ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THÚY HÀ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC DI SẢN VĂN
HÓA CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS
THÀNH PHỐ CAO BẰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ THÚY HÀ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC DI SẢN VĂN
HÓA CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS
THÀNH PHỐ CAO BẰNG
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Lan Hương

THÁI NGUYÊN - 2019


Nguyễn Thị Thúy Hà

i


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN.......................................................................................................i
MỤC LỤC ...........................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT ...........................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................v
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................3
3. Đối tượng nghiên cứu ......................................................................................3
4. Khách thể nghiên cứu, khách thể điều tra .......................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................3
6. Giả thuyết khoa học .........................................................................................3
7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài ..........................................................4
8. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................4
9. Cấu trúc của luận văn ......................................................................................5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO
DỤC DI SẢN VĂN HÓA CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ.............................................................................................6
1.1.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề ...................................................................6

1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới.................................................................6
1.1.2. Những nghiên cứu trong nước...................................................................7

1.4.2. Tổ chức hoạt động giáo dục DSVH cho học sinh các trường trung
học cơ sở..................................................................................................26
1.4.3. Chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục DSVH cho học sinh các
trường trung học cơ sở.............................................................................28
1.4.4. Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục DSVH cho học sinh các
trường trung học cơ sở.............................................................................29
1.5.

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục DSVH cho
học sinh trường trung học cơ sở ..............................................................30

1.5.1. Các yếu tố chủ quan ................................................................................30
1.5.2. Các yếu tố khách quan.............................................................................31
Kết luận chương 1..............................................................................................35
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC DI
SẢN VĂN HÓA CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ CAO BẰNG...........................................36
2.1.

Giới thiệu khái quát về các trường THCS thành phố Cao Bằng .............36

2.2.

Khái quát về khảo sát thực trạng .............................................................37

iii


2.2.1. Mục đích khảo sát....................................................................................37
2.2.2. Nội dung khảo sát....................................................................................37

thể cho học sinh các trường trung học cơ sở ...........................................55
2.5.

Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động giáo dục DSVH cho
học sinh tại các trường Trung học cơ sở .................................................57

iv


2.6.

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục di
sản văn hóa vật thể tiêu biểu cho học sinh các trường trung học cơ sở ..58

2.6.1. Các yếu tố chủ quan ................................................................................58
2.6.2. Các yếu tố khách quan.............................................................................59
2.7.

Đánh giá về thực trạng ............................................................................60

2.7.1. Những ưu điểm........................................................................................60
2.7.2. Những tồn tại hạn chế..............................................................................60
2.7.3. Nguyên nhân của thực trạng....................................................................61
Kết luận chương 2..............................................................................................63
Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC DI SẢN VĂN HÓA VẬT
THỂ CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THCS THÀNH PHỐ CAO
BẰNG, TỈNH CAO BẰNG
....................................................................64
3.1.


3.3.

Khảo nghiệm các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục DSVH cho học
sinh các trường THCS thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao
Bằng.......................79

3.3.1. Mục đích của khảo nghiệm .....................................................................79
3.3.2. Đối tượng khảo nghiệm: 30 CBQL và 100 GV ở 09 trường THCS
thành phố Cao Bằng. ...............................................................................79
3.3.3. Phương pháp khảo nghiệm ......................................................................79
3.3.4. Kết quả khảo nghiệm...............................................................................80
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ....................................................................83
1. Kết luận..........................................................................................................83
2. Khuyến nghị...................................................................................................84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................86
PHỤ LỤC

vi


DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
BGH

: Ban giám hiệu

BVHTTDL

: Bộ văn hóa thông tin du lịch

CBQL


UBND

: Ủy ban nhân dân

VHDT

: Văn hóa dân tộc

4


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1:

Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về khái
niệm DSVH, giáo dục DSVH .....................................................40

Bảng 2.2:

Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh về mức độ
cần thiết phải giáo dục DSVH cho học sinh ...............................41

Bảng 2.3:

Nhận thức của cán bộ, giáo viên về ý nghĩa, vai trò của giáo
dục DSVH cho học sinh..............................................................42

Bảng 2.4:


