1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Trong cuộc sống hiện nay, việc hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ
mầm non có một vai trò to lớn, điều này xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ của
khoa học toán học và sự xâm nhập của nó vào mọi lĩnh vực kiến thức khác nhau.
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật đòi hỏi chúng ta phải đào tạo ra
những con người tích cực, độc lập, sáng tạo đáp ứng được những đòi hỏi của
nền sản xuất hiện đại. Chính vì vậy việc hình thành các biểu tượng toán cho trẻ
ở trường mầm non trước hết giúp trẻ có thói quen định hướng thế giới xung
quanh một cách đầy đủ và lôgic nó còn có tác dụng hình thành ở trẻ những khả
năng tìm tòi, quan sát... thúc đẩy sự phát triển tư duy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ.[1]
Trong quá trình hình thành những biểu tượng toán học sơ đẳng đồng thời sẽ
hình thành các mối quan hệ giữa giáo viên với tập thể trẻ, giữa giáo viên với cá
nhân trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trường xung quanh. Vì vậy dạy trẻ
hình thành những biểu tượng toán học sơ đẳng không chỉ góp phần phát triển
các năng lực nhận biết, năng lực học tập cho trẻ mà còn góp phần giáo dục toàn
diện nhân cách trẻ. Đối với trẻ lớp mẫu giáo B1(4-5 tuổi) nói riêng và trẻ 4- 5
tuổi nói chung, việc hình thành biểu tượng toán sơ đẳng còn là một nội dung
quan trọng bổ sung vào hành trang cho trẻ khi bước vào lớp mẫu giáo 5 tuổi.
Hiệu quả của việc hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm
non không chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng hệ thống các biểu tượng toán học
cần hình thành cho trẻ mà còn phụ thuộc vào phương pháp, biện pháp tổ chức
các hoạt động mà trọng tâm là các “Tiết học toán” cho trẻ . Làm thế nào để trẻ
tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không bị gò ép phù hợp với đặc điểm tâm
sinh lý của trẻ lứa tuổi này là “Học bằng chơi, chơi mà học”.[2]
Là một giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo B1(4 - 5 tuổi), tôi nhận thức được
tầm quan trọng của việc hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ nên
tôi luôn trăn trở, mong muốn làm thế nào để việc hình thành các biểu tượng toán
học sơ đẳng cho trẻ đạt kết quả tốt nhất. Vì vậy năm học 2017- 2018 tôi đã mạnh
dạn chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hình thành các biểu
tượng toán học sơ đẳng cho trẻ lớp mẫu giáo B1 (4-5 tuổi) Trường mầm non

Hơn nữa những kiến thức toán học được đưa đến cho trẻ trong mối quan hệ qua
lại với nhau như : Sự hình thành biểu tượng về số lượng ở trẻ gắn chặt với việc
trẻ nắm được kiến thức về tập hợp và về kích thước các vật. Việc giúp trẻ làm
quen với thước đo và phép đo lường có tác dụng giúp trẻ hiểu con số chính xác
hơn và nắm được khái niệm đơn vị. Chính mối liên hệ giữa phép đếm và phép
đo giúp trẻ nắm được sự phụ thuộc của kết quả đếm vào đơn vị của phép đếm và
kết quả đo phụ thuộc vào độ dài của thước đo ước lệ. [3]
Những biểu tượng toán học sơ đẳng được hình thành ở trẻ em là kết quả của
việc trẻ nắm những kiến thức qua các hoạt động khác nhau trong cuộc sống hằng
ngày và là kết quả của việc dạy học có định hướng trên hệ thống các tiết học
toán với trẻ. Chính những kiến thức, kỹ năng toán học sơ đẳng mà trẻ nắm được
là phương tiện để phát triển tư duy toán học cho trẻ và góp phần thực hiện giáo
dục toàn diện nhân cách trẻ.
Trong quá trình hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ, giáo viên
giữ vai trò chủ đạo, là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động học tập
có chủ đích ở trẻ. Trẻ tự hoạt động tìm tòi, khám phá, phát hiện và nói lên những
điều mình tìm hiểu được.
Hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ còn có vai trò đặc biệt
trong sự phát triển hứng thú và những kỹ năng nhận biết cho trẻ. Sự hứng thú
của trẻ chính là thái độ tích cực với thế giới xung quanh. Trên các tiết học toán
việc giải quyết các nhiệm vụ dạy học luôn gắn bó chặt chẽ với việc giải quyết
các nhiệm vụ giáo dục như : Dạy trẻ trở nên có tổ chức, có kỷ luật, biết chú ý
lắng nghe và ghi nhớ, tích cực và độc lập giải quyết nhiệm vụ được giao đúng
2


