ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
KHOA VẬT LÝ

NGUYỄN THỊ QUỲNH TRANG

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“CÁC ĐỊNH LUẬT CHẤT KHÍ” – VẬT LÝ 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đà Nẵng, 2018


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
KHOA VẬT LÝ

NGUYỄN THỊ QUỲNH TRANG

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ

“CÁC ĐỊNH LUẬT CHẤT KHÍ” – VẬT LÝ 10

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Sƣ phạm Vật lý
Khóa học:

2014 - 2018


Nguyễn Thị Quỳnh Trang

I


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN............................................................................................................ I
DANH MỤC VIẾT TẮT........................................................................................IV
DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH............................................................................... V
DANH MỤC BẢNG BIỂU................................................................................... VII
MỞ ĐẦU................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ.........................5
1.1. Dạy học theo chủ đề........................................................................................... 5
1.1.1. Khái niệm dạy học theo chủ đề........................................................................ 5
1.1.2. Ƣu điểm của dạy học theo chủ đề [8], [9]....................................................... 5
1.1.3. Đặc trƣng của dạy học theo chủ đề [5]............................................................ 6
1.1.4. Các bƣớc chuẩn bị và thực hiện dạy học theo chủ đề [5]................................ 8
1.1.5. Các phƣơng pháp và k thuật dạy học trong dạy học chủ đề.........................10
1.2. Năng lực tự học................................................................................................ 10
1.2.1. Năng lực........................................................................................................ 10
1.2.2. Tự học [2]...................................................................................................... 13
1.2.3. Năng lực tự học............................................................................................. 24
CHƢƠNG 2: THIẾT KẾ CHỦ ĐỀ DẠY HỌC CÁC Đ NH LUẬT CHẤT KHÍ –
VẬT LÍ 10............................................................................................................... 29
2.1. Đề xuất quy trình thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề.................................29
2.2. Thiết kế chủ đề dạy học Các định luật chất khí vật lý 10............................29
2.2.1. Lí do xây dựng chủ đề................................................................................... 29
2.2.2. Xác định mạch phát triển nội dung trong chủ đề........................................... 30
2.2.3. Xác định chuỗi các hoạt động dạy học và thời gian dự kiến.......................... 31
2.2.4. Xác định mục tiêu dạy học............................................................................ 32

8
9
10
11
12
13
14
15
16

IV


DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

STT
1
2

Hìn

Hìn
chủ

3
4

Hìn

Hìn

Hìn

Hìn

Hìn


13

Hìn

đẳng

14
15
16

Hìn

Hìn

Hìn

huố


17

Hìn
ghi

DANH MỤC BẢNG BIỂU

STT
1

Bảng 1.1. So
thống và dạy h

2

Bảng 1.2. Năn
học sinh V

3

Bảng 1.3. Các
đánh giá ứng v

4

Bảng 2.1. Mạc
kiến chủ đề: C

5
6

7

8




thực hiện các
khí .

VII


MỞ ĐẦU
1.

Lí do chọn đề tài

Nền giáo dục Việt Nam đang hƣớng tới mục tiêu sau năm 2018 chƣơng
trình giáo dục của nƣớc ta sẽ đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học phù
hợp ở cả 3 cấp học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; tập
trung dạy cách học và rèn luyện năng lực tự học, tạo cơ sở để học tập suốt
đời, tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Để làm
đƣợc điều đó, hầu hết các GV hiện nay đều đƣợc trang bị lí luận về các
phƣơng pháp và k thuật dạy học tích cực trong quá trình đào tạo tại các
trƣờng sƣ phạm cũng nhƣ quá trình bồi dƣỡng tập huấn hằng năm. Tuy
nhiên, việc thực hiện các phƣơng pháp dạy học tích cực trong thực tiễn còn
chƣa thƣờng xuyên và chƣa hiệu quả. Nguyên nhân là do chƣơng trình hiện
hành đƣợc thiết kế theo kiểu xoáy ốc nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn
học, có những nội dung kiến thức đƣợc chia ra khác nhau để học ở các cấp
học khác nhau; việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theo định hƣớng
nội dung, nặng nề lập luận, suy luận, diễn giải kiến thức; cùng một chủ đề/
vấn đề nhƣng kiến thức lại đƣợc chia ra nhiều bài/ tiết để dạy học trong 45
phút gây khó khăn trong việc vận dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực do
không đủ thời gian. Mặt khác, việc hình thành kiến thức bằng cách chia nhỏ