Ý kiến đánh giá về các khâu trong công tác quản lý giáo dục
DSVH cho học sinh THCS .........................................................57

Bảng 2.12:

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục DSVH
cho học sinh ở các trường trung học cơ sở .................................58

Bảng 3.1:

Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết của các biện pháp...............80

Bảng 3.2:

Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp .................81

5


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục và đào tạo luôn đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của
một quốc gia. Đảng, Nhà nước ta đã khẳng định “Giáo dục là quốc sách hàng
đầu”. Trong bối cảnh đất nước đang hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cách
mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ thì vai trò của giáo dục và đào tạo
lại càng trở nên quan trọng. Nghị quyết số 29 về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo của Trung ương Đảng khóa XI đã nếu rõ "Phát triển giáo
dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển
toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn

học sinh.
3. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động quản lý giáo dục di sản văn hóa cho học sinh các trường
THCS thành phố Cao Bằng.
4. Khách thể nghiên cứu, khách thể điều tra
4.1. Khách thể nghiên cứu
Giáo dục di sản văn hóa cho học sinh THCS.
4.2. Khách thể điều tra
- 30 CBQL; 100 GV và 500 học sinh các trường THCS trên địa bàn
thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý giáo dục di sản văn hóa cho học
sinh THCS.
5.2. Đánh giá thực trạng quản lý giáo dục di sản văn hóa cho học sinh
các trường THCS thành phố Cao Bằng.
5.3. Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo dục các di sản văn hóa cho
học sinh các trường THCS thành phố Cao Bằng.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý giáo dục di sản văn hóa cho học
sinh các trường THCS thành phố Cao Bằng một cách khoa học, hiệu quả, phù
hợp với đặc điểm học sinh và điều kiện thực tiễn của các trường thì sẽ nâng cao
nhận thức về những giá trị di sản văn hóa của tỉnh Cao Bằng, bồi dưỡng lòng tự

3


hào về quê hương, đất nước, ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn
hóa cho học sinh các trường THCS tỉnh Cao Bằng.
7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
DSVH bao gồm rất nhiều nội dung, chia thành DSVH vật thể và DSVH

8.2.5. Phương pháp quan sát
Quan sát các hoạt động ngoại khóa trên sân trường, hoạt động tập thể,
hoạt động trải nghiệm,... để từ đó điều chỉnh nội dung, phương pháp giáo dục
DSVH cho phù hợp với học sinh.
8.2.6. Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại với giáo viên và học sinh về hoạt động giáo dục di sản văn
hóa trong nhà trường. Mục đích đàm thoại là để thu thập những thông tin cụ
thể, sinh động và biết được một số biểu hiện của hoạt động giáo dục di sản văn
hóa trên một số mặt cần nghiên cứu để có cơ sở đánh giá thực trạng công tác
quản lý hoạt động giáo dục di sản văn hóa cho học sinh.
8.4. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng phương pháp thống kê trong toán học để xử lý dữ liệu, các
thông tin trong quá trình nghiên cứu, điều tra tra, thu thập.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mục lục, Mở đầu, Kết luận và kiến nghị, Danh mục tài liệu
tham khảo, Phụ lục, luận văn còn có 3 chương.
- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục di sản văn hóa
cho học sinh trường THCS.
- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục di sản văn hóa cho
học sinh THCS trong các trường THCS thành phố Cao Bằng.
- Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục di sản văn hóa cho
học sinh THCS các trường THCS thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC DI SẢN
VĂN HÓA CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