quy định, qua đó trẻ được giáo dục trở nên có định hướng, có tổ chức, có trách
nhiệm. Như vậy, việc hình thành biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ Mầm Non
không chỉ dẫn dắt trẻ tới những hình thức mới của trí nhớ, tư duy, tưởng tượng
mà còn giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện hơn.

* Thuận lợi:
- Hàng năm nhà trường đã bổ xung thêm đồ dùng day học, đồ chơi cho các
cháu.
- Nhà trường đã làm tốt công tác tuyên truyền nên số trẻ 4 - 5 tuổi ra lớp đạt
100%.
- Hầu hết số trẻ 4 – 5 tuổi đều đã qua nhà trẻ và lớp mẫu giáo bé nên trẻ đã
có thói quen trong học tập.
- Trẻ khỏe, mạnh dạn, nhanh nhẹn.
- Số trẻ 4 – 5 tuổi học 2 buổi trên ngày, ăn bán trú 100%.
3


- Bản thân có trình độ trên chuẩn và lớp có đủ 2 giáo viên.
- Trẻ phát âm chuẩn tiếng việt.
- Bản thân tham gia học lớp bồi dưỡng hè và dự các buổi chuyên đề do
Phòng và nhà trường tổ chức.
* Khó khăn:
- Đồ dùng dạy học của giáo viên còn nghèo nàn chủ yếu là tự làm vì vậy
độ bền chưa cao, chưa đồng bộ.
- Chưa tạo ra được môi trường toán học cho trẻ.
- Chưa phát huy được tính sáng tạo của trẻ.
- Chưa gây được sự tập trung chú ý cho trẻ trong quá trình dạy.
- Chưa lồng ghép nội dung hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng vào các
môn học khác.
- Trẻ ít được thao tác thực hành trên đồ vật, trẻ dễ bị phân tán chú ý, mức
độ hứng thú chưa cao.
- Với tổng số trẻ là 45 quá đông so với quy định nên việc thực hiện các hoạt
động không diễn ra bình thường như các lớp ít trẻ được.
- Giáo viên hạn chế sử dụng các biện pháp nhằm khơi gợi, kích thích trẻ
quan sát khám phá các vấn đề lên quan đến toán.

33

7

15

13

29

10

22

45
45
45

12
12
9

26
26
20

9
12
9


không gian
Nhìn vào bảng khảo sát trên tôi thấy những biện pháp thông thường, bài
soạn dập khuôn, cứng nhắc chưa có biện pháp mới tác động thì chất lượng đạt
được trên trẻ về các mức độ trung bình và yếu còn ở mức rất cao, số trẻ nhận
biết về số lượng, kích thước, hình dạng, không gian, thời gian …..còn thấp. Vì
vậy tôi đã suy nghĩ làm thế nào để có biện pháp hữu hiệu nhất trong việc thực
hiện nâng cao hiệu quả cho trẻ mẫu giáo lớp mẫu giáo B1( 4 -5 tuổi) nâng cao
chất lượng hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng đạt hiệu quả cao và tôi
xin nêu một số biện pháp sau.
2.3. Một số biện pháp.
2.3.1. Biện pháp 1. Tạo môi trường toán học cho trẻ.
2.3.1.1. Tạo môi trường toán học trong lớp.
Trẻ nhỏ luôn yêu thích cái đẹp, trí tưởng tượng của trẻ là vô cùng phong
phú do vậy môi trường học tập xung quanh trẻ là một yếu tố cực kỳ quan trọng
kích thích trẻ tư duy và sáng tạo. Một môi trường học tập tốt có hiệu quả là môi
trường gây hứng thú cho trẻ. Để đạt được điều đó, chúng ta cần tạo ra cho trẻ
một tâm lý thoải mái, coi lớp học như là ngôi nhà thân yêu của mình. Và trong
ngôi nhà đó, trẻ được dọn dẹp, trang trí, sáng tạo theo những gì trẻ thích. Chính
vì vậy tôi đã khuyến khích trẻ sưu tầm đồ chơi tranh ảnh để trang trí lớp học
theo chủ đề.
Tôi xây dựng góc toán phong phú, nhiều chủng loại, sắp xếp bố trí đồ dùng,
đồ chơi gọn gàng, luôn ở tư thế “mở” để kích thích trẻ hứng thú hoạt động. Đồ
chơi luôn đảm bảo thuận tiện cho thao tác sử dụng, sắp xếp sao cho dễ lấy, dễ
cất. Góc toán phải được bố trí thật nổi, thật đẹp mắt, vừa đảm bảo tính thẩm mĩ,
lại vừa đảm bảo tính chính xác. Các đồ dùng trong góc toán được phân chia
thành từng mảng riêng biệt như:
- Số lượng.
- Hình dạng.
- Kích thước.
- Định hướng không gian.

