1. Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài
Giữa lúc nền kinh tế - xã hội thế giới đang phát triển mạnh mẽ và đạt nhiều
thành tựu về khoa học kỹ thuật thì cũng là lúc con người nhận ra rằng môi
trường sống của chính mình đang bị ô nhiễm và tàn phá nặng nề. Trong những
thập niên gần đây, các hiện tượng thời tiết cực đoan, các thảm họa thiên nhiên
diễn ra ngày càng nhiều với cường độ lớn, tính bất ngờ cao và có sức tàn phá lớn
như siêu bão Katrina (2004), Haiyan (2013), động đất - sóng thần (2004, 2011),
mưa lũ, hạn hán, cháy rừng… đã đe dọa đến sự tồn tại của con người trên Trái
Đất. Vì vậy, đã đến lúc chúng ta phải hành động để bảo vệ môi trường sống, bảo
vệ sự đa dạng sinh thái, bảo vệ Trái Đất và cũng chính là bảo vệ cuộc sống chính
mình. Có thể nói, bảo vệ môi trường hơn bao giờ hết đã trở thành nhiệm vụ cấp
bách không của riêng ai. Mới đây nhất, tại Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày
3/6/2013 về Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài
nguyên và bảo vệ môi trường được Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung
ương Đảng khóa XI thông qua, đã nhấn mạnh nhóm giải pháp chính để bảo vệ
môi trường là: “Tăng cường, đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao
nhận thức, hình thành ý thức chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, sử dụng
tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường”. Ấy vậy việc giáo dục ý thức bảo vệ
môi trường trong các nhà trường- THPT lại chưa được chú trọng đúng mức. Bảo
vệ môi trường mới chỉ được lồng ghép trong các môn Sinh học, Giáo dục công
dân, Địa lí, các cuộc thi...nhưng vẫn còn mang tính hình thức, đại khái và qua
loa. Ý thức bảo vệ môi trường vì thế chưa hình thành rõ nét trong tầng lớp học
sinh và thậm chí cả ở một số giáo viên. Có thể nhận thấy điều này khi trực tiếp
quan sát cảnh quan môi trường ở các đơn vị trường học. Tình trạng trường học ít
cây xanh hoặc không có cây xanh vẫn còn phổ biến; học sinh vứt rác bừa bãi,
hút thuốc lá khi đến trường vẫn còn diễn ra hàng ngày. Ngay bên trong trường
THPT Tĩnh Gia 3, dù đã có những thùng đựng rác lớn nhưng học sinh vẫn thờ ơ
và sẵn sàng vứt rác “chỏng chơ” dưới các gầm bàn, gầm ghế thậm chí dưới góc
các lớp học. Ngay các tầng học bên trên, học sinh ngang nhiên xả giấy xuống
dưới mà vẫn vui vẻ cười đùa. Và rồi khi đi lên các dãy hành lang tầng 4 trên

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua hoạt động ngoại
khoá.
Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm được triển khai đối với học sinh và
giáo viên toàn trường.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai nội dung của sáng kiến kinh nghiệm chúng tôi sử dụng các
phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích tổng hợp, hệ thống hoá các nghiên
cứu lý luận cũng như thực tiễn về vấn nạn ô nhiễm môi trường hiện nay, lượng
rác thải mỗi ngày...
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Sử dụng phương pháp điều tra sư phạm: quan sát, phỏng vấn học sinh, phụ
huynh, giáo viên chủ nhiệm để tìm hiểu thực trạng ý thức của học sinh trường
THPT tĩnh Gia 3 với vấn đề gìn giữ và bảo vệ môi trường . Đồng thời cũng áp
dụng để thu thập số liệu về kết quả thực nghiệm.
+ Phương pháp thống kê toán học: dùng để xử lí số liệu thu được về thực trạng
và tính khả thi của đề tài.
- Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp sưu tầm, phương pháp trực quan…
2. Nội dung
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Môi trường
2.1.1.1. Khái niệm về môi trường
Theo Litter, môi trường là một tổ hợp gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo
bao quanh một hệ thống, cá thể hoặc sự vật nào đó. Chúng sẽ tác động lên hệ
thống này, xác định xem xu hướng và tình trạng tồn tại.
Theo sách giáo khoa sinh học 12, môi trường là tất cả những gì bao quanh
sinh vật, có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại và phát triển của sinh
vật.
2.1.1.2. Các loại môi trường
Môi trường bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo.