Mục tiêu nghiên cứu

Xây dựng chủ đề dạy học Các định luật chất khí – Vật lí lớp 10 THPT
theo hƣớng phát triển năng lực tự học.
-

Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm để đánh giá tính khả thi của tiến trình
dạy học đã soạn thảo đối với việc l nh hội kiến thức mới và phát triển năng
lực tự học của học sinh. Từ đó, tiến hành bổ sung và sửa đổi tiến trình dạy
học cho phù hợp.
-

3.

Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học chủ đề.
- Nghiên cứu các nội dung kiến thức trong chƣơng Chất khí

Thiết kế tiến trình hoạt động dạy học theo tiến trình đã xây dựng chủ đề
Các định luật chất khí .
-

Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm để đánh giá khả thi của tiến trình dạy
học đã soạn thảo đối với việc l nh hội kiến thức mới và phát triển năng lực tự
học của học sinh. Từ đó, tiến hành bổ sung và sửa đổi tiến trình dạy học cho
phù hợp.
-

2


-

5.2. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm
- Tiến hành dạy học chủ đề theo tiến trình dạy học đã soạn thảo.
Phát phiếu điều tra, bài kiểm tra về mặt nắm vững kiến thức và thái độ
của các em sau khi dạy.
-

Phát phiếu điều tra để hỏi ý kiến của các giáo viên khác về tiến trình dạy
học.
-

5.3. Thống kê toán học
Sử dụng phƣơng pháp thống kê toán học nhằm xử lý số liệu và trình
bày kết quả thực nghiệm sƣ phạm.
6. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
-

Nhiều bài viết, luận văn thạc s lựa chọn dạy học chủ đề trong dạy học
Vật lí nhƣ: Luận văn thạc s của Trần Văn Hữu về : Dạy học theo chủ đề và sự
vận dụng nó vào giảng dạy phần kiến thứ: Các định luật bảo toàn Vật lí 10
THPT với sự hỗ trợ của Công nghệ thông tin ; Luận văn thạc s của Nguyễn
Thị Thùy Dung về: Vận dụng dạy học theo chủ đề trong dạy học chƣơng Chất
khí Lớp 10 THPT ban Cơ bản ; Luận văn thạc s của Nguyễn Uy Đức về: Vận
dụng dạy học chủ đề trong dạy học chƣơng từ vi mô đến v
-

mô lớp 12 THPT ban nâng cao ;…
3


tới mức nhiều mục tiêu của môn học
hiện nay: chiếm l nh kiến thức mới
thông qua hoạt động, bồi dƣỡng các
phƣơng thức tƣ duy khoa học và các
phƣơng pháp nhận thức khoa học (PP
thực nghiệm, PP tƣơng tự, PP mô hình,
suy luận khoa học…).
4. Dạy theo từng bài riêng lẽ với một
thời lƣợng cố định.
5. Kiến thức thu đƣợc rời rạc, hoặc chỉ 5. Kiến thức thu đƣợc là các khái niệm có

mối liên hệ tuyến tính (một chiều trong một mối liên hệ mạng lƣới với
theo thiết kế chƣơng trình học).
6. Trình độ nhận thức sau quá trình học
tập thƣờng theo trình tự và thƣờng dừng


lại ở trình độ biết, hiểu và vận dụng (giải
bài tập).
7. Kết thức một chƣơng học, HS không
có một tổng thể kiến thức mới mà có
kiến thức từng phần riêng biệt hoặc có
hệ thống kiến thức liên hệ tuyến tính
theo trật tự các bài học.
8. Kiến thức còn xa rời thực tiễn mà
ngƣời học đang sống do sự chậm cập
nhật của nội dung SGK.
9. Kiến thức thu đƣợc sau khi học
thƣờng là hạn hẹp trong chƣơng trình,
nội dung học.