trẻ xếp đủ số ghế cho 8 bạn, hay mỗi bàn ăn cần 3 cái đĩa để nhặt cơm rơi, 3 đĩa
đựng khăn. Cứ như thế trẻ biết sắp xếp tương ứng 1:1 một cách thành thạo.

* Trong giờ hoạt động góc:
Trong giờ hoạt động góc, ở góc học tập tôi tố chức cho trẻ làm “sách” có
liên quan đến bộ môn toán. “Sách” là những cuốn được đóng bằng giấy A4, mỗi
trang có kẻ ô vuông và viết số vào ô vuông đó. Khi học đến số nào trẻ sẽ vẽ, cắt
dán theo nội dung chủ đề số lượng tương ứng với số trong ô vuông dán vào
trang sách.
Ví dụ : Khi học đến số 5 thuộc chủ đề “Nghành nghề” trẻ có thể vẽ, hoặc
cắt, xé dán 5 dụng cụ, hoặc sản phẩm của nghề vào trang sách số 5. Hay khi học
đến số 7 thuộc chủ đề “Giao thông” trẻ vẽ,cắt dán 7 phương tiện giao thông để
7


dán vào trang sách có số 7. Hoặc khi trẻ học các khối tôi cho trẻ sưu tầm, cắt dán
những đồ dùng có dạng khối như : Hộp sữa bột, hộp sữa tươi, hộp thuốc, quả
bóng, quả địa cầu....Cứ như thế, hết chủ đề này đến chủ đề khác, hết bài này đến
bài khác trẻ đã có một bộ “Sách” về toán rất phong phú.
Hay ở góc xây dựng trẻ xây dựng mô hình “Doanh trại bộ đội” tôi gợi ý trẻ
: “Nếu phía trước doanh trại có một vườn hoa thì thật tuyệt”,“Các chú bộ đội
rất thích có một sân chơi thể thao phía sau doanh trại”....
Như vậy môi trường toán học của trẻ rất phong phú, nÕu chúng ta biết tận
dụng thì rất có hiệu quả. Trẻ vừa được học, vừa được chơi, trẻ học mà không
biết mình đang được học.
2.3.2. Biện pháp 2: Phát huy tính sáng tạo của trẻ.
Đối với trẻ mẫu giáo, việc tổ chức cho trẻ tự hoạt động, tự khám phá, tìm
tòi , phát hiện và nói lên hiểu biết của mình như vậy trẻ sẽ được hoạt động chủ
động, tích cực, sáng tạo, ngôn ngữ, tư duy của trẻ được phát triển, đồng thời
kiến thức trẻ thu được sẽ vững chắc hơn, hiệu quả dạy học sẽ cao hơn. Trong