tiến hoá của sinh vật, lịch sử xuất hiện và phát triển văn hoá loài người. môi
trường cung cấp cho chúng ta các thông tin, tín hiệu báo động sớm các hiểm hoạ
như bão lũ, động đất, sóng thần...
2.1.2. Ý thức bảo vệ môi trường
Bảo vệ môi trường là các hoạt động cải thiện môi trường và giữ cho môi
trường luôn trong lành. Bảo vệ môi trường còn giúp đảm bảo cân bằng sinh thái,
khắc phục những hậu quả mà con người gây ra cho môi trường.
Ý thức bảo vệ môi trường là ý thức của cá nhân trong việc giữ gìn và bảo
vệ môi trường, từ ý thức đó chuyển thành hành động cụ thể, cách ứng xử văn
minh với môi trường, biết yêu quý và giữ môi trường trong lành đồng thời biết
sống có trách nhiệm với môi trường.
2.1.3. Hoạt động ngoại khoá
Hoạt động ngoại khoá theo quan niệm đổi mới của phương pháp dạy học là
một hình thức tự học tích cực bổ ích và có hiệu quả, nối liền bục giảng với thực
tiễn đời sống, mở rộng kéo dài trường suy tưởng, thẩm định về bài học cho học
sinh. Hoạt động ngoại khoá phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người
học, giúp người dạy kiểm tra lại chất lượng dạy học trong giờ chính khoá [1]
Hoạt động ngoại khoá về lĩnh vực kĩ năng sống có tác động vô cùng hiệu
quả không những đối với học sinh mà còn rất bổ ích với giáo viên. Đó vừa là
hoạt động giáo dục, vừa là hoạt động thẩm mĩ, góp phần tạo ra lối sống văn hoá
3


và các kĩ năng sống cho học sinh. Qua hoạt động ngoại khoá, học sinh được cân
đối về trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ, hình thành các mối quan hệ xã hội…
Hoạt động ngoại khoá càng cần thiết và bổ ích khi được áp dụng vào quá
trình giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh THPT, bởi lẽ:
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh THPT qua hoạt động ngoại
khoá góp phần tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về vấn đề môi
trường. Từ đó giúp các em tự thay đổi hành vi, kỹ năng, thói quen để gìn giữ và

sinh môi trường và thu gom, phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn ở Bắc
Giang... Để trang bị cho cộng đồng những kỹ năng hành động bảo vệ môi trường
hiệu quả, nhiều chương trình giáo dục bao gồm cả chính khóa và ngoại khóa đã
được triển khai tới các cấp học trong hệ thống giáo dục. Trong đó, những tài
liệu, ấn phẩm, sách giáo khoa, sách tham khảo về bảo vệ môi trường đã được
biên soạn và phát hành trong cả nước…
Tuy nhiên, hoạt động tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và ý thức
trách nhiệm về bảo vệ môi trường vẫn còn những hạn chế như chưa có sự phối
4


hợp kịp thời và chặt chẽ giữa các cơ quan thông tin, báo chí; Công tác triển khai
các hoạt động tuyên truyền pháp luật bảo vệ môi trường chưa thường xuyên;
Việc vận động các tầng lớp nhân dân nâng cao kiến thức môi trường qua các
chiến dịch chưa thường xuyên, liên tục... Nguyên nhân của tình trạng trên là do
ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư chưa cao; nhận thức về nguy cơ
ô nhiễm môi trường và những tác động tiêu cực của tình trạng ô nhiễm môi
trường đến đời sống kinh tế - xã hội và sức khỏe người dân của nhiều cấp chính
quyền, cơ quan quản lý, tổ chức, cá nhân ở nhiều địa phương chưa đầy đủ;
nguồn ngân sách đầu tư cho bảo vệ môi trường chưa đáp ứng được yêu cầu…
2.2.2. Thực trạng về công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi
trường ở các trường THPT trên địa bàn huyện nhà- Huyện Tĩnh gia
Qua khảo sát thực tế trên bốn trường THPT của huyện nhà, nhận thấy công
tác tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường đã được Cấp uỷ, Ban giám
hiệu từng trường cũng đã triển khai từ đầu các năm học. Ban chuyên môn nhà
trường cũng đã chỉ định, yêu cầu các môn như Sinh học, Giáo dục công dân, Địa
lí cần xây dựng kế hoạch tích hợp và lồng ghép bảo vệ môi trường trong chương
trình dạy học nhưng nhìn chung vẫn còn mang tính hình thức, sách vở và chưa
đồng bộ. Các trường cũng đã tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền khác như thi
tìm hiểu kiến thức môi trường và pháp luật, tổ chức tết trồng cây...Tuy nhiên,

