TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài

HÀ NỘI, 2019


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ VÂN

KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT
TRONG KITCHEN CỦA BANANA YOSHIMOTO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

TS. Nguyễn Thị Bích Dung

Khoá luận tốt nghiệp này đƣợc hoàn thành dƣới sự hƣớng dẫn của
T.S NguyễnThị Bích Dung. Tôi xin cam đoan :
- Đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi.
- Kết quả này không trùng với kết quả của bất kỳ tác giả nào đã đƣợc
công bố. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội ngày

tháng

năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Vân


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1.Lí do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2.Lịch sử vấn đề. ............................................................................................... 3
3.Mục đích nghiên cứu ...................................................................................... 6
4.Nhiệm vụ nghiên cứu. .................................................................................... 6
5.Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi khảo sát. .................................................. 6
6.Phƣơng pháp nghiên cứu................................................................................ 6
7.Đóng góp của khóa luận................................................................................. 7
8.Bố cục khóa luận. ........................................................................................... 7
NỘI DUNG ....................................................................................................... 8
CHƢƠNG 1. KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG KITCHEN. .............. 8
1.1. anana Yoshimoto và con đƣờng sáng tác văn chƣơng. ............................ 8
1.2.Khái niệm không gian và không gian nghệ thuật. .................................... 12


ản đã

chiếm đƣợc cảm tình và ngƣỡng mộ của đông đảo độc giả trên thế giới trong
đó có Việt Nam. Trong những năm gần đây đã có rất nhiều đầu sách đƣợc in
ấn. Trong đó chúng ta cần chú ý đến nữ tác giả anana Yoshimoto vì cô đã có
những thay đổi vƣợt bậc về nội dung lẫn nghệ thuật. Rất khác so với tiểu
thuyết cổ ngày xƣa, những đổi mới cách tân trong nội dung, hình thức của
tiểu thuyết hiện đại làm thể loại tiểu thuyết ngày càng phong phú.
anana Yoshimoto có lẽ là cái tên ít nhiều còn xa lạ với độc giả Việt
Nam mặc dù cô là một gƣơng mặt nổi bật của văn đàn Nhật

ản hiện đại,

ngƣời từng làm nên hiện tượng Banana (Bananamania) trên phạm vi toàn thế
giới ngay từ tác phẩm gần nhƣ đầu tay- Kitchen (1986). Cùng với những tên
tuổi nhƣ Haruki Murakami và Ryu Murakami,… anana Yoshimoto với một
lối viết biểu cảm đơn giản, hiện đại, trong đó cuộc sống cân bằng của cá nhân
là một trong những chủ đề xuyên suốt nhất, đã thực sự góp phần thay đổi bộ
mặt văn học Nhật ản hiện đại.

1


Tác phẩm Kitchen đã trở thành một hiện tƣợng văn học trên toàn thế giới
với 2,5 triệu bản đƣợc tiêu thụ và đã đƣợc tái bản trên sáu mƣơi lần tại Nhật
ản. Tiểu thuyết có sức hút với bạn đọc trong và ngoài nƣớc. Kitchen là
truyện ngắn ra đời năm 1987, là dấu son trên chặng dài văn nghiệp của
Yoshimoto.
Qua khảo sát tác phẩm thì ngƣời viết nhận thấy tác phẩm rất đặc biệt về

cách dễ dàng hơn. Từ những lí do đó, chúng tôi chọn đề tài “Không gian và
thời gian nghệ thuật trong Kitchen của Banana Yoshimoto” với hi vọng tìm
ra đƣợc điểm độc đáo trong tiểu thuyết của cô và đồng thời để đánh giá đúng
những đóng góp của tác giả để phát triển tiểu thuyết tiểu thuyết Nhật ản hiện
đại.
2. Lịch sử vấn đề
Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu tác phẩm, ngƣời viết nhận thấy ở
Việt Nam cũng có nhiều bài nghiên cứu về tác phẩm Kitchen giới thiệu và
anana Yoshimoto. Sau đây là một số bài viết về tác giả anana Yoshimoto:
Trong báo cáo nghiên cứu khoa học của sinh viên Nguyễn Thị Hƣờng tại
Đại học Lạc Hồng với đề tài Tìm hiểu nghệ thuật trong tác phẩm của
Yoshimoto Banana tác giả Nguyễn Thị Hƣờng đã đƣa ra những vấn đề về
phƣơng diện nghệ thuật trong tiểu thuyết Kitchen.
Một bài nghiên cứu khác của tác giả Lƣu Thị Thu Thủy thuộc viện thông
tin khoa học xã hôi với bài viết: Yoshimoto Banana nhà văn của lòng nhân ái
và những tổn thương tinh thần cô đã viết: “Văn của Yoshimoto Banana là thứ
văn của hiện đại khác xa với văn chương truyền thống Nhật Bản gò ép, khô
cứng và khuân thước. Văn của cô là văn của lớp trẻ, những người sẽ đem lại
luồng sinh khí mới để Nhật Bản văn học trẻ phục sinh”. Nghiên cứu đã giúp
cho chúng ta thấy đƣợc quan niệm sáng tác của