Môn toán là một môn rất khô khan và cứng nhắc, nếu chỉ dạy theo hình
thức thông thường thì các tiết học về số lượng có nội dung lặp đi, lặp lại khiến
trẻ rất nhàm chán. Vì thế cần phải có sự sáng tạo, linh hoạt thay đổi hình thức
các tiết học để trẻ không cảm thấy nhàm chán.
* Thu hút sự chú ý, tạo sự hứng thú, tinh thần thoải mái cho trẻ.
Để tiết học toán đạt kết quả cao ngoài đồ dùng trực quan đẹp, phong phú
phù hợp với nội dung bài học và chủ đề cô phải sử dụng tình huống mới lạ, gây
ấn tượng thì, mới thu hút được sự chú ý của trẻ.
VD1: Làm đồ dùng học toán: tạo từ những hình học cơ bản như hình
tròn, hình chữ nhật….
a. Nguyện liệu:
- Bìa màu, hồ dán, kéo.
- Lịch treo tường cũ, thiếp mời.
b. Cách làm:
* Đồ dùng hình chữ nhật
- Vẽ mẫu các nhân vật lên giấy A4.
- Lấy mẫu đó gấp đôi lại đặt trên bìa màu để cắt theo mẫu.
- Lấy mẫu đã cắt được dán lên nền đen và cắt viền.
- Gài phần bụng của đồ chơi lại đề con vật có thể đứng được.
* Đồ dùng từ dạng hình tròn:
- Bìa màu, lịch treo tường cũ, thiếp mời cắt thành những hình tròn to nhỏ
khác nhau đề tạo thành hình các con vật;
Ví dụ: Làm con bướm:
- Lấy một hình tròn cuộn lại làm thân bướm.
- Lấy một hình tròn khác cắt đôi lại làm cánh bướm.
- Lấy một hình tròn nhỏ làm đầu bướm.
- Gắn các bộ phận lại với nhau và thêm các chi tiết phụ như: mắt, mũi, râu,
hoa văn trên cánh bướm.
Ví dụ: Làm con gà.
- Lấy một hình tròn to gấp đôi lại để làm thân gà.

Cô tiếp tục đặt Thỏ, Gấu vào các vị trí và hỏi trẻ. Cuối cùng cô cho trẻ nhận
xét xem con vật nào to và cao nhất, con vật nào nhỏ và thấp hơn, con vật nào
nhỏ và thấp nhất.
2.3.4. Biện pháp 4: Sáng tạo một số trò chơi.
Với trẻ mẫu giáo, chơi là hoạt động chủ đạo. Hoạt động chơi quyết định sự
hình thành phát triển tâm lý và nhân cách trẻ. Tính sáng tạo của trẻ được thể
hiện rõ nhất trong trò chơi.
Trò chơi toán học là một dạng của trò chơi học tập. Trẻ giải quyết nhiệm vụ
học tập dưới hình thức chơi một cách nhẹ nhàng, thoải mái. Chính vì vậy, trong
các tiết học toán tôi luôn cố gắng suy nghĩ tạo ra một số trò chơi mới để áp dụng
vào giờ học nhằm thay đổi hoạt động chống sự nhàm chán, mệt mỏi, tạo cho trẻ
có hứng thú hoạt động.
*Trò chơi “ Câu cá”. (Thuộc chủ đề “Thế giới động vật”).
Mục đích : Trẻ tìm ra được chữ số 5 trong các chữ số khác.
Chuẩn bị : Một số con cá bằng bìa cứng hoặc bằng mút trên miệng có làm vòng
tròn để lưỡi câu móc vào, trên mình cá có gắn các số 2 hoặc 3,4,5; Một số cần câu.
Luật chơi : Trẻ bật qua 3 vòng tròn, không giẫm vào vòng và câu cá có số 5
bỏ vào giỏ.Trong quá trình bật, nếu giẫm vào vòng thì phải quay trở lại. Mỗi
lượt bật chỉ được câu một con cá.
Cách chơi : Chia trẻ thành các tổ có số lượng trẻ bằng nhau, lần lượt trẻ
phải bật qua vòng và câu cá bỏ vào giỏ. Bạn này câu cá xong về chỗ , bạn khác
mới được lên câu. Trong thời gian “Một bản nhạc” tổ nào câu được nhiều cá và
đúng yêu cầu thì tổ đó chiến thắng.

11


Trẻ chơi xong cô hỏi trẻ : Tổ con câu được bao nhiêu con cá? Những con
cá câu được có gì đặc biệt?(Mang số 8 trên lưng).
* Trò chơi “Cùng bé tạo số”.

