát triển kinh tế với công
tác bảo tồn di sản. Với 2 khu di sản thiên
nhiên, 5 khu di sản văn hoá vật thể, đây sẽ là
nguồn tài nguyên du lịch quý báu của đất
nước. Tuy nhiên, việc lựa chọn một mô hình
phát triển du lịch cộng đồng phù hợp đang là
vấn đề quan trọng nhằm đạt được những mục
tiêu đề ra. Hiện nay, tại các khu di sản thế
giới ở Việt Nam, đã có những dự án phát triển
du lịch dựa vào cộng đồng, hiệu quả của
chúng là rất khác nhau. Trong khuôn khổ bài
báo này, nhóm tác giả không đi sâu phân tích
ưu, nhược điểm của các mô hình du lịch đã có
mà chỉ muốn đề xuất một số mô hình phát
triển du lịch cộng đồng trên cơ sở các phân
tích đã có ở trên nhằm mục tiêu phát triển bền
vững các di sản thế giới ở Việt Nam.

Đề xuất mô hình phát triển du lịch dựa vào
cộng đồng tại các khu vực di sản thế giới ở
Việt Nam
Trên quan điểm chính quyền địa phương là
một bộ phận của cộng đồng địa phương, dựa
vào đặc điểm chính của hai nhóm di sản thiên
nhiên và văn hoá, nhóm tác giả đề xuất hai

nghiệp, và lao động địa phương có mối liên
hệ hợp tác và cạnh tranh theo quy định. Mặt
trận tổ quốc địa phương là đơn vị giám sát
hoạt động của Ban quản lý du lịch, được nhận
thù lao từ Ban quản lý du lịch.
163

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


Chu Thành Huy và Đtg

Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ

109(09): 161- 166

UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN

MẶT TRẬN TỔ QUỐC,
VÀ CÁC ĐOÀN THỂ

BAN QUẢN LÝ DI SẢN

UỶ BAN NHÂN DÂN XÃ

BAN QUẢN LÝ DU
LỊCH
CỘNG ĐỒNG

tác kinh doanh. Ban quản lý du lịch phân phối
lợi nhuận đến các hợp phần liên quan: Uỷ ban
nhân dân xã, Ban quản lý di sản và Mặt trận
tổ quốc địa phương.
Mô hình tổ chức du lịch dựa vào cộng đồng
tại các di sản thiên nhiên thế giới tại Việt
Nam (Mô hình B – hình 3)
Khác với các di sản văn hoá, di sản thiên
nhiên thường có diện tích lớn, trải rộng trên
nhiều đơn vị hành chính. Mặt khác không

Dòng phân chia lợi ích

gian của di sản cũng chính là không gian diễn
ra các hoạt động kinh tế của cộng đồng, trong
khi không phải tất cả cộng đồng đều tham gia
phát triển du lịch. Do vậy, muốn quản lý và
khai thác có hiệu quả đòi hỏi sự chỉ đạo thống
nhất từ cấp tỉnh và sự phối hợp nhịp nhàng
của các địa phương cấp dưới, đồng thời phải
đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục ý
thức bảo vệ tài nguyên môi trường trong khu
vực di sản đến toàn bộ người dân.Đối với việc
phát triển du lịch cộng đồng tại các di sản
thiên cũng có sự khác biệt rất lớn. Nếu như
cộng đồng dân cư tại các di sản văn hoá là
khá đồng nhất thì cộng đồng gắn với di sản
thiên nhiên thường rất đa dạng, phân tán,
trình độ phát triển khác nhau. Hơn nữa, với
diện tích rộng, số lượng tài nguyên du lịch

THANH
NIÊN

CỘNG ĐỒNG
ĐỊA PHƯƠNG
HỘ GIA ĐÌNH
LÀM DU LỊCH

LAO ĐỘNG ĐỊA
PHƯƠNG

DOANH NGHIỆP
ĐỊA PHƯƠNG

DOANH NGHIỆP DU LỊCH
NGOÀI ĐỊA PHƯƠNG

KHÁCH DU LỊCH

SẢN PHẨM DU LỊCH

Hình 3. Mô hình du lịch cộng đồng tại các di sản thiên nhiên thế giới
Mối quan hệ công việc

Đối với mô hình B, nhìn chung về cơ chế hợp
tác kinh doanh cũng giống với mô hình A,
nhưng có một số điểm khác cơ bản: Ban quản
lý du lịch chịu sự giám sát của uỷ ban nhân
dân cấp huyện; thành phần nhân sự tham gia
Ban quản lý du lịch có sự góp mặt của nhiều

thành phần cơ hữu của cộng đồng có quyền
hưởng lợi từ hoạt động kinh doanh du lịch.

165

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn


Chu Thành Huy và Đtg

Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tô Duy Hợp, Lương Hồng Quang, (2000), Phát
triển cộng đồng: Lý thuyết và vận dụng, Nxb Văn
hoá - Thông tin, Hà Nội.
2. Lê Hồng Lý (CB), Dương Văn Sáu, Đặng Hoài
Thu (2009), Quản lý di sản văn hoá với phát triển
du lịch, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

109(09): 161- 166

3. Võ Quế (CB), (2006), Du lịch cộng đồng: Lý
thuyết và vận dụng, Nxb Khoa học và kỹ thuật,
Hà Nội.
4. Bùi Thị Hải Yến (CB), (2012), Du lịch cộng
đồng, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
5. Viện Nghiên cứu và Phát triển du lịch, (2008),

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

http://www.lrc-tnu.edu.vn