anana Yoshimoto “Cô

không bày tỏ thái độ khuyến khích hay tha thứ mà tất cả đều được nhìn nhận
bằng con mắt điềm tĩnh của người quan sát và thái độ xót thương dành cho

3


nhân vật. Những nhân vật của cô luôn là người trẻ tuổi bị tổn thương tinh



Ngoài những bài nghiên cứu, tạp chí và lời tựa của các đầu sách thì còn
có những cuộc hội thảo ngày 17 tháng 3 năm 2007 tại Trung tâm Việt - Nhật
đã diễn ra Hội thảo hai tác giả Nhật ản đƣơng đại là Yoshimoto anana và
Murakami Haruki cùng với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, dịch giả có
uy tín trong nƣớc. Tác phẩm của

anana Yoshomoto đƣợc nói đến qua bài

tham luận của Nguyễn Chí Hoan với tựa đề: “Ca ngợi khoảnh khắc”. Hội
thảo đã tạo đƣợc hiệu ứng tích cực cho hai nhà văn này ở Việt Nam.
Nhìn chung thì các bài viết đã đề cập đến nội dung cũng nhƣ nghệ thuật
đƣợc thể hiện trong các sáng tác của

anana Yoshimoto nhƣng nó chỉ khái

quát tổng thể mà chƣa đi sâu vào một vấn đề cụ thể cũng nhƣ một tác phẩm
nhất định. Cuốn sách Kitchen đƣợc in chung với Bóng trăng trong ấn phẩm
bằng tiếng anh vào năm 1993 đã rất thành công đối với một ngƣời mới bƣớc
vào làng văn. Thành công của cuốn Kitchen là động lực lớn để

anana tập

trung vào sáng tác hàng loạt các tiểu thuyết tiếp theo và khẳng định thêm tài
năng cũng nhƣ vị trí của mình trên văn đàn Nhật

ản đƣơng đại. Trong

Kitchen có hai câu chuyện ( chuyện của Mikage- Yuichi và câu chuyện của

5.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Không gian và thời gian nghệ thuật trong Kitchen của anan Yoshimoto.
5.2. Phạm vi khảo sát
Tiểu thuyết Kitchen của anana Yoshimoto do Lƣơng Việt Dzũng dịchNX

Hội nhà văn năm 2018. Trong đó có 3 phần Kitchen I, Trăng tròn –

Kitchen II,

óng trăng. Tuy nhiên để tiện cho việc phân tích đối chiếu, so

sánh, ngƣời viết có thể mở rộng sang một só tác phẩm có liên quan.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, ngƣời viết đã sử dụng các phƣơng pháp nhƣ:
- Phƣơng pháp khảo sát tác phẩm.
- Phƣơng pháp phân tích, so sánh, đối chiếu.
- Phƣơng pháp tổng hợp .

6


7. Đóng góp của khóa luận
Khóa luận đóng góp một phần ngữ liệu vào việc giảng dạy những tác
phẩm văn học Nhật ản sau này ở trƣờng phổ thông.
8. Bố cục khóa luận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận gồm hai chƣơng:
Chƣơng 1: Không gian nghệ thuật trong Kitchen.
Chƣơng 2: Thời gian nghệ thuật trong Kitchen.

