MỤC LỤC
NỘI DUNG
I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lý luận
2. Cơ sở thực tiễn
3. Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
Giải pháp 1. Chọn nội dung bài giảng phù hợp để tích hợp có hiệu
quả.
Giải pháp 2. Lựa chọn phương pháp tích hợp phù hợp để bài giảng
đạt hiệu quả cao.
Giải pháp 3. Chuẩn bị phương tiện, các điều kiện cần thiết đặc biệt
là nguồn tư liệu phục vụ bài học.
Giải pháp 4. Tổ chức các hoạt động dạy học theo hướng tích hợp.
Giải pháp 5. Đưa ý thức bảo vệ môi trường thành một tiêu chí để
đánh giá, khuyến khích, tuyên dương kịp thời những học sinh thực
hiện tốt việc bảo vệ môi trường.
Giải pháp 6. Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh tại
khu dân cư, nơi cư trú..
4. Kết quả của sáng kiến
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
2. Kiến nghị
TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ

Ngày nay cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, lao động của con
người hiện đại càng nhẹ nhàng hơn, năng suất lao động cao hơn, sản phẩm hàng
hóa nhiều hơn phục vụ nhu cầu vật chất và tinh thần của con người ngày càng đa
dạng. Song trong công cuộc Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, quá trình sản xuất
của con người cũng làm đã cho môi trường bị ô nhiễm, tài nguyên bị tàn phá
nghiêm trọng, thời tiết khí hậu bất thường … Nhân loại đang đứng trước những
nguy cơ tiềm ẩn đe doạ cuộc sống như Bệnh tật hiểm nghèo, ảnh hưởng tới tuổi
thọ và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay không
chỉ đòi hỏi sự quan tâm của một quốc gia, vùng lãnh thổ nào mà là vấn đề quan
trọng, cấp thiết của toàn nhân loại. Điều này khẳng định tại Hội nghị của Liên
hiệp quốc về “Môi trường và phát triển” họp ở Riô- Đgia nêrô ngày 14/3/2002.
[1]
Theo báo cáo của Bộ tài nguyên và môi trường, thực trạng môi trường
nước ta hiện nay là: Ô nhiễm nước, không khí và đất xuất hiện ở nhiều nơi,
nhiều vấn đề vệ sinh môi trường đã phát sinh cả ở thành thị và nông thôn. Môi
trường bắt đầu ô nhiễm, trước hết là do khai thác dầu. Các sự cố môi trường như
bão lụt, hạn hán ngày càng tăng lên. Môi trường bị ô nhiễm là do ý thức bảo vệ
môi trường của con người còn kém. Tình trạng ô nhiễm môi trường đang trực
tiếp ảnh hưởng xấu đến đời sống và sức khoẻ của con người. Những thành phố
lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh mỗi ngày có số lượng rác thải khoảng 500 tấn.
Các doanh nghiệp như Vedan xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý vào sông
Thị Vải, nước thải sinh hoạt ở các khu dân cư tại Hà Nội xả trực tiếp vào sông
Tô Lịch, sông Nhuệ làm ô nhiễm nguồn nước…. Tất cả đang dóng lên hồi
chuông cảnh báo cấp thiết tình trạng ô nhiễm môi trường ở nước ta. Các căn
bệnh hiểm nghèo như: ung thư, dịch tiêu chảy cấp, bệnh ngoài da đều có nguyên
nhân bắt nguồn từ môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề. [2]

