VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CAO NGUYÊN THẮNG

HỢP ĐỒNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
TRONG LĨNH VỰC DỊCH VỤ ĂN UỐNG Ở VIỆT
NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

HÀ NỘI, 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CAO NGUYÊN THẮNG

HỢP ĐỒNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
TRONG LĨNH VỰC DỊCH VỤ ĂN UỐNG Ở VIỆT NAM
HIỆN NAY

Chuyên ngành: Luật kinh tế
Mã số: 8 38 01 07

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHẠM SỸ CHUNG

HÀ NỘI, 2019


VIỆT NAM.....................................................................................................23
2.1. Pháp luật điều chỉnh hoạt động nhượng quyền thương mại và hợp đồng
nhượng quyền thương mại ở Việt Nam...........................................................23
2.2. Vài nét về thực tiễn thi hành pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương
mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống.................................................................53
Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI

PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP

LUẬT ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
TRONG LĨNH VỰC DỊCH VỤ ĂN UỐNG TẠI VIỆT NAM..................66
3.1. Định hướng phát triển của mô hình kinh doanh nhượng quyền trong lĩnh
vực dịch vụ ăn uống........................................................................................ 66
3.2. Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về Hợp

đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại Việt Nam
........................................................................................................................ 69
KẾT LUẬN.................................................................................................... 76
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................ 80


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong thương mại quốc tế, nhượng quyền thương mại (franchising) là
một trong các hình thức thuộc Dịch vụ phân phối bên cạnh hình thức bán
buôn, bán lẻ. Ngày nay, Nhượng quyền thương mại được nhắc đến như một
phương thức kinh doanh có hiệu quả, đem lại lợi nhuận, thành công cho các
doanh nghiệp và sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.
So với các quốc gia hùng mạnh về nhượng quyền thương mại như Mỹ,
Australia, Nhật Bản, Trung Quốc… thì Việt Nam chỉ đang chập chững những

Viêt Nam. Trên cơ sở đó Luận văn đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm
góp phần hoàn thiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại trong
lĩnh vực dịch vụ ăn uống ở Việt Nam hiện nay
2.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nhượng quyền thương mại là một nôi dung quan trọng được đề cập đến
trong hệ thống Pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật của các nước trên thế giới
cùng với sự phát triển ngày càng lớn mạnh của các hiệp hội chuyên trách cho
hoạt động nhượng quyền thương mại trên thế giới khiến cho Nhượng quyền
thương mại trở thành một đề tài nóng hổi cho các nhà nghiên cứu, các nhà làm
luật. Nổi bật có thể kể đến cuốn sách của Tiến sĩ Lý Quý Trung với nhan đề
“Mua Franchise – Cơ hội mới cho các doanh nghiệp Việt Nam” xuất bản năm
2006 hay như bài viết “ Để franchise thành công ở Việt Nam” của tác giả Nam
Dao trong mục đầu tư của diễn đàn doanh nghiệp phát hành tháng 11/ 2011….
Bên cạnh đó, cũng có khá nhiều các nghiên cứu, luận văn về đề tài
nhượng quyền thương mại từ các trường đại học lớn như Đại học Ngoại thương,
Đại học Luật, Đại học Công Đoàn, Học viện Khoa học xã hội… tiêu biểu như đề
tài “Nhượng quyền thương mại tại Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Liên
Phương năm 2018 chủ yếu nghiên cứu về khía cạnh kinh tế, những bất cập trong
thực tế nhượng quyền và giải pháp phát triển nhương quyền, “Pháp luật

2


về hạn chế cạnh tranh trong hoạt động nhượng quyền thương mại tại Việt
Nam” của tác giả Phạm Tấn Ánh – Đại học Luật Đại học Huế năm 2018
nghiên cứu hoạt động nhượng quyền thương mại tập trung về vấn đề hạn chế
cạnh tranh….Như vậy, mặc dù đã có nhiều bài viết, nghiên cứu về hoạt động