7


8


những chiếc bàn trong quán cà phê và từ đó

anana Yoshimoto bắt đầu sự

nghiệp viết văn của mình. Kitchen, cuốn tiểu thuyết đầu tay của cô ngay lập
tức trở thành một hiện tƣợng lớn với hơn 2,5 triệu bản sách đƣợc tiêu thụ, và
đã tái bản trên sáu mƣơi lần tại Nhật Bản. Báo chí gọi đó là Bananamania
(Hội chứng

anana). Đã có hai bộ phim truyền hình đƣợc chuyển thể

từ Kitchen: một phim truyền hình ở Nhật, và một bộ phim khác, lớn hơn
nhiều, đƣợc Yim Ho (Nghiêm Hạo) sản xuất ở Hồng Kông năm 1997. Tác
phẩm Kitchen đã có đƣợc một loạt các giải thƣởng văn học nhƣ Kaien
Newcomer Writes Prize năm 1987, Umitsubame First Novel Prize, Best
Newcomer Artists Recommended Prize của Bộ Giáo dục, và Izumi Kyoka
Literary Prize cùng vào năm 1988....
Bắt đầu sự nghiệp văn chƣơng ở tuổi 23,

anana Yoshimoto đã tự nói

lên đƣợc tiếng nói của chính thế hệ mình, cô tập trung vào những vấn đề của
giới trẻ Nhật đang phải đối mặt. Đấy là cuộc sống đô thị vô cùng nhàn chán
của thanh niên, nơi họ nhƣ bị nghẽn giữa thế giới tƣởng tƣợng và thực tế.
Ngoài việc sáng tác văn chƣơng thì anana Yoshimoto còn có sở thích khác
là phim và âm nhạc.

qua đời. Cả Mikage và Yuchi đều thấy cô độc trƣớc căn nhà của chính mình.
Cả hai đã bỏ đi để trốn chạy cảm giác đó, chính cuộc ra đi lần này lại làm
thức tỉnh cái điều mà chính họ từ xƣa đến nay không để ý đến đó là Mikage
và Yuchi thực sự cần cho nhau, để cả hai có thể cùng nhau vƣợt qua khó
khăn. Cũng nằm trong Kitchen truyện ngắn Bóng trăng là câu chuyện xúc
động kể về Satsuki hoàn toàn suy sụp sau cái chết của bạn trai tên Hitoshi và
chỉ biết quên đi nỗi buồn bằng việc chạy bộ. Trong một buổi sáng tại chiếc
cầu kỉ niệm, cô bất ngờ gặp một cô gái kì lạ tên là Urana. Urana sẽ tiết lộ cho
cô một điều hết sức đặc biệt mà cô sẽ nhìn thấy và rồi điều đặc biệt đó là cô
đã nhìn thấy đƣợc hình ảnh Hitoshi chính điều này đã giúp cô trở nên mạnh
mẽ vững vàng đối mặt trên đƣờng đời sau cái chết quá đột ngột. Bên cạnh sự
đau buồn của Satsuki còn là nỗi đau của Hiiragi em trai của Hitoshi khi cậu ta
cùng một lúc mấy đi anh trai và bạn gái sau vụ tai nạn thảm khốc, cậu ta tìm
thấy sự thanh thản khi mặc bộ đồng phục của bạn gái. Hai con ngƣời đau khổ
sau khi nhìn thấy hình ảnh của ngƣời mình yêu đã bƣớc tiếp vững vàng trên
đoạn đƣờng tới.

10


Không chỉ dừng lại ở thành công của Kitchen Banana vẫn tiếp tục khẳng
định tên tuổi của mình qua các tác phẩm khác nhƣ: Thằn lằn, N.P, Vĩnh biệt
Tugumi, Amrita,…
Tháng 3 năm 1989 Vĩnh biệt Tugumi nhận giải thƣởng văn học Yamamoto
Shogoro lần thứ 2 sau đó tác phẩm cũng đƣợc dựng thành phim 1990. Tiếp đó
là 1993 Banana Yoshimoto nhận giải Scanno về văn học cho tác phẩm N.P.
Tác phẩm nói đến tình yêu cùng huyết thống nhƣng không gây cảm giác ghê
sợ mà chứa đựng niềm cảm thông sâu sắc.
Năm 1994 cuốn tiểu thuyết dài của cô Nước thánh –( Amrita) đoạt giải
Murasaki- Shikibu lần V là cuốn tiểu thuyết dài nhất của Banana. Vào tháng

sông,… Nhƣng bản chất của các sự vật ấy chƣa phải là không gian mang tính
nghệ thuật. Chúng đƣợc xem là không gian mang tính nghệ thuật trong chừng
mực biểu hiện mô hình thế giới con ngƣời.
Nếu thế giới nghệ thuật là thế giới của cái nhìn và mang ý nghĩa khái
quát thì không gian nghệ thuật là trƣờng nhìn mở ra từ một điểm nhìn, cách
nhìn. Không gian ấy có thể rất rộng hoặc rất hẹp. Nó cũng có viễn cảnh, có
giá trị tình cảm. Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay chật
chội hơn. Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiện thực.
Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệ
thuật, góp phần thể hiện thế giới quan tƣ tƣởng của ngƣời nghệ sĩ trƣớc hiện
thực xã hội. Không gian nghệ thuật là không gian mang tính chủ quan để biểu
đạt cảm nhận riêng của nhà văn về con ngƣời và thế giới.

