A. MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở ban đầu cho quá trình học
tập của học sinh. Bên cạnh việc trang bị cho học sinh vốn kiến thức kĩ năng cơ
bản trong học tập, lao động cần phải chú ý đến việc giáo dục kĩ năng phục vụ
cuộc sống cho học sinh biến tri thức thành hành động, thái độ thành hành vi, kĩ
năng để sống an toàn, khỏe mạnh và không ngừng tiến bộ...
Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân
lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu
hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đã và
đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI : “Học để
biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống, mà
thực chất là một cách tiếp cận kĩ năng sống” [1].
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là nhiệm vụ đáp ứng mục tiêu giáo
dục, đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ” để học sinh
được phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội. Trong kĩ năng
sống, kĩ năng giao tiếp có vị trí quan trọng đối với cuộc sống thực tiễn, hoạt
động lao động của con người. Trong nhà trường mọi hoạt động dạy học, giáo
dục, sinh hoạt được thực hiện thông qua giao tiếp… Kĩ năng giao tiếp không
phải tự có từ bẩm sinh, di truyền mà được hình thành, phát triển trong quá trình
sống, qua hoạt động, trải nghiệm, học tập, rèn luyện... Như vậy, nâng cao chất
lượng giáo dục là một biện pháp thiết thực để giáo dục phát triển kĩ năng giao
tiếp cho học sinh.
Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh giúp các em thích ứng được với
môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống
như vấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội,... để học sinh có thể tự tin, chủ
động không bị quá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự
đem lại lợi ích chính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân rèn luyện, học tập
phấn đấu vươn lên.
Nhờ có “Kĩ năng giao tiếp” mà học sinh có mối quan hệ tích cực với bạn

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin : được sử dụng
để tìm hiểu thực trạng việc triển khai tích hợp giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học
sinh trong quá trình dạy học môn Đạo đức lớp 1.
- Phương pháp quan sát : Quan sát hoạt động học tập của học sinh; quan
sát hoạt động vui chơi; quan sát hoạt động giao tiếp của học sinh với mọi người.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm : Sử dụng để thử nghiệm, đánh giá
hiệu quả các biện pháp đề xuất.
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu : Để so sánh đối chứng kiểm nghiệm
kết quả trước và sau khi thực hiện đề tài.

2


B. NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN

1. Khái niệm về kĩ năng giao tiếp
“Kĩ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình
thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và
văn hoá đồng thời biết lắng nghe tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất
đồng quan điểm. Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu,
mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ và tư vấn khi cần thiết” [1].
Kĩ năng giao tiếp giúp con người biết đánh giá tình huống giao tiếp và
điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp; hiệu quả; cởi mở bày tỏ suy nghĩ
cảm xúc nhưng không làm hại hay gây tổn thương cho người khác. Kĩ năng này
giúp chúng ta có mối quan hệ tích cực với người khác, bao gồm biết giữ mối
quan hệ tích cực với các thành viên trong gia đình, đồng thời biết cách xây dựng
mối quan hệ với bạn bè mới và đây là yếu tố rất quan trọng đối với niềm vui
cuộc sống [1].
“Kĩ năng giao tiếp là yếu tố cần thiết cho nhiều kĩ năng khác như bày tỏ

tăng cường ứng dụng những điều học được vào cuộc sống, thực hiện chương
trình phát triển năng lực người học [3].
Việc dạy học kĩ năng giao tiếp ở bậc Tiểu học không có chương trình
cũng như sách giáo khoa riêng. Vì vậy việc tích hợp giáo dục kĩ năng giao tiếp
vào các môn học và các hoạt động giáo dục cho học sinh lớp 1 là đòi hỏi tất yếu
đối với giáo viên.
4. Nội dung chương trình môn Đạo đức lớp 1
Chương trình môn Đạo đức lớp 1 bao gồm 14 chuẩn mực hành vi đạo đức
và pháp luật cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh trong các mối quan hệ của
các em với bản thân, với người khác, với công việc, với cộng đồng, đất nước,
nhân loại và với môi trường tự nhiên [4].
5. Một số phương pháp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học Đạo đức
“Đạo đức ở trường Tiểu học là môn học có tiềm năng to lớn trong việc
giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. Khả năng giáo dục Kĩ năng sống của môn
Đạo đức không những thể hiện ở nội dung môn học mà còn được thể hiện ở
phương pháp dạy học. Quá trình dạy học tiết Đạo đức là quá trình tổ chức cho
học sinh thực hiện các hoạt động học tập phong phú, đa dạng như : kể chuyện
theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểu phẩm; phân tích xử lí tình huống;
chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa hát, đọc thơ, vẽ tranh, tô màu tranh… Thông
qua các hoạt động đó, sự tương tác giữa giáo viên - học sinh, giữa học sinh - học
sinh được tăng cường; học sinh có thể tự phát hiện và chiếm lĩnh tri thức mới, từ
đó kĩ năng giao tiếp của học sinh cũng được giáo dục, phát triển”. Các phương
pháp và kĩ thuật dạy học môn Đạo đức rất đa dạng như : Học theo nhóm, theo
dự án, giải quyết vấn đề, đóng vai, trò chơi, động não, hỏi chuyên gia… Chính
thông qua việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh
đã được tạo cơ hội để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết phù
hợp với lứa tuổi [1].
4