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu một số vấn đề lý luận về nhượng quyền thương mại
nói chung và hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn
uống nói riêng, đồng thời nghiên cứu một số nét cơ bản về hệ thống pháp luật
Việt Nam về hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn
uống theo Luật Thương mại 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
5.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn lấy phương pháp duy vật Mác-Lênin làm phương pháp chủ đạo
trong quá trình nghiên cứu đề tài. Ngoài ra Luận văn còn sử dụng một số phương
pháp khác không thể thiếu trong nghiên cứu khoa học pháp lý như phương pháp
tổng hợp được sử dụng để tổng hợp xây dựng cơ sơ lý luận về nhượng quyền
thương mại, Hợp đồng nhượng quyền thương mại, phương pháp phân tích nhằm
phân tích, làm rõ nội dung pháp luật về Nhượng quyền thương mại và Hợp đồng
nhượng quyền thương mại, đưa ra được các đánh giá về hiệu quả áp dụng của
các quy định pháp luật. Phương pháp thống kê, so sánh quy định của Việt Nam
và quy định các nước trên thế giới, quy định quốc tế để rút ra những thế mạnh và
hạn chế nhằm hoàn thiện pháp luật về Hợp đồng nhượng quyền thương mại,
phương pháp bình luận để làm rõ những quan điểm cua tác giả về nội dung
nghiên cứu….. các phương pháp này được sử dụng đan xen lẫn

nhau để có thể xem xét một cách toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về
hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống.
6.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn


Nam.
Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hợp
đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại Việt Nam.

5


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHƯỢNG QUYỀN
THƯƠNG MẠI VÀ HỢP ĐỒNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
TRONG LĨNH VỰC DỊCH VỤ ĂN UỐNG
1.1. Khái quát chung về nhượng quyền thương mại và hợp đồng
nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống
1.1.1. Khái niệm về nhượng quyền thương mại và hợp đồng nhượng
quyền thương mại
Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, nhượng quyền thương mại được xuất
hiện qua các hình thức sơ khai đầu tiên tại các nước châu Âu vào khoảng thế
kỷ 17-18. Năm 1840 các nhà sản xuất bia của Đức cho phép một số quán bia
bán sản phẩm của họ. Tuy nhiên, hoạt động nhượng quyền thương mại chính
thức được công nhận là được khởi nguồn và phát triển tại Hoa Kỳ vào thế kỷ
19 khi nhà máy sản xuất máy khâu Singer lần đầu tiên ký kết hợp đồng
nhượng quyền thương mại với đối tác của họ vào năm 1851 [15].
Thời gian đầu khi mới xuất hiện, hoạt động nhượng quyền thương mại
chỉ đơn giản là hoạt động nhượng quyền phân phối và bán sản phẩm của các
nhà sản xuất. Khi đó các nhà phân phối không phải trả bất kỳ khoản phí
nhượng quyền nào. Tuy nhiên, sau năm 1945, chiến tranh thế giới thứ 2 kết
thúc, hoạt động nhượng quyền thương mại thực sự phát triển mạnh mẽ với sự
ra đời và phát triển của hàng loạt nhà hàng, khách sạn và hệ thống kinh doanh,
phân phối bán lẻ. Nhượng quyền thương mại thực sự phát triển mạnh mẽ tại
Hoa Kỳ, mang lại sự thành công và niềm tự hào cho nhiều thương hiệu trở

-

Nhượng quyền thương mại là một hoạt động thương mại, được thực

hiện bởi ít nhất hai bên chủ thể khác nhau và độc lập với nhau về mặt pháp lý:
bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Ràng buộc nhau dựa trên quyền lợi và
nghĩa vụ trên hợp đồng nhượng quyền thương mại.

8


-

Bên nhận quyền phân phối sản phẩm, cung ứng dịch vụ dưới nhãn

hiệu hàng hoá, các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ và theo quy trình kỹ thuật
do bên nhượng quyền xây dựng và sở hữu
-

Bên nhận quyền phải thanh toán một khoản phí cho bên nhượng quyền

gọi là phí nhượng quyền và chấp nhận các quy định của bên nhượng quyền về
hàng hóa, sản phẩm, bài trí cửa hàng….
Bên nhượng quyền tiến hành cung cấp tài liệu, đào tạo nhân
viên,
thường xuyên hỗ trợ kỹ thuật cho bên nhận quyền , hai bên có mối quan hệ
mật thiết, ràng buộc lẫn nhau trong suốt thời gian nhượng quyền.
Một cách đơn giản, có thể hiểu nhượng quyền thương mại cơ bản là một
hoạt động thương mại nhằm mở rộng hệ thống, mô hình kinh doanh của
thương nhân thông qua việc chia sẻ quyền thương mại, quy trình, bí quyết