12


Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì không gian nghệ thuật là “Hình thức
bên trong của hiện tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó. Sự miêu
tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn
ra trong một trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm
tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này bên cạnh cái kia, liên tục, cách
quãng, tiếp nối, cao, thấp, xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật.
Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian, nên mang tính chủ
quan. Ngoài không gian vật thể, có không gian tâm tưởng”. [2;tr134-135]. Do
vậy, không gian nghệ thuật có tính độc lập tƣơng đối, không quy đƣợc
vào không gian địa lí. Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có tác
dụng mô hình hoá các mối liên hệ của bức tranh thế giới nhƣ thời gian, xã hội,
đạo đức, tôn ti trật tự. Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tính
phân giới – dùng để mô hình hoá các phạm trù thời gian nhƣ bƣớc đƣờng đời,
con đƣờng cách mạng. Không gian nghệ thuật có thể mang tính cản trở, để

hay bắt gặp sự miêu tả con đường, dòng sông,… nhưng bản thân các sự vật
ấy chưa phải là không gian nghệ thuật. Chúng được xem là không gian nghệ
thuật trong chừng mực biểu hiện thế giới mô hình thế giới của tác giả”. [10;
tr108]. Vì thế ta xem xét không gian nghệ thuật nhƣ một quan niệm nghệ
thuật về thế giới con ngƣời, một phƣơng thức chiếm lĩnh thực tại, một hình
thức thể hiện cảm xúc và khái quát tƣ tƣởng thẩm mĩ. Không gian nghệ thuật
là mô hình nghệ thuật về thế giới mà con ngƣời đang sống, đang cảm thấy vị
trí, số phận của mình trong đó nó mang tính ƣớc lệ, mang ý nghĩa cảm xúc,
tâm tƣởng của thế giới tinh thần. Không gian nghệ thuật đƣợc tác giả xây
dựng dựa vào không gian có thật và những quan niệm về không gian sinh hoạt
trong cuộc sống. Mỗi tác giả sẽ thể hiện không gian một cách khác nhau tùy
vào hoàn cảnh thông qua ngôn từ để làm sao thể hiện đƣợc cái nhìn của họ.
Tóm lại không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của hình tƣợng nghệ
thuật. Đó là không gian tồn tại, sinh hoạt của nhân vật, là bối cảnh để nhân vật

14


thể hiện tính cách suy nghĩ, hành động và còn là nền là cảnh cho những sự
kiện. Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của tác phẩm Kitchen giúp chúng
ta hiểu hơn về tác phẩm cũng nhƣ tài năng xây dựng không gian nghệ thuật
của tác giả.
1.3. Các kiểu không gian nghệ thuật trong Kitchen
Trong tác phẩm Kitchen của

anana, không gian nghệ thuật là nơi tồn

tại của các nhân vật, nơi nhân vật có thể hiện tâm tƣ tình cảm và những cá
tính của mình. Trong tác phẩm ngƣời viết nhận thấy có rất nhiều những tín
hiệu chỉ không gian, tuy nhiên để xét nó là không gian nghệ thuật thì nên đặt

trăm

1.

Không gian đô

thị
Không gian căn phòng- ô cửa

29 lần (46%)

Không gian quán- công viên

6 lần (9%)

Không gian đƣờng phố

5 lần (8 )

2.

Không gian tâm

lí
Không gian bếp- không gian

11lần (17%)

chia sẻ tình cảm
Không gian giấc mơ

không gian căn phòng- ô cửa và không gian bếp là hai không gian chủ đạo
trong tác phẩm. Sau đây là các kiểu không gian xuất hiện trong Kitchen của
Banana Yoshimito.
1.3.1.Không gian đô thị
Không gian đô thị đƣợc hiểu là không gian bao