- Đầu người được nặn bằng khối gì? Mình người được nặn bằng khối gì?
Tay (Chân) người được nặn bằng khối gì?...
2.3.6. Biện pháp 6: Tuyên truyền, kết hợp với phụ huynh về các nội
dung, biện pháp hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ.
Phụ huynh trẻ có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện cũng cố các biểu
tượng ban đầu về toán làm cho việc lĩnh hội kiến thức về toán của trẻ có hiệu
quả hơn khi trẻ thường xuyên được ứng dụng chúng vào các sự vật hiện tượng
12


trong môi trường xung quanh và trong cuộc sống hằng ngày. Việc được cha mẹ
tổ chức các hoạt động làm quen với toán trong cuộc sống hằng ngày góp phần
làm phong phú, chính xác hoá những biểu tượng mà trẻ đã có, làm cho những
kiến thức sơ đẳng về toán mà trẻ nắm được ở trường Mầm Non gắn liền với
cuộc sống thực tiễn của trẻ. Nhờ vậy mà kiến thức đó được bền vững hơn, có ý
nghĩa hơn.
Chính vì vậy, góc tuyên truyền với phụ huynh, tôi có treo kế hoạch hoạt
động của cả tuần để phụ huynh biết được tuần này con em mình học những gì.
Tôi còn trao đổi với phụ huynh về tình hình tiếp thu của trẻ sau mỗi hoạt động
và các biện pháp phát huy mặt mạnh, hạn chế mặt yếu của trẻ.
Tôi đã gợi ý cho cha mẹ trẻ luyện kỹ năng đếm, thiết lập tương ứng 1:1 cho
trẻ bằng cách khuyến khích trẻ cùng dọn cơm cho mọi người trong gia đình,
chuẩn bị cho mỗi người một cái bát, một đôi đũa...
Hay luyện cho trẻ so sánh kích thước của các vật bằng cách cho trẻ so sánh
cái bát ăn cơm và cái bát múc canh, cái cốc và cái chén...
Hay kỹ năng nhận biết các hình hình học hay các hình khối trong các đồ vật
trong gia đình như hỏi trẻ : Cái đồng hồ có dạng hình gì? Bức tranh treo tường
có dạng hình gì? Hộp sữa con uống có dạng khối gì? Lọ đựng đường này có
dạng khối gì?.v.v.
Bên cạnh đó tôi còn vận động phụ huynh sưu tầm tranh ảnh, đồ dùng,

%

TB

%

Yếu

%

26

58

26

7

16

0

0

12

13


Trẻ nhận biết các chữ số

11
13
11

0
0
0

0
0
0

45

31

69

10

22

4

8

0

0


- Lồng ghép nội dung hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng vào các môn
học khác một cách hợp lý.
- Gây hứng thú tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn trẻ vào hoạt động nhận thức một
cách nhẹ nhàng, thoải mái.
14


- Sáng tạo ra nhiều trò chơi mới để kích thích hoạt động của trẻ.
- Phải quan tâm đến nhận thức cá nhân để có biện pháp giáo dục phù hợp.
Bên cạnh đó giáo viên phải là người yêu nghề, mến trẻ, có lòng nhiệt tình
và tinh thần ham học hỏi. Giáo viên còn là người có trình độ chuyên môn vững
vàng, giàu kinh nghiệm, có năng lực sư phạm tốt. Luôn tìm tòi, nghiên cứu để
tạo ra cái mới, học hỏi đồng nghiệp để rút ra kinh nghiệm cho bản thân. Và một
yếu tố không kém phần quan trọng đó là chúng ta cần phối hợp với phụ huynh
thống nhất quan điểm giáo dục trẻ. Để làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục thì
việc chăm sóc giáo dục trẻ không chỉ riêng trách nhiệm của nhà trường mà cần
phải có sự phối kết hợp của gia đình và xã hội.
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của tôi trong việc nâng cao chất lượng
hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mẫu giáo lớp B1(4 - 5 tuổi).
Tôi rất mong sự đóng góp ý kiến của hội đồng thi đua các cấp góp ý để đề tài
nghiên cứu của tôi đạt kết quả cao hơn.
3.2. Kiến nghị
* Với nhà trường
- Tham mưu với các cấp lãnh đạo đầu tư thêm cơ sở vật chất cho các lớp.
- Tạo điều kiện cho chị em được dự giờ đồng nghiệp để cùng trao đổi kinh
nghiệm giảng dạy.
- Tăng cường các buổi sinh hoạt chung, sinh hoạt chuyên môn liên trường,
tổ chức các tiết dạy mẫu cho giáo viên được học hỏi và rút kinh nghiệm trong
công tác giảng dạy.
* Với phòng Giáo dục và Đào tạo