vẫn hồn nhiên không tắt điện, không tắt quạt... Trước thực trạng trên Ban giám
hiệu nhà trường cũng đã vào cuộc, chỉ đạo Đoàn trường, Ban nề nếp thường
xuyên kiểm tra vệ sinh lớp học và trừ điểm thi đua nếu tập thể, cá nhân lớp nào
vi phạm. Hơn nữa trong các tiết chào cờ công tác tuyên truyền giáo dục ý thức
bảo vệ môi trường cũng đã được thầy hiệu trưởng phổ biến, răn đe thế nhưng
học sinh vẫn chưa có sự chuyển biến tích cực, vẫn chứng nào tật đó. Có thể nói,
ý thức gìn giữ và bảo vệ môi trường cua đại bộ phận học sinh trường sở tại chưa
tốt.
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên có thể là do:
- Thứ nhất, phần đông học sinh của trường là con em ở các xã như Hải Bình,
Tĩnh Hải, Trường lâm- mà đây lại là các xã đang báo động về tình trạng rác thải,
ô nhiễm môi trường không khí... của huyện Tĩnh Gia. Phần nhiều các em vẫn
giữ thói quen sinh hoạt ở nhà và địa phương xả rác bừa bãi, ngay trong lối suy
nghĩ của chính các em hay thậm chí phụ huynh việc bảo vệ và gìn giữ môi
trường là của các cấp, của xã hội chứ không phải bản thân họ.
- Thứ hai là về phía nhà trường công tác giáo dục, tuyên truyền bảo vệ môi
trường chưa đồng đều, chưa thật sự có hiệu quả. Học sinh xả rác nhưng vẫn
chưa xử lí kịp thời, cá nhân tiêu biểu làm việc tốt như thấy rác nhặt bỏ đúng nơi
quy định hay vận động học sinh khác cùng giữ vệ sinh chung sạch sẽ lại không
có sự tuyên dương, khích lệ. Có thể nói nhà trường vẫn chưa thực sự quan tâm,
đầu tư, chú trọng công tác giáo dục môi trường.
- Thứ ba về phía giáo viên: Hầu như nhà trường không có giáo viên chuyên
trách công tác này. Các giáo viên chủ yếu đầu tư, nghiên cứu chuyên môn nên
kinh nghiệm, kiến thức về giáo dục môi trường còn hạn chế.
Một số hình ảnh chụp lại trước khi áp dụng đề tài
 Hình ảnh rác ngập khắp sân trường, phía trước mặt tiền và sau các
dãy phòng học, học sinh đi qua thờ ơ với rác.

6


8


2.3.2. Kết hợp với Đoàn thanh niên họp bàn dự kiến chương trình ngoại
khoá
2.3.2.1. Dự kiến nội dung
- Nội dung: Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh THPT.
- Phân công giáo viên ra câu hỏi và nộp lại cho giáo viên phụ trách
chương trình. Giáo viên phụ trách chương trình chịu trách nhiệm biên tập nội
dung cho phù hợp với buổi ngoại khoá.
- Phân công giáo viên chuẩn bị âm thanh, ánh sáng, trang trí sân khấu,
viết giấy mời đại biểu về tham dự ngoại khoá, giáo viên dẫn chương trình.
- Dự kiến kinh phí tổ chức ngoại khoá: kinh phí trang trí sân khấu, băng
rôn, phần thưởng cho các đội và cổ động viên, kinh phí thuê âm thanh, ánh sáng.
- Dự kiến ban giám khảo: Mời đại diện phụ huynh, đại diện Công đoàn,
đại diện Ban giám hiệu, đại diện Đoàn trường, đại diện Phòng Tài nguyên- Môi
trường huyện và một giáo viên Sinh học.
- Chuẩn bị phần thưởng cho các đội thi và các cổ động viên
2.3.2.2. Dự kiến đối tượng tham gia
Toàn thể giáo viên và học sinh toàn trường, trong đó:
- Chọn 3 đội chơi gồm:
+ Đội 1: 5 thành viên đại diện khối 10
+ Đội 2: 5 thành viên đại diện khối 11
+ Đội 3: 5 thành viên đại diện khối 12
- Khán giả sẽ là học sinh còn lại ở các lớp khối 10, khối 11 và khối 12.
2.3.2.3. Dự kiến thời gian, địa điểm tổ chức ngoại khoá
- Thời gian: 22/3
- Địa điểm: Sân khấu lớn của nhà trường
2.3.2.4. Dự kiến giáo viên phụ trách các đội:
- Phân công 3 giáo viên phụ trách 3 đội, 1 giáo viên phụ trách khán giả,