1.1.3.2. Vai trò của GV
Trong dạy học theo chủ đề, GV tổ chức và hƣớng dẫn quá trình dạy- tự học.
Thầy không còn là nơi độc quyền cung cấp kiến thức cho ngƣời học mà thầy luôn
tạo ra cơ hội cho phép ngƣời học tự do theo đuổi những tƣ tƣởng, khái niệm, kỹ
năng, dƣới sự tƣ vấn của thầy và thầy là ngƣời luôn tin cậy và tôn trọng họ, dạy họ
cách tìm ra chân lí.
Thầy không nhất thiết phải dạy toàn bộ nội dung trên lớp mà cố gắng khai thác
tối đa kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng sẵn có của HS, giúp họ tự mình l nh hội kiến
thức. Ngoài ra, GV trong chiến lƣợc dạy học này không phải là ngƣời quyết định
toàn bộ chiến lƣợc học tập của HS, vì nhiều nhiệm vụ học tập đƣợc giao cho HS
mà HS phải tự quyết định cách thức thực hiện nhiệm vụ đó. Trong dạy học theo chủ
đề, HS giữ vị trí trung tâm, nhƣng không vì thế mà vai trò của GV bị giảm sút, nó
chỉ thay đổi ý ngh a: GV trở thành ngƣời cộng tác, tổ chức, hƣớng dẫn HS, là
ngƣời trọng tài sáng suốt giúp HS xác định đƣợc chân lí, phát triển nhân cách và
biết mình phải làm gì và tự giải quyết những vấn đề trong cuộc sống.
1.1.3.3. Vai trò của HS
Ngƣời học là một chủ thể tích cực, chủ động tự mình tìm ra kiến thức bằng
hành động của chính mình, tự thể hiện mình và hợp tác với các bạn, học bạn, học
thầy, học mọi ngƣời. Trong dạy học theo chủ đề cũng nhƣ các chiến lƣợc dạy học
tích cực khác, quan niệm lấy ngƣời học làm trung tâm không chỉ thể hiện ở chỗ họ
đƣợc quan tâm, giúp đỡ, đƣợc tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc học tập, phát
triển mà còn thể hiện ở chỗ: HS đƣợc quyết định một phần (hay toàn bộ) chiến
lƣợc học tập, đồng thời HS cũng phải chịu trách nhiệm một phần với kết quả học
tập của mình (trách nhiệm với sự phát triển hiểu biết, phát triển của chính mình).
1.1.3.4. Hình thức tổ chức dạy học
Dạy học theo chủ đề vẫn là sự kết hợp cách tổ chức học theo lớp truyền thống
với học theo nhóm hợp tác, nhƣng chủ yếu là theo nhóm. Dạy học theo nhóm với
đặc trƣng là HS hợp tác, cùng nhau khám phá lại tri thức của nhân loại, HS có cơ

đối chiếu nó với mục tiêu của dạy học theo chủ đề, nếu có sự phù hợp thì có thể tổ
chức lại nội dung cho phù hợp với dạy học theo chủ đề.
1.1.4.2. Tổ chức lại nội dung học phù hợp với dạy học theo chủ đề.
Dạy học theo chủ đề có mục tiêu quan trọng là hƣớng tới phát triển tƣ duy
bậc cao thể hiện ở việc yêu cầu HS trả lời những câu hỏi có mức độ khái quát nhất
định, mà để trả lời đƣợc những câu hỏi đó kiến thức phải đƣợc tổ chức sao cho
thuận lợi cho quá trình học tập. Việc tổ chức lại nội dung học có thể dẫn đến sự xóa
nhòa ranh giới giữa các bài trong chƣơng trình học đƣợc biên soạn nhƣ hiện nay
1.1.4.3. Xây dựng bộ câu hỏi định hƣớng.
Sau khi chọn đƣợc nội dung trong chƣơng trình phù hợp với mục tiêu dạy học
theo chủ đề và tổ chức lại hệ thống kiến thức của chủ đề học tập GV bắt đầu xây
dựng bộ câu hỏi định hƣớng cho việc dạy và học một chủ đề. Đây là một nhiệm vụ
quan trọng của dạy học theo chủ đề, các câu hỏi này sẽ là kim chỉ nam dẫn dắt nội
dung và phƣơng pháp cho toàn bộ chủ đề học tập. Bộ câu hỏi định hƣớng bao gồm:
Câu hỏi khái quát, câu hỏi nội dung, câu hỏi bài học.