thiểu”
Trong luật dân sự của Nga, Hợp đồng nhượng quyền thương mại được
nhắc đến như sau: “Theo hợp đồng nhượng quyền thương mại, một bên (bên
có quyền) phải cấp cho bên kia (bên sử dụng) với một khoản thù lao, theo
một thời hạn, hay không thời hạn, quyền được sử dụng trong các hoạt động
kinh doanh của bên sử dụng một tập hợp các quyền độc quyền của bên có
quyền bao gồm, quyền đối với dấu hiệu, chỉ dẫn thương mại, quyền đối với bí
mật kinh doanh, các quyền độc quyền theo hợp đồng đối với các đối tượng
khác như nhãn hiệu hàng hoá, nhãn hiệu dịch vụ…"
Có thể thấy, theo các định nghĩa này, hợp đồng nhượng quyền thương
mại bao hàm nhiều đặc điểm của các loại hợp đồng khác nhau. Trong hợp
đồng nhượng quyền thương mại chứa đựng những yếu tố của hợp đồng lixăng, chuyển giao sáng chế, nhãn hiệu hàng hóa, bí quyết kinh doanh. Bên
cạnh đó, hợp đồng nhượng quyền thương mại cũng có những điểm tương
đồng với hợp đồng chuyển giao công nghệ khi cũng đề cập đến việc bên
nhượng quyền phải phải chuyển giao, chỉ dẫn, hướng dẫn cho bên nhận quyền
về điều hành, hoạt động doanh nghiệp. Hơn nữa, còn mang dáng dấp của hợp
đồng cung ứng dịch vụ, hàng hóa, đại lý.
Còn trong luật thương mại Việt Nam 2005 không quy định cụ thể về
khái niệm hợp đồng nhượng quyền thương mại mà chỉ đưa ra hình thức của
hợp đồng nhượng quyền thương mại tại điều 285 “Hợp đồng nhượng quyền
thương mại phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị
pháp lý tương đương”[8]
10


Như vậy, có thể hiểu hợp đồng nhượng quyền thương mại là một loại
hợp đồng được các thương nhân ký kết trong quá trình thực hiện hoạt động
nhượng quyền thương mại. Hợp đồng này cũng phải đáp ứng đầy đủ các yêu
cầu chung của hợp đồng được đề cập trong bộ luật dân sự ,là sự thỏa thuận
của các bên trong quan hệ nhượng quyền thương mại làm phát sinh, thay đổi,

hay cung cấp hàng hóa cho bên nhận quyền mà thay vào đó là cung cấp bí
quyết kỹ thuật, trang thiết bị, nguyên liệu đặc thù, hỗ trợ đào tạo, quản lý
trong suốt quá trình nhượng quyền. Bên nhận quyền phải trả khoản phí
nhượng quyền và khoản lợi tức hàng năm trong thời gian hợp đồng nhượng
quyền thương mại có hiệu lực.
Nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống thường áp dụng
hình thức nhượng quyền phương pháp kinh doanh. Như vậy, hợp đồng nhượng
quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống cũng phải mang các đặc trưng
của hợp đồng nhượng quyền thương mại nói chung. Đây cũng phải là một loại
hợp đồng dân sự được lập giữa các bên trong hoạt động nhượng quyền thương
mại. Hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống cũng
là sự thỏa thuận của các bên trong quan hệ nhượng quyền thương mại làm phát
sinh, thay đổi, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hoạt động
nhượng quyền và cũng chính là căn cứ, cơ sở để giải quyết tranh chấp có thể sẽ
phát sinh giữa các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống
cũng mang những đặc điểm chung của hợp đồng nhượng quyền thương mại
nói chung và bao hàm những đặc điểm riêng biệt của ngành dịch vụ ăn uống.
Đối tượng của hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ
ăn uống chính là quyền thương mại, tập hợp tất cả các quyền của chủ sở hữu đối
với các đối tượng sở hữu công nghiệp như nhãn hiệu sản phẩm, bảng hiệu cửa
hàng, bí quyết kinh doanh, nguyên liệu đặc thù, bài trí cửa hàng… .đặc biệt