học sinh đồng thời giúp các em luyện kỹ năng tập trung hơn vào một vấn đề nào
đó.
2. Tuyên bố lí do: Thay vì MC thường đứng trên sân khấu giới thiệu mục
đích ý nghĩa của buổi tổ chức ngoại khoá thì lần này sẽ trực tiếp xuống khán đài
giao lưu với học sinh, yêu cầu 1-2 em cho biết mục đích các em đến buổi ngoại
khoá hôm nay từ đó dẫn dắt vào chương trình.
3. Giới thiệu đại biểu: Ban giám hiệu, Ban liên lạc cha mẹ học sinh, đại
diện phòng Giáo dục và phòng Tài nguyên- môi trường huyện Tĩnh Gia.
4. Giới thiệu đội dự thi
5. Giới thiệu thành phần Ban giám khảo
2.3.3.2. Phần nội dung thi
1. Chào hỏi
Các đội lần lượt giới thiệu tên đội, mục đích và ý nghĩa của việc tham gia
ngoại khoá. Thời gian tối đa cho màn chào hỏi của mỗi đội là 5 phút, điểm tối đa
là 20 điểm
- Đội 1: Thực hiện màn chào hỏi bằng cách tổ chức cuộc thi “Tìm kiếm tài
năng”. Từ đó, đội trưởng của đội sẽ dẫn dắt giới thiệu các thành viên của đội và
thông điệp mà đội muốn mang tới buổỉ ngoại khoá.
- Đội 2: Thực hiện màn chào hỏi bằng cách tổ chức hoạt kịch qua đó giới thiệu
về đội chơi của mình.
- Đội 3: Thực hiện màn chào hỏi bằng cách 2 MC của đội sẽ đọc “Rap” Đọc đến
ai, người đó bước ra với trang phục và điệu bộ tương ứng.
2. Phần thi “Chúng tôi là chuyên gia”
- Mục đích: Giúp các đội chơi và toàn thể học sinh nâng cao hiểu biết về kiến
thức môi trường, có cách nhìn và ứng xử thông minh với các tình huống bắt gặp
trong cuộc sống, qua đó thay đổi thói quen và hình thành những kĩ năng sống
đẹp, sống có ích cho môi trường.
- Hình thức thi: Ban tổ chức đưa ra 2 gói câu hỏi:
+ Gói thứ nhất gồm 5 câu hỏi, yêu cầu mỗi đội có 2 phút trao đổi và viết đáp án
vào bảng của đội mình. Mỗi câu trả lời đúng đạt 5 điểm

rác tái chế riêng biệt vào các thùng đựng rác). Tổng điểm cuối cùng đội nào cao
nhất sẽ là đội chiến thắng.
4. Phần thi “Sáng tạo khoa học kĩ thuật gắn liền với môi trường”
- Mục đích: Giúp các đội chơi vận dụng kiến thức, kĩ năng, vốn hiểu biết, tư
duy sáng tạo của mình để tạo ra các sản phẩm góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi
trường cũng như bảo vệ sức khoẻ con người, mang tính áp dụng thực tiễn cao.
- Hình thức: Mỗi đội sẽ tham gia trình bày ý tưởng, mô tả quá trình tạo sản
phẩm, trưng bày sản phẩm và thực hành sản phẩm. Thang điểm tối đa cho phần
thi này là 30 điểm
- Nội dung, hình ảnh:
+ Sản phẩm đội 1: Máy hút bụi cầm tay được chế tạo từ các nguyên liệu tái chế

11


+ Đội 2 đem đến chương trình hai sản phẩm gồm:
 Một là bể xử lí nước biển thành nước ngọt

 Hai là bể xử lí nước thải sinh hợat tại các xã trong khu kinh tế Nghi Sơn

12


+ Đội 3 cũng đem đến chương trình hai sản phẩm gồm:
 Một là rôbốt cứu hoả
Hai là máy xoá bảng mini không bụi

5. Phần thi “Chúng tôi là nghệ sĩ”
- Mục đích: Thông qua các tiểu phẩm để tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ
môi trường cho toàn nhà trường đồng thời tạo không khí vui vẻ, thoải mái hấp

Kết quả thu thu về 240 phiếu, trong đó có 0 phiếu không hợp lệ, cụ thể như
sau:
Nội dung trả lời
Số lượng học
Tỷ lệ%
sinh
Rất hứng thú
222
92,5%
Cảm nhận
Bình thường
16
6,7%
Không thích
2
0,8%
Rất bổ ích, rất
224
93,3%
thiết thực
Đánh giá
Bình thường
15
6,3%
Không thiết
1
0,4%
thực
Qua số liệu thống kê ở bảng trên, nhận thấy đại đa số các em học sinh rất hứng
thú( chiếm 92,5%) đồng thời nhận thức được ý nghĩa của buổi ngoai khoá rất