thể, hoạt động xã hội và cách ứng xử trong gia đình cũng như cách giao tiếp với
mọi người, cách chia sẻ, lắng nghe ý kiến của người khác.
2. Kết quả thực trạng
Để nắm bắt được thực trạng kĩ năng giao tiếp của học sinh, tôi đã tiến
hành tìm hiểu qua việc quan sát học sinh ngay trong các giờ học, giờ chơi, cách
5


ứng xử với bạn bè, thầy cô và mọi người xung quanh của 31 học sinh lớp 1B.
Kết quả thu được như sau :
Thời điểm thực hiện : Tuần thứ 4 của năm học (Ngày 16/9/2016)
* Bảng 1 : Tổng hợp kết quả khảo sát Kĩ năng giao tiếp của học sinh lớp1B

STT
1
2
3
4
5
6
7
8

Các biểu hiện của kĩ
năng giao tiếp
Bày tỏ ý kiến của bản thân
Lắng nghe, tôn trọng ý kiến
của người khác
Chào hỏi, xưng hô
Mạnh dạn, tự tin

16
51,6
9
29
4
12,9
15
48,4
12
38,7
7
22,6
16
51,6
8
25,8
6
19,3
18
58,1
7
22,6
5
16,1
16
51,7
10
32,2
7
22,6

trạng học sinh xưng hô với bạn bè chưa phù hợp, gặp người lớn chưa biết chào
hỏi lễ phép khá phổ biến trong học sinh hiện nay. Ngoài ra khi được hỏi các em
trả lời lúng túng, nói chưa đủ câu, thiếu tự tin trong giao tiếp, kĩ năng hợp tác, kĩ
năng nói lời yêu cầu đề nghị của các em trong môi trường nhóm, lớp còn hạn
chế.
* Nguyên nhân của hạn chế :
Giáo viên chưa nhận thức đúng về vị trí, vai trò của giáo dục kĩ năng
sống, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp trong quá trình dạy học; chưa quan tâm đúng
mức đến việc giáo dục kĩ năng giao tiếp trong dạy học; chưa tạo điều kiện cho
học sinh được bày tỏ ý kiến trước tập thể.
Việc đổi mới PPDH, kĩ thuật dạy học chưa mang lại hiệu quả thiết thực
mà mới dừng lại ở hình thức, việc kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện chưa
thường xuyên kịp thời.
Thói quen xưng hô, ứng xử từ trong gia đình của một số học sinh chưa
chuẩn mực, chưa được quan tâm uốn nắn đúng mức, kịp thời.
Học sinh ở nông thôn nên ít được tham gia các hoạt động xã hội, bởi vậy
kĩ năng sống của các em còn nhiều hạn chế.
Công tác phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh học sinh
trong việc giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh cha thực sự hiệu quả.
Xuất phát từ những nguyên nhân và hạn chế như trên bản thân đã mạnh
dạn đề xuất một số biện pháp nhằm giáo dục, phát triển kĩ năng giao tiếp cho
học sinh.
III. MỘT SỐ BIỆN PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC KĨ NĂNG GIAO TIẾP CHO HỌC
SINH LỚP 1B TRONG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC

1. Giáo viên phải nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của giáo dục “Kĩ năng
giao tiếp” đối với học sinh lớp 1
Giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 1 là rất cần thiết bởi học sinh
vừa chuyển hoạt động chủ đạo là vui chơi ở bậc Mầm non sang hoạt động chủ
đạo là học tập. Các mối quan hệ cũng như các hoạt động ở nhà trường với các

hợp nội dung giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh.
2.2. Tổ chức các hoạt động dạy học tích hợp nội dung giáo dục kĩ năng giao
tiếp theo trình tự hợp lý
Bước 1 : Giới thiệu mục tiêu, nội dung bài học và mục tiêu, nội dung giáo
dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh.
Bước 2 : Tổ chức các hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm, hoạt động toàn
lớp có tác dụng định hướng mục tiêu bài học và mục tiêu giáo dục kĩ năng giao
tiếp cho học sinh. Trong mỗi hoạt động giáo viên luôn điều khiển quá trình hoạt
động nhằm phát triển kĩ năng giao tiếp cho học sinh thông qua sử dụng phương
8


pháp, biện pháp kỹ thuật dạy học, giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm kĩ năng
hành vi của mình trước nhóm, tập thể lớp.
Bước 3 : Củng cố nội dung tri thức kĩ năng đã hình thành cho học sinh
thông qua luyện tập, thực hành kĩ năng. Trong phần thực hành (ở tiết hai) giáo
viên sẽ có điều kiện thuận lợi nhất để tăng cường rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho
học sinh.
Bước 4 : Đánh giá, nhận xét giờ học cần lồng ghép với việc nhận xét về kĩ
năng giao tiếp của học sinh đã đạt được, những ưu điểm và hạn chế nhằm
khuyến khích học sinh tích cực tham gia các hoạt động học tập.
Vận dụng bài học vào hoạt động ở nhà.
Ví dụ : Bài 1 : EM LÀ HỌC SINH LỚP 1 (Tiết 1)
* GDKNS được giáo dục trong bài :
- Kĩ năng tự giới thiệu về bản thân.
- Kĩ năng thể hiện sự tự tin trước đông người.
- Kĩ năng lắng nghe tích cực.
- Kĩ năng trình bày suy nghĩ / ý tưởng về ngày đầu tiên đi học, về trường,
lớp, thầy giáo / cô giáo, bạn bè,…
* Các phương pháp, kĩ thuật dạy học được sử dụng :

Mục tiêu : Giáo dục kĩ năng trình bày suy nghĩ, cảm xúc về ngày đầu tiên
đi học. Phát triển kĩ năng giao tiếp.
2.1. Chia nhóm giao nhiệm vụ cho các nhóm : Hãy kể về ngày đầu tiên đi học
của mình theo gợi ý :
+ Em đã chuẩn bị những gì cho ngày đầu tiên đi học ?
+ Bố, mẹ và những người trong gia đình đã chuẩn bị cho ngày đầu tiên đi
học của em như thế nào ?
+ Ai đưa em đến trường trong ngày đầu tiên ?
+ Em có vui khi là học sinh lớp 1 không ? Vì sao ?
+ Em có thích trường mới, lớp mới của em không ?
+ Em cần phải làm gì khi là học sinh lớp 1 ?
2.2. Học sinh kể trong nhóm
2.3. Học sinh kể trước lớp
Học sinh lên kể về ngày đầu tiên đi học của mình trước lớp (Ảnh minh
họa - Ảnh 2).
2.4. Giáo viên nhận xét
2.5. Kết luận:
Ngày đầu tiên đi học thật là vui.
Mọi người trong gia đình đều quan tâm, chuẩn bị cho ngày đầu tiên đi
học của em.
Em rất vui và tự hào vì mình là học sinh lớp 1.
Em và các bạn sẽ cố gắng học thật giỏi, thật ngoan.