2



chọn và nghiên cứu “ Một số giải pháp giáo dục học sinh nâng cao ý thức bảo
vệ môi trường qua việc dạy tích hợp vào môn Tự nhiên – xã hội ở lớp 3
trường Tiểu học Nga Điền 1 – Nga Sơn – Thanh Hóa”.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn nhằm nâng cao nhận thức và
đưa ra các giải pháp giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ môi trường. Giúp học
sinh hiểu và nắm được vấn đề môi trường và có hành động thiết thực góp phần
vào việc bảo vệ môi trường nơi cư trú và cộng đồng dân cư sinh sống, là tuyên
truyền viên tích cực để tuyên truyền, vận động nhân dân nơi cư trú cùng nhau
bảo vệ môi trường của địa phương mình.
Học sinh thấy được đây là một biểu hiện cụ thể của lòng nhân ái, tính
nhân văn, lòng yêu quê hương đất nước, lòng vị tha, là góp phần làm cho môi
trường sống cộng đồng trong lành, sạch sẽ để bảo vệ sức khỏe chống lại các
nguy cơ bệnh tật xâm nhập vào cơ thể con người...
3. Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu tài liệu liên quan đến việc giáo dục môi trường cho học sinh
tiểu học.
- Nghiên cứu thực trạng việc giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh lớp
3 trường Tiểu học Nga Điền 1 – Nga Sơn.
- Nghiên cứu các giải pháp giáo dục học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi
trường qua việc dạy tích hợp vào môn Tự nhiên – xã hội.
Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã áp dụng một số phương pháp sau:
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận.
- Đọc và nghiên cứu một số tài liệu liên quan môi trường.
4.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn.
- Nghiên cứu, điều tra thực tiễn qua phiếu điều tra, qua phỏng vấn học sinh
và giáo viên.
4.3. Phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp.
- Phân tích lý luận và thực tiễn việc giáo dục bảo vệ môi trường. Tổng hợp

quan trọng, cần thiết. Trong việc xây dựng thời đại mới của cả thế giới, Việt
Nam cũng từng ngày, từng giờ tham gia vào công cuộc đổi mới nền kinh tế hiện
đại “Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa”. Để đáp ứng cho công cuộc ấy thì con
người phải khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên môi trường rất
nhiều.
Bảo vệ môi trường là một vấn đề sống còn của đất nước, của nhân loại.
Giáo dục bảo vệ môi trường là việc làm quan trọng đối với nền giáo dục hiện
nay. Bảo vệ môi trường nói chung và giáo dục, đào tạo về bảo vệ môi trường nói
riêng đã được Đảng, Nhà nước quan tâm từ nhiều năm nay. [2]
Do đó, để thực hiện được mục tiêu, nội dung giáo dục bảo vệ môi trường
trong trường tiểu học hiện nay, con đường tốt nhất là tích hợp lồng ghép nội
dung giáo dục bảo vệ môi trường qua các môn học, đặc biệt là đối với môn Tự
nhiên xã hội lớp 3.
6


2. Cơ sở thực tiễn
Một thực trạng ngày nay mà ta có thể thấy rõ, môi trường và tài nguyên
thiên nhiên ngày càng bị suy thoái nghiêm trọng. Muốn bảo vệ môi trường phát
triển bền vững mỗi chúng ta cần có nhận thức đúng đắn và biết cách bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên và môi trường.
Thực hiện Nghị quyết số 41-NĐ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về
bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, sự chỉ đạo của
Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều nội dung bảo vệ môi trường đã được thực hiện.
Các nhà trường đã tổ chức nhiều hoạt động như: tuyên truyền thông tin về môi
trường, xây dựng môi trường giáo dục xanh - sạch - đẹp, tổ chức một số cuộc thi
viết, vẽ, thi văn nghệ về chủ đề bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên, công tác giáo dục bảo vệ môi trường trong thời gian qua vẫn
chưa làm cho học sinh hiểu sâu sắc những kiến thức về bảo vệ môi trường cũng
như việc tự giác thực hiện [3].

việc giáo dục các em ý thức bảo vệ môi trường. Song với việc dạy chữ, giáo
viên còn phải giáo dục đạo đức, ý thức bảo vệ môi trường, gắn liền cùng các
hoạt động thực hiện tốt mục tiêu của nhà trường đề ra. Vì thế, người giáo viên
cần phải nỗ lực hết sức, dù khó khăn đến đâu cũng phải vượt qua và tìm mọi
biện pháp giải quyết phù hợp để mang lại hiệu quả thiết thực cho sự nghiệp giáo
dục của mình.
Cho nên, để đảm bảo nhu cầu thực tế đối với thực trạng của khối lớp 3, tôi
nhận thấy việc tích hợp giáo dục môi trường trong các môn học đặc biệt là môn
7