12


trong ngành hàng dịch vụ ăn uống, các bí quyết, công thức món ăn, bài trí cửa
hàng hay quy trình cung cách phục vụ tạo nên nét đặc trưng, thương hiệu cho
chủ sở hữu. Hơn nữa, đối tượng của hợp đồng nhượng quyền thương mại là

1.1.3. Các nội dung chính của Hợp đồng nhượng quyền thương mại
Theo nghị định 35/2006/NĐ-CP gồm 6 nội dung chính trong hợp đồng
nhượng quyền thương mại cần đảm bảo, bao gồm:
-

Nội dung của quyền thương mại

-

Quyền và nghĩa vụ của bên nhượng quyền

-

Quyền và nghĩa vụ của bên nhận quyền

-

Giá cả, phí nhượng quyền định kỳ và phương thức thanh toán

-

Thời hạn hiệu lực của hợp đồng

-

Gia hạn, chấm dứt hợp đồng và giải quyết tranh chấp.

 Nội dung của quyền thương mại:
Quyền thương mại được hiểu theo quy định tại khoan 6 điều 3 nghị định
35/2006/NĐ-CP là:

3.

Kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất hoạt động của bên nhận quyền nhằm

bảo đảm sự thống nhất của hệ thống nhượng quyền thương mại và sự ổn định
về chất lượng hàng hoá, dịch vụ.”
Việc đưa ra các khung quy định cơ bản, quy định rõ ràng về quyền của
bên nhận quyền vừa đảm bảo quyền lợi cơ bản, bảo vệ lợi ích chính đáng của
bên nhượng quyền vừa đưa ra các phạm vi nhất định cho quyền của bên
nhượng quyền, tránh việc bên nhượng quyền lạm dụng quyền kiểm soát trong
hoạt động kinh doanh đối với bên nhận quyền.
Bên cạnh quyền, luật thương mại cũng quy định nghĩa vụ của bên
nhượng quyền tại điều 287 luật thương mại như sau:
“1. Cung cấp tài liệu hướng dẫn về hệ thống nhượng quyền thương mại
cho bên nhận quyền;

15


2. Đào tạo ban đầu và cung cấp trợ giúp kỹ thuật thường xuyên cho
thương nhân nhận quyền để điều hành hoạt động theo đúng hệ thống
nhượng quyền thương mại;
3.

Thiết kế và sắp xếp địa điểm bán hàng, cung ứng dịch vụ bằng chi

phí của thương nhân nhận quyền;
4. Bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ đối với đối tượng được ghi trong
hợp
đồng nhượng quyền;


các quyền và bí quyết kinh doanh mà bên nhượng quyền chuyển giao;
3.

Chấp nhận sự kiểm soát, giám sát và hướng dẫn của bên nhượng

quyền; tuân thủ các yêu cầu về thiết kế, sắp xếp địa điểm bán hàng, cung ứng
dịch vụ của thương nhân nhượng quyền;
4.

Giữ bí mật về bí quyết kinh doanh đã được nhượng quyền, kể cả sau

khi hợp đồng nhượng quyền thương mại kết thúc hoặc chấm dứt;
5.

Ngừng sử dụng nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, khẩu hiệu kinh

doanh, biểu tượng kinh doanh và các quyền sở hữu trí tuệ khác (nếu có) hoặc
hệ thống của bên nhượng quyền khi kết thúc hoặc chấm dứt hợp đồng nhượng
quyền thương mại;
6.
Điều hành hoạt động phù hợp với hệ thống nhượng quyền thương
mại;

7.

Không được nhượng quyền lại trong trường hợp không có sự chấp

thuận của bên nhượng quyền.”
Các quy định của Luật thương mại 2005 đã chỉ rõ các quy định về nghĩa

nhượng quyền thương mại ngoài quy định của bộ luật Dân Sự, luật Thương
Mại cần có quy định cụ thể để các bên tham gia hợp đồng có cơ sở pháp lý
trong quá trình thương lượng, hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp.
Việc quy định nội dung của hợp đồng chỉ mang tính chất gợi mở,
không có tính bắt buộc đối với các bên tham gia hợp đồng. Ngoài các nôi
dung chính trên, các bên có thể tự thỏa thuận các điều khoản được cho là quan
trọng trong việc ràng buộc nghĩa vụ và đảm bảo quyền lợi của các bên tham
gia nhượng quyền.

18


1.2. Vài trò, ý nghĩa của nhượng quyền thương mại
Việc phát triển ngày càng mạnh mẽ trên khắp thế giới của hình thức
nhượng quyền thương mại cho thấy giá trị, hiệu quả của hình thức kinh doanh
này, khẳng định vai trò, ý nghĩa quan trọng của nhượng quyền thương mại đối
với các bên nhượng quyền, nhận quyền và đối với nền kinh tế.
 Đối với bên nhượng quyền:
Một trong những lợi ích dễ dàng nhận thấy mà hoạt động nhượng quyền
thương mại mang lại cho bên nhượng quyền chính là cơ hội mở rộng mạng
lưới hệ thống kinh doanh của mình mà không phải bỏ ra nhiều chi phí, tiết
kiệm vốn đầu tư. Mở rộng được hệ thống, mô hình kinh doanh trên thị trường
là mục tiêu mà mọi thương nhân luôn hướng đến bởi lẽ nhân rộng được mô
hình kinh doanh tức là thương hiệu của mình đã phát triển mạnh mẽ, tạo dựng
được chỗ đứng trên thị trường, uy tín trong lòng người tiêu dùng. Tuy nhiên
vấn đề về vốn đầu tư luôn là giới hạn các thương nhân lo lắng. Nhượng quyền
thương mại khắc phục tối đa giới hạn về vốn. Bên nhượng quyền không còn
cần bỏ ra một khoản vốn lớn đầu tư để mở rộng mạng lưới, mô hình kinh
doanh của mình, thay vào đó các cơ sở kinh doanh sẽ được xây dựng mở rộng
dựa trên nguồn vốn đầu tư của bên nhận quyền. Hình thức này đã đem lại

quyền, là những đơn vị chính tại địa phương đó, gánh vác phần trách nhiệm
đáng kể cho bên nhượng quyền, so với việc bên nhượng quyền phải tự tìm
hiểu, nghiên cứu các vấn đề phong tục, văn hóa...
 Đối với bên nhận quyền
Bên nhận quyền trong mối quan hệ hợp tác nhượng quyền thương mại
có được thuận lợi lớn khi không cần phải mất nhiều chi phí, thời gian và công
sức gây dựng thương hiệu trên thị trường mà vẫn được hưởng lợi từ ưu thế mà
thương hiệu của bên nhượng quyền đem lại. Với uy tín và danh tiếng của
thương hiệu mà bên nhượng quyền xây dựng, bên nhận quyền sẽ có được một
20


lượng khách hàng nhất định , niềm tin, sự đánh giá cao của khách hàng ngay
từ ban đầu. Hơn nữa, đối với bên nhận quyền khi kinh doanh theo mô hình có
sẵn, chất lượng sản phẩm và cung cách phục vụ đã có uy tín, được ưa thích
trên thị trường, việc kinh doanh sẽ dễ dàng hơn.
Hơn nữa, hình thức kinh doanh nhượng quyền thương mại sẽ giúp bên nhận
quyền giảm thiểu được phần nhiều rủi ro. Bên nhận quyền vẫn có thể làm chủ hoạt
động kinh doanh của mình mà luôn yên tâm có được sự hỗ trợ lớn từ bên nhượng
quyền từ khâu đào tạo, hỗ trợ quản lý, điều hành kinh doanh. Các chi phí quảng cáo,
tiếp thị được san sẻ trong cả hệ thống, lại có bên nhượng quyền đảm bảo về tính bảo
hộ của thương hiệu, tiết kiệm được chi phí, tránh rủi ro trong kinh doanh.

 Đối với nền kinh tế:
Xét trên phạm vi nền kinh tế, nhượng quyền thương mại mang lại nhiều
tác động tích cực. Nhượng quyền thương mại tạo mối liên hệ mật thiết giữa các
bên nhượng quyền và nhận quyền, mang lại lợi ích hiệu quả kinh doanh cho cả
hai bên trong mối quan hệ nhượng quyền thương mại. Nhờ đó, nền kinh tế cũng
ngày càng phát triển. Ngoài các bên nhượng quyền và nhận quyền, người tiêu
dùng cũng được hưởng lợi từ hoạt động thương mại này. Người tiêu dùng dễ