10


Ảnh 1: HS chơi trò chơi Ném bóng

Ảnh 2: HS kể về ngày đầu tiên
Đi học

Mục tiêu : Học sinh biết trẻ em có quyền được học tập, quyền được vui
chơi và kết bạn; nêu được muốn có nhiều bạn phải cư xử tốt với bạn khi cùng
học, cùng chơi. Rèn kĩ năng giao tiếp (trình bày suy nghĩ ý tưởng) cho học sinh
Cách tiến hành :
2.1. Chia nhóm giao nhiệm vụ cho các nhóm : Đặt tên cho các nhân vật chính và
kể chuyện theo các tranh của bài tập 2

Tranh 1

Tranh 3

Tranh 2

Tranh 4

2.2. Các nhóm thực hiện nhiệm vụ

Ảnh 3: Học sinh thảo luận nhóm, xử lý tình huống

2.3. Đại diện các nhóm học sinh lên kể trước lớp theo các tranh phóng to trên
bảng. Các nhóm khác bổ sung.
2.4. Giáo viên kết luận nội dung chuyện theo từng tranh
Tranh 1: Hải và Ngọc là đôi bạn thân, hai bạn ngày nào cũng rủ nhau cùng đi
học. Có thêm bạn cùng đi học sẽ vui hơn.
13


Tranh 2: Đến trường ngoài giờ học, Hải lại cùng các bạn khác chơi rất vui vẻ.
Tranh 3: Trong giờ học, Hải cùng các bạn thảo luận nhóm. Thảo luận cùng bạn
khiến cho việc học trở nên dễ dàng hơn. Hải rất vui khi có thêm bạn cùng học

từng tháng, học sinh được tiếp cận các hoạt động thực tế, các trò chơi quen
thuộc, những câu chuyện kể gần gũi…. Qua đó giúp các em mạnh dạn, tự tin,
chủ động hơn khi trình bày suy nghĩ, ý kiến của mình trước tập thể.
14


Ngoài ra tôi đã phối hợp với phụ huynh cùng xây dựng nội quy lớp học để
học sinh thực hiện.
+ Quy định cách xưng hô trong giao tiếp như: Với thầy cô các em cần
phải xưng hô “em” – “thầy, cô”, “con” – “thầy, cô”. Với các bạn trong lớp cần
phải xưng tên hoặc gọi bạn xưng tôi : “tôi/ tên” – “tên/ bạn”; Với các anh chị lớp
trên: “em” – “anh, chị”. Với cha, mẹ cần xưng: “con” – “bố’ mẹ”… Trong giao
tiếp phải có thái độ thân thiện, cởi mở, không nói tục, nói bậy.
+ Quy định cách nói lời chào, hỏi; nói lời cảm ơn, xin lỗi phù hợp.
+ Quy định cách trả lời câu hỏi, cách trình bày ý kiến của bản thân trước
lớp, trước giáo viên.
Tóm lại : Việc giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh không chỉ là nhiệm
vụ của môn Đạo đức hay một môn học nào đó mà giáo viên cần phải tích hợp
giáo dục cho các em thông qua tất cả các môn học và các hoạt động giáo dục
được tổ chức trong nhà trường.
5. Phối hợp với phụ huynh cùng tham gia hỗ trợ giáo dục học sinh
Thông qua cuộc họp phụ huynh học sinh đầu năm tôi đã đề nghị và yêu
cầu thống nhất trang bị đủ sách vở đồ dùng học tập cần thiết. Trao đổi với phụ
huynh về những khuyết điểm, hạn chế về kĩ năng giao tiếp của từng học sinh
trong lớp, tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 1.
Đề nghị phụ huynh cần quan tâm hơn đến việc giáo dục kĩ năng giao tiếp
cho học sinh bằng những việc làm cụ thể như :
+ Dành thời gian để nhắc nhở - kiểm tra - theo dõi sự biến đổi trong giao
tiếp, cách cư xử, hành vi, thái độ,...của con em mình để có sự uốn nắn kịp thời.
+ Định hướng, giáo dục và khuyến khích các em có thái độ, hành vi, lời