Tự nhiên xã hội lớp 3 là rất cần thiết vì vậy tôi đã nghiên cứu và đưa ra “ Một số
giải pháp giáo dục học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường qua việc dạy
tích hợp vào môn Tự nhiên – xã hội ở lớp 3 trường Tiểu học Nga Điền 1 –
Nga Sơn – Thanh Hóa”.
3. Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
Giải pháp 1. Chọn nội dung bài giảng phù hợp để tích hợp có hiệu quả.
Trong chương trình Tự nhiên – Xã hội lớp 3 có nhiều bài có thể tích hợp
nội dung bảo vệ môi trường. Mỗi bài có một chủ đề riêng cần phải lựa chọn cho
thích hợp bằng những mức độ tích hợp khác nhau. Vì vậy, giáo viên cần phải
nắm vững nội dung, chương trình và các bài có nội dung tích hợp.Về nội dung
chương trình: Môn Tự nhiên và xã hội lớp 3 gồm ba chủ đề: [4]
- Chủ đề Con người và sức khỏe:
+ Cơ quan hô hấp và một số bệnh lây qua đường hô hấp.
+ Cơ quan tuần hoàn: bảo vệ cơ quan tuần hoàn.
+ Giữ vệ sinh cơ quan bài tiết nước tiểu.
+ Cơ quan thần kinh: Nghỉ ngơi và học tập điều độ.
- Chủ đề Chủ đề Xã hội:
+ Quan hệ trong gia đình và vấn đề giữ gìn môi trường sống.
+ Giữ vệ sinh trường, lớp học.

với cơ quan hô hấp, tuần hoàn, thần
- Bộ phân
kinh.
- HS biết một số việc làm có lợi có hại
cho sức khỏe.
Biết về các mối quan hệ trong gia đình. - Liên hệ
Gia đình là một phần của xã hội
- Có ý thức nhắc nhở các thành viên
8


Bài 24:
Một số hoạt động ở
trường
Bài 30:
Hoạt động nông
nghiệp
Bài 31:
Hoạt động công
nghiệp, thương mại
Bài 32:
Làng quê và đô thị
Bài 36:
Vệ sinh môi trường

Bài 46:
Khả năng kì diệu
của lá cây
Bài 49: Động vật
Bài 50: Côn trùng

thải, nước thải hợp vệ sinh.
- Có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường.
- Biết cây xanh có ích đối với cuộc sống
của con người, khả năng kì diệu của lá
cây trong việc tạo ra ôxi và các chất
dinh dưỡng để nuôi cây.
- Nhận ra sự phong phú, đa dạng của
các con vật sống trong môi trường tự
nhiên, ích lợi và tác hại của chúng đối
với con người.
- Nhận biết sự cần thiết phải bảo vệ các
con vật.
- Có ý thức bảo vệ sự đa dạng của loại
vật trong tự nhiên.
- Hình thành biểu tượng về môi trường
tự nhiên.
- Yêu thích thiên nhiên
- Hình thành kỹ năng quan sát, nhân xét
mô tả môi trường xung quanh.
- Biết mặt trời là nguồn năng lượng cơ
bản cho sự sống trên Trái Đất.

- Liên hệ

- Toàn phần

- Liên hệ

- Liên hệ


nội dung và mức độ tích hợp để đưa ra các phương pháp dạy học phù hợp.
Tích hợp từng bộ phận: Trong mỗi bài chọn các mục để tích hợp có nội
dung sát với vấn đề bảo vệ môi trường.
Tích hợp toàn phần: Trong bài giảng có thể tích hợp một vấn đề trọn vẹn.
Tích hợp liên hệ: Trong bài giảng có thể tích hợp liên hệ các phần nội
dung với nhau hoặc liên hệ với những bài khác có nội dung cần tích hợp. [5]
Để tích hợp đạt hiệu quả, giáo viên có thể áp dụng các phương pháp truyền
thụ như thuyết trình, trực quan, điều tra trắc nghiệm… giáo viên có thể sưu tầm
thêm tranh ảnh, các bài viết qua sách báo, internet để tích hợp cụ thể, phong
phú. Cụ thể như sau:
- Phương pháp thảo luận:
Đây là phương pháp dạy học tích cực, HS được bày tỏ quan điểm, ý kiến,
thái độ của mình và lắng nghe ý kiến của người khác về các vấn đề môi trường
có liên quan đến nội dung của bài học. Qua đó giúp học sinh nhận thức, có hành
vi, thái độ đúng đắn đối với môi trường. Có thể thảo luận cả lớp và thảo luận
nhóm.
Thảo luận cả lớp: căn cứ vào nội dung của bài học và nội dung giáo dục
bảo vệ môi trường, giáo viên chọn lựa vấn đề cần cho học sinh thảo luận cả lớp.
Ví dụ Khi dạy bài “Giữ gìn lớp học sạch, đẹp”, giáo viên có thể cho học sinh cả
lớp cùng thảo luận vần đề:
+ Giữ gìn lớp học sạch, đẹp có lợi gì?
+ Bạn đã làm gì để lớp mình sạch, đẹp?
Đây là phương pháp giáo dục có nhiều ưu điểm. Khi tổ chức thảo luận
nhóm, giáo viên cần chuẩn bị nội dung câu hỏi thảo luận, phiếu học tập và các
đồ dùng cần thiết. Khi tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm, giáo viên cần vận
dụng phương pháp hoạt động nhóm (Chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm

10



về các việc làm đúng, các việc làm sai trong từng hình. Sau khi giáo viên tổ
chức và hướng dẫn học sinh quan sát, học sinh có nhận thức và hành vi đúng
đắn là không nên vứt rác bừa bãi ở những nơi công cộng; cách xử lí rác thải:
chôn, đốt, ủ, tái chế.

Học sinh đang quan sát cây trong bài Các bộ phận của cây
Học sinh đang quan sát cây trong bài Các bộ phận của cây
- Phương pháp thực hành qua các trò chơi.
Đối với học sinh tiểu học, sử dụng các trò chơi trong dạy học môn Tự
nhiên và Xã hội và giáo dục bảo vệ môi trường có ý nghĩa quan trọng. Trò chơi
gây hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em lĩnh hội kiến thức về tự nhiên,
xã hội và môi trường nhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả. Khi sử dụng phương pháp
trò chơi, giáo viên lưu ý (chuẩn bị trò chơi; giới thiệu tên trò chơi, hướng dẫn
cách chơi, thời gian chơi và luật chơi; cho học sinh chơi; nhận xét kết quả của
trò chơi; rút ra bài học qua trò chơi). Tuỳ nội dung của từng bài, giáo viên có thể
tổ chức trò chơi phù hợp. Giáo viên có thể tổ chức trò chơi đóng vai để giáo dục
bảo vệ môi trường. Trò chơi đóng vai giúp học sinh thể hiện nhận thức, thái độ
của mình trong các tình huống cụ thể và thể hiện cách ứng xử phù hợp với tình
huống.
12


Ví dụ: Khi dạy bài “Vệ sinh môi trường” (Tiết 37), giáo viên có thể tổ
chức cho học sinh đóng vai với tình huống như sau: Có một nhóm học sinh (3-4
em) trước khi vào học ăn quà và vứt giấy bừa bãi ra lớp. Một học sinh khác
trông thấy và học sinh này đã xử lí như thế nào?
Khi học sinh chơi đóng vai, các em thể hiện nhận thức, thái độ của mình
qua vai chơi. Từ đó, giáo viên có thể điều chỉnh, bổ sung cho học sinh về nhận
thức, hành vi giữ gìn vệ sinh trường, lớp học sạch, đẹp.
Giải pháp 3. Chuẩn bị phương tiện, các điều kiện cần thiết đặc biệt là

dựng.
Ví dụ: Đối với bài: Vệ sinh hô hấp: Giáo viên phải làm được.
GV cho cả lớp:
- Liên hệ thực tế trong cuộc sống, kể ra những việc nên làm và có thể làm
được để bảo vệ và giữ gìn cơ quan hô hấp.
13