Trước thực nghiệm
Số lượng
Tỷ lệ
lớp
%
20
52,6%

Sau thực nghiệm
Số lượng
Tỷ lệ
lớp
%
36
94,7%

14

36,8%

34

89,5%

0

0%

12


Chứng tỏ buổi hoạt động ngoại khoá giáo dục ý thức bảo vệ môi trường đã ảnh
hưởng tích cực đến nhận thức của rất nhiều tập thể lớp, các em đã có cái nhìn và
hành động thiết thực hơn vì môi trường.
2.4.2.2. Đánh giá sự tiến bộ về ý thức bảo vệ môi trường của cá nhân học
sinh THPT Tĩnh Gia 3 sau buổi ngoại khoá
Chúng tôi tiến hành phát phiếu kiểm tra, đánh giá cho 240 học sinh ở cả 3
khối 10, 11 và 12 trường THPT Tĩnh Gia 3 với câu hỏi 2: Em đã tham gia những
hoạt động nào sau đây?
Kết quả thu thu về 240 phiếu, trong đó có 0 phiếu không hợp lệ, cụ thể
như sau:
Nội dung
Trước thực nghiệm
Sau thực nghiệm
Số lượng
Tỷ lệ
Số lượng
Tỷ lệ
học sinh
%
học sinh
%
1. Giữ gìn vệ sinh chung
168
70%
235
97,9%
2. Không khạc nhổ bừa bãi
201
83,75%
240

186
77,5%
237
98,75%
cây xanh
7. Hạn chế sử dụng túi nilông
167
69,6%
231
96,25%
8. Tuyên truyền, kêu gọi mọi
người trong gia đình và ngoài
155
64,6%
217
90,4%
xã hội có ý thức bảo vệ môi
trường
Từ kết quả đáng giá ý thức bảo vệ môi trường của học sinh có thể thấy rất rõ khi
chưa thực nghiệm một bộ phận không nhỏ học sinh chưa có ý thức tốt về bảo vệ
môi trường. Cụ thể có gần 30% học sinh thiếu ý thức giữ gìn vệ sinh chung, các
em chưa một lần nhặt rác trên sân trường, chưa sử dụng tiết kiệm điện, nước,
giấy vì vậy bản thân các em cũng hạn chế trong công tác tuyên truyền về môi
trường. Nhưng khi được tham gia, trải nghiệm ngoại khoá về giáo dục ý thức
bảo vệ môi trường thì ý thức của các em đã có sự tiến bộ rõ nét. Tỷ lệ học sinh ý
thức giữ gìn vệ sinh chung đạt 97,9% ,tăng so với trước 27,9% đặc biệt không
còn tình trạng khạc nhổ bừa bãi, tình trạng hút thuốc lá của một bộ phận học
sinh nam cũng được cải thiện...
Một số hình ảnh học sinh tự nguyện nhổ cỏ và trồng các loại hoa quanh
các gốc cây giữa sân trường và khu bồn trồng cây tùng trước mỗi lớp học

+ Cần tăng cường bồi dưỡng cho giáo viên những kiến thức, nghiệp vụ về giáo
dục kĩ năng sống nói chung và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường nói riêng. Để
từ đó, giúp giáo viên mạnh dạn hơn, tự tin hơn khi lồng ghép hay tổ chức đa
dạng và linh hoạt các buổi ngoại khoá giáo dục kĩ năng sống cho học sinh một
cách hiệu quả.
- Đối với nhà trường: Cần quan tâm hơn nữa đến công tác giáo dục ý thức bảo
vệ môi trường, xây dựng các quy định về tiết kiệm năng lượng, vệ sinh trường,
lớp cụ thể, cần xử lí nghiêm những học sinh thiếu ý thức giữ gìn môi trường
chung cũng như tuyên dương kịp thời cá nhân, tập thể có những hành động bảo
vệ môi trường xanh- sạch- đẹp.
- Đối với giáo viên: phải là nhừng người tiên phong trong việc tiết kiệm năng
lượng, nước, giấy, phân loại rác thải và bỏ đúng nơi quy định. Đặc biệt có thể
làm gương bằng việc không hút thuốc lá trong trường học, khuyến khích học trò
tự giám sát việc bảo vệ môi trường lẫn nhau.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN Thanh Hoá, ngày 20/ 5/ 2019
VỊ
CAM KẾT KHÔNG COPPY
Tác giả cam kết

Lê Quyết Tiến

18