sức cần thiết khi các em trưởng thành, làm việc trong tập thể.
Trong sinh hoạt hằng ngày chú ý giáo dục kĩ năng giao tiếp - tự nhận
thức cho các em như : sử dụng đúng các quy tắc chào hỏi, xin phép, cảm ơn, xin
lỗi, yêu cầu, đề nghị…. Biết thông cảm chia sẻ buồn vui với mọi người.
Để nắm bắt cụ thể về kết quả giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp
1B, tôi đã đề xuất với ban giám hiệu và hội đồng khoa học tổ chức dạy thử
nghiệm các biện pháp nêu trên qua tiết dạy :
Đạo đức : TUẦN 26
BÀI 12: CẢM ƠN VÀ XIN LỖI (TIẾT 1)
Ngày dạy : 13 – 3 – 2017
Lớp dạy : 1B
(Kế hoạch bài học ở phần phụ lục)
Người dự : Ban giám hiệu, các Tổ trưởng tổ chuyên môn, giáo viên Tổ 1, 2, 3.
Qua giờ dạy thử nghiệm tôi được Ban giám hiệu, Tổ chuyên môn và các
giáo viên đánh giá cao trong việc thiết kế cũng như thực hiện. Việc tích hợp giáo
dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh thông qua các hoạt động trong tiết dạy nhịp
nhàng, hiệu quả. Giờ học sôi nổi, nhẹ nhàng, phân bố thời gian cho từng hoạt
động hợp lý; việc giáo dục và rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh được đề cập
phù hợp. Học sinh tự tin trong việc trình bày ý kiến cá nhân; mạnh dạn trong
giao tiếp; hoạt động nhóm sôi nổi; học sinh hợp tác tốt với nhau trong giải quyết
nhiệm vụ học tập, giờ học đạt hiệu quả cao.

16


Kết quả khảo sát về kĩ năng giao tiếp của học sinh (Qua quan sát các em
hoạt động trong các tiết học, tiết hoạt động ngoại khóa, các buổi sinh hoạt Đội
sao, qua tình huống giao tiếp hằng ngày với những người xung quanh) như sau :
Tổng số học sinh được khảo sát : 31 em
Thời điểm tổng hợp kết quả : Tuần thứ 31 ngày 28/4/2017

12

%
38,7
38,7

SL
18
19

%
58,1
61,3

14
12
15
10
15
16

45,1
38,7
48,4
32,3
48,4
51,6

17
19

“Vẻ đẹp Đội Viên – Sao Nhi đồng chào mừng ngày 26 – 3” tiết mục lớp tôi đạt
giải Nhì và có màn chào hỏi ấn tượng nhất.

17


Ảnh 4 : Học sinh lớp 1B tham gia hội thi Múa sân trường

Việc áp dụng các biện pháp đề xuất đã mang lại hiệu quả thiết thực được
ban giám hiệu, tổ chuyên môn và đồng nghiệp đánh giá cao trong việc giáo dục
và rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 1B tích hợp qua môn Đạo đức. Các
biện pháp có tính khả thi, được phổ biến và áp dụng trong quá trình giáo dục “Kĩ
năng giao tiếp” cho học sinh qua môn Đạo đức nói riêng và các môn học khác
nói chung ở trường Tiểu học Vĩnh Ninh.

C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
18


I. KẾT LUẬN

Sau một thời gian nghiên cứu và đề xuất các biện pháp thực hiện tích hợp
giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh lớp 1B trường Tiểu học Vĩnh Ninh bản
thân nhận thấy :
Trong hoạt động giảng dạy và hoạt động học tập, giao tiếp có vai trò đặc
biệt quan trọng. Thông qua giao tiếp học sinh chiếm lĩnh tri thức trong quá trình
học tập, làm cơ sở cho sự phát triển nhân cách của bản thân.
Kĩ năng giao tiếp có vai trò rất quan trọng đối với học sinh nói chung và
học sinh lớp 1 nói riêng bởi vì nếu học sinh có kĩ năng giao tiếp tốt thì các em tự
tin hơn trong học tập, tự tin hơn khi giao tiếp với nhiều người; trong hoạt động

giao tiếp cho học sinh đạt được kết quả như mong muốn.
2. Trường Tiểu học Vĩnh Ninh: Triển khai vận dụng những biện pháp tích cực
đã đúc rút. Tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu bổ sung biện pháp nâng cao chất lượng
giáo dục kĩ năng sống – Kĩ năng giao tiếp cho học sinh toàn trường. Bổ sung
thiết bị dạy học phục vụ tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua các
môn học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
3. Phòng Giáo dục và Đào tạo: Triển khai vận dụng những SKKN đạt giải cao
trong lĩnh vực giáo dục “Kĩ năng sống” để giáo viên học hỏi, vận dụng trong
quá trình dạy học và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả cao hơn.
Đề tài chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót, tác giả mong được sự góp ý
của hội đồng khoa học và đồng nghiệp để nội dung, biện pháp đề xuất được
hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Vĩnh Lộc, ngày 5 tháng 5 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
Người viết

Lê Thị Thuỷ

20