- Nêu những việc các em có thể làm ở nhà và xung quanh khu vực nơi các
em đang sống để giữ gìn cho bầu không khí luôn luôn trong lành.
 Sau đó kết luận:
- Không nên ở trong phòng có người hút thuốc lá, thuốc lào (vì trong khói
thuốc lá, thuốc lào có nhiều chất độc) và không chơi đùa ở nơi có nhiều khói
bụi. Khi quét dọn, làm vệ sinh lớp học, nhà ở cần đeo khẩu trang.
- Luôn quét dọn và lau sạch đồ đạc cũng như sàn nhà để bảo đảm không
khí trong nhà luôn sạch, không có nhiều bụi…
- Tham gia tổng vệ sinh đường đi, ngõ xóm; không vứt rác, khạc nhổ bừa
bãi…
* Kết quả:
Sau khi học xong bài Vệ sinh hô hấp, các em đã nhận thức rõ về những
tác hại khi bầu không khí bị ô nhiễm và những việc nên làm để giữ vệ sinh
đường hô hấp. Điều đó thể hiện ở việc tự giác dọn vệ sinh trường và không ăn
quà vặt rồi vứt rác bừa bãi trên sân trường, giữ vệ sinh nơi công cộng, tích cực
trồng cây xanh giữ gìn cảnh quang môi trường…[6]

Học sinh đang tham gia dọn vệ sinh cổng trường
Giải pháp 5. Đưa ý thức bảo vệ môi trường thành một tiêu chí để
đánh giá, khuyến khích, tuyên dương kịp thời những học sinh thực hiện tốt
việc bảo vệ môi trường.
Cùng với việc lồng ghép kiến thức bảo vệ môi trường trong các bài giảng,

ở gia đình sẽ giúp thầy cô có cái nhìn tổng thể khách quan về học sinh.
Để khảo sát ý thức bảo vệ môi trường của học sinh nơi cư trú, giáo viên
phải làm công tác điều tra xã hội học phiếu hỏi sau:
Lựa chọn phương án phù hợp:
Câu 1: Lựa chọn phương án phù hợp
Người dân địa phương em xử lý rác thải sinh hoạt hàng ngày bằng
phương pháp nào?
a. Phơi khô rồi đốt
b. Chôn sâu
c. Tập trung đưa vào bãi rác
d. Tuỳ tiện xử lý
Câu 2: Các công trình vệ sinh ở địa phương em đã thực hiện theo hình
thức nào?
a. Hố xí tự hoại và bán tự hoại
b. Hố xí hai ngăn
c. Hố xí thô xơ chỉ che kín người
d. Phóng uế bừa bãi
Câu 3: Các cơ sở sản xuất kinh doanh ở địa phương em như: lò giết mổ
gia súc, gia cầm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, cửa hàng ăn uống:
a. Đã có công trình nước sạch và vệ sinh theo quy định
b. Đã có cách xử lý chất thải đảm bảo môi trường trong sạch
c. Chưa có xử lý chất thải theo đúng quy định
d. Gây ô nhiễm nguồn nước nặng nề
Từ kết quả thu được qua phiếu điều tra, giáo viên nắm được mức độ nhận
thức của từng học sinh để có những giải pháp giáo dục phù hợp.
4. Kết quả của sáng kiến kinh nghiệm
Sau gần một năm thực hiện việc tích hợp giáo dục môi trường qua môn
Tự nhiên – xã hội ở lớp 3. Kết quả đạt được như sau:
- Về nhận thức:
Học sinh đã nắm được tầm quan trọng của môi trường đối với con người,

Nhận thức, hành vi tốt

Nhận thức, hành vi không tốt

SL

TL

SL

TL

58

100%

0

0

17


III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
Để góp phần bảo vệ môi trường, năm học 2017 – 2018 tôi đã nghiên cứu đưa
ra “Một số giải pháp giáo dục học sinh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường
qua việc dạy tích hợp vào môn Tự nhiên – xã hội ở lớp 3” đồng thời chọn
những phương pháp tích hợp phù hợp để hình thành ý thức bảo vệ môi trường
cho học sinh lớp nhằm gắn học sinh với thực tiễn cuộc sống. Hình thành cho các

Người viết

Phạm Thị Hạnh

Nguyễn Minh Đông

18


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Luật Bảo vệ môi trường năm 2005;
2. Một số nguồn tài liệu khác qua mạng Internet;
3. Nghị quyết số 41-NĐ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về bảo vệ
môi trường;
4. Sách giáo khoa TNXH lớp 3. (NXBGD);
5. Tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình SGK môn TN – XH;
6. Tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng các môn học Lớp 3.

19


Mẫu 1 (2)

DANH MỤC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC
CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Nguyễn Minh Đông
Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên trường tiểu học Nga Điền 1– Nga Sơn