8


1.1.4.4. Thiết kế tài liệu hỗ trợ
Dạy học chủ đề đặt quan tâm chủ yếu đến việc sử dụng kiến thức vào thực hiện
các nhiệm vụ học tập để l nh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp cao, tinh giản và
có tính công cụ cao, đồng thời hƣớng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác
(mục tiêu tự học ). Do đó, GV không dạy toàn bộ nội dung học mà HS phải tự tìm
hiểu qua SGK, tài liệu, sách báo,… GV có thể tạo ra các tài liệu hỗ trợ hoặc công cụ
tổ chức để hƣớng dẫn học tập cho HS, giúp HS tránh đi quá xa so với câu hỏi đặt ra
khi tìm thấy sự thật về một vấn đề nào đó. Các tài liệu hỗ trợ nên đƣợc sử dụng nhƣ
một cơ cấu tạm thời để giúp HS hiểu về một quá trình hoặc một khái niệm. Đầu tiên
HS sẽ sử dụng các tài liệu hỗ trợ do GV cung cấp. Sau đó các em có thể chỉnh sửa
các tài liệu này cho phù hợp với nhu cầu của mình và cuối cùng sẽ học cách tự tạo



- Bộ công cụ để đánh giá kết quả học tập theo chủ đề của HS bao gồm: các bài

kiểm tra nhỏ sau mỗi buổi học để GV kịp thời nắm bắt đƣợc kết quả học tập của HS
và bài kiểm tra đánh giá tổng hợp cuối chủ đề.
- Kế hoạch bài dạy: giúp GV định hình đƣợc toàn bộ công việc phải làm.

Trong kế hoạch bài dạy, GV trình bày về bộ câu hỏi định hƣớng cho chủ đề học tập
và nêu rõ vai trò của HS khi tham gia vào chủ đề. Đồng thời liệt kê đƣợc các trợ
giúp cần thiết khi HS thực hiện chủ đề.
- Kế hoạch thực hiện bài dạy: là bản kế hoạch chi tiết về thời gian mà GV và

HS phải thực hiện để chủ đề học tập đi đúng tiến độ mà không bị chậm trễ.
- Tài liệu trợ giúp GV: bao gồm các kế hoạch thực hiện chủ đề học tập, các

Website, các phần mềm, tranh ảnh liên quan đến chủ đề học tập, các phiếu giao
nhiệm vụ, phiếu theo dõi học tập, các bài kiểm tra. Tóm lại, yêu cầu tự tìm hiểu
thông tin không đòi hỏi HS phải thực hiện hoàn hảo vì thông tin cần tìm hiểu là
mới, chỉ cần HS có quan tâm và cố gắng thực hiện trong điều kiện có thể, nhƣng
nếu HS không thực hiện đƣợc các nhiệm vụ để tìm hiểu nội dung học thì GV không
có cơ sở để triển khai dạy học theo kiểu này. Do đó, GV cần có kế hoạch chuẩn bị
tài liệu hỗ trợ cho HS (tài liệu in, thiết kế các Website…) phù hợp với chủ đề học
tập nhằm giúp đỡ, khuyến khích và kiểm soát đƣợc việc tự lực thực hiện các nhiệm
vụ học tập của HS.
1.1.5. Các phƣơng pháp và k thuật dạy học trong dạy học chủ đề
Một số phƣơng pháp và k thuật dạy học có thể đƣa vào dạy học trong dạy học
chủ đề nhƣ: Dạy học theo nhóm, dạy học theo Góc, dạy học giải quyết vấn đề, dạy
học theo dự án,…
1.2. Năng lực tự học

thái độ của một cá nhân hoặc tổ chức để thực hiện một nhiệm vụ có hiệu quả.
1.2.1.2. Năng lực tự chủ và tự học cần hình thành của học sinh Việt Nam
theo chƣơng trình GDPT mới [1]
T

Tiêu chí
1.1. Tự lực

1.2.
khẳng định

và bảo
quyền, nhu
cầu
đáng
1.3.
kiểm
tình
thái
hành
của mình

ch

c



1.4. Tự định
hƣớng