sản văn hóa vào trong chương trình nghị sự phát triển bền vững quốc tế và cho
ra đời một chương mới trong Hướng dẫn Công ước 2003, khẳng định tầm quan
trọng của di sản “sống” đối với hội nhập và phát triển bền vững.
1.1.2. Những nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam, trong bối cảnh hội nhập kinh tế và văn hóa, bảo vệ di sản văn
hóa cũng chính là đóng góp một phần nhỏ bé cho sự phát triển kinh tế - xã hội
của đất nước, đồng thời hướng cho cộng đồng các dân tộc hướng cùng tham
vào việc ngăn ngừa tranh chấp, xây dựng hòa bình và thịnh vượng. Quán triệt
nội dung Nghị quyết số 33/NQ-TW ngày 09/6/2014, Hội nghị lần thứ 9, Ban
Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con
người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, để văn hóa
thực sự trở thành “nền tảng tinh thần” của xã hội; là động lực phát triển kinh tế
- xã hội bền vững, là cơ sở hết sức quan trọng để tiếp tục xây dựng và triển khai
các cơ chế, chính sách phù hợp với các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di
sản văn hóa ở nước ta hiện nay.
Ngoài ra, nghiên cứu đề tài, chúng tôi còn tiếp cận với một số công trình
nghiên cứu đề cập đến việc giáo dục di sản cho học sinh khác như:
Tác giả Nguyễn Dục Quang trong bài viết “Về mục tiêu, nội dung,
phương pháp giáo dục di sản thế giới cho học sinh Phổ thông Việt Nam” đã đề
cập đến việc giáo dục di sản thế giới thông qua các môn học. Tác giả đã xác
định cụ thể mục tiêu giáo dục di sản thế giới trong nhà trường là để mở mang
tri thức văn hóa, khoa học; góp phần phát triển nhân cách toàn diện cho học
sinh. Nội dung và phương pháp giáo dục có thể tiến hành qua các hoạt động
ngoại khóa hoặc qua các môn học ưu thế như Địa lý, Lịch sử, GDCD... [13].
Tác giả Nguyễn Minh Nguyệt “Giáo dục trải nghiệm di sản ở nhà
trường Phổ thông - hướng tiếp cận mới trong giáo dục truyền thống”. Công
trình đã có đóng góp to lớn trong việc thay đổi quan điểm dạy học theo hướng

7


8


trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung và
phù hợp với quy luật khách quan” [18].
Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo cho rằng
“Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối
tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra” [7].
Theo tác giả Nguyễn Thị Tính: “Quản lý là sự tác động có định hướng,
có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong tổ chức nhằm làm
cho tổ chức vận hành đạt được mục tiêu đã đề ra” [15].
Hay nói một cách khác: QL là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức
bằng việc thực hiện các chức năng QL như lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và
kiểm tra.
Sự tác động của quản lý phải bằng cách nào đó để người bị quản lý luôn
hồ hởi, phấn khởi đem hết năng lực và trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản
thân, cho tổ chức và cho cả xã hội.
Từ sự khái quát trên quản lý bao gồm các yếu tố cơ bản sau:
- Chủ thể quản lý (có thể một hoặc nhiều người).
- Đối tượng bị quản lý (có thể một hoặc nhiều người, sự vật, sự việc...).
- Mục tiêu quản lý nhằm thay đổi hoạt động của tổ chức, trạng thái hoạt
động và nâng cao hiệu quả lao động.
- Chủ thể tiến hành các tác động quản lý bằng các công cụ quản lý và các
phương pháp quản lý.
- Quản lý về cơ bản là tác động lên con người, sự vật để điều hành các
hoạt động có lợi cho tổ chức và đạt được những mục tiêu tổ chức đặt ra. Để
quản lý tốt trước hết cần hiểu sâu sắc về con người, sự vật với tư cách là đối
tượng của quản lý, sau đó phải được đào tạo huấn luyện cách thức tác động đến
con người, sự vật; Quản lý là tìm cách, biết cách ràng buộc một cách thông
minh, tế nhị việc thỏa mãn nhu cầu cho con người, trên cơ sở đó khích lệ con

Theo Công ước di sản thế giới thì di sản văn hóa là các di tích, các tác
phẩm kiến trúc, tác phẩm điêu khắc và hội họa, các yếu tố hay các cấu trúc có
tính chất khảo cổ học, ký tự, nhà ở trong hang đá và các công trình có sự liên
kết giữa nhiều đặc điểm, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch sử,
nghệ thuật và khoa học. Các quần thể các công trình xây dựng tách biệt hay
liên kết lại với nhau mà do kiến trúc của chúng, do tính đồng nhất hoặc vị trí

10


của chúng trong cảnh quan, có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm lịch
sử, nghệ thuật và khoa học. Các di chỉ: Các tác phẩm do con người tạo nên
hoặc các tác phẩm có sự kết hợp giữa thiên nhiên và nhân tạo và các khu vực
trong đó có các di chỉ khảo cổ có giá trị nổi bật toàn cầu xét theo quan điểm
lịch sử, thẩm mỹ, dân tộc học hoặc nhân chủng học.
Luật Di sản văn hóa (2009) được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam thông qua số 32/2009/QH12 ngày 18 tháng 6 năm 2009 điều 1
quy định:
* Di sản văn hóa vật thể, phi vật thể
Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật
thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử văn hóa, khoa học, được lưu
truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
[10].
Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm gắn với cộng đồng hoặc cá nhân,
vật thể và không gian văn hóa có liên quan; có giá trị lịch sử văn hóa, khoa học,
thể hiện bản sắc của cộng đồng; không ngừng tái tạo và được lưu truyền từ thế
hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình
thức khác [10].
Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử văn hóa,
khoa học, bao gồm di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật,

Theo Điều 4, Luật di sản văn hóa năm 2001 được sửa đổi bổ sung năm
2009) Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa,
khoa học, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia.
Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng
hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan; có giá trị lịch sử, văn
hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng; không ngừng được tái tạo và
được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền
nghề, trình diễn và các hình thức khác.
1.2.3. Giáo dục DSVH cho học sinh trung học cơ sở
Giáo dục DSVH cho học sinh THCS là một quá trình giáo dục được tổ
chức có mục đích, có kế hoạch trong trường THCS. Trong đó, dưới vai trò chủ
12


đạo của nhà trường, học sinh tích cực, chủ động tiếp nhận, bổ sung và hoàn
thiện hệ thống di sản văn hóa truyền thống, tinh hoa của dân tộc và nhân loại.
Giáo dục DSVH cho học sinh THCS là quá trình giáo viên xây dựng nội
dung, sử dụng phương pháp, biện pháp giáo dục phù hợp để nâng cao nhận
thức; hình thành thái độ, tình cảm tích cực; hình thành và phát triển hành vi và
thói quen phù hợp với di sản văn hóa tốt đẹp cho học sinh, giúp học sinh có
nhận thức, thái độ và hành vi đúng đắn với các di sản văn hóa của dân tộc và
nhân loại.
Nhân cách con người hình thành và phát triển chủ yếu trong lứa tuổi học
sinh. Giáo dục nhà trường nói chung, giáo dục DSVH trong nhà trường nói
riêng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong phát triển và hoàn thiện nhân cách
cho học sinh.
Giáo dục di sản văn hóa cho học sinh THCS được hiểu là giáo dục sự tôn
trọng và giữ gìn các di sản văn hóa của dân tộc, giáo dục lòng thành kính, tôn
thờ tổ tiên, thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn những người đã sinh thành dưỡng
dục mình, giáo dục việc giữ gìn nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, giáo dục

tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra các hoạt động giáo dục di sản văn hóa phù hợp với
tâm lý, tình cảm của từng lứa tuổi thông qua các hoạt động ngoại khoá, các hội
thi, hội diễn văn hóa, văn nghệ dân gian truyền thống; đẩy mạnh các phong
trào hướng về cội nguồn, đền ơn đáp nghĩa,… nhằm tạo môi trường thuận lợi
để học sinh tự hấp thụ, tự hiểu và tự nguyện tham gia từ đó đi đến ham thích
các hoạt động tìm hiểu các giá trị di sản văn hóa của dân tộc và nhân loại.
1.3. Lý luận chung về hoạt động giáo dục di sản văn hóa cho học sinh các
trường trung học cơ sở
1.3.1. Đặc điểm của học sinh trung học cơ sở
- Đặc điểm về thể chất:
Học sinh THCS là HS từ lớp 6 đến lớp 9, tuổi từ 11 đến 15. Lứa tuổi này
gọi là tuổi vị thành niên. Cơ thể của trẻ em lứa tuổi học sinh THCS phát triển
mạnh mẽ nhưng không đồng đều, vì vậy mà cơ thể của các em thiếu cân đối và
chưa hoàn thiện. Đáng chú ý là sự phát triển về chiều cao, trung bình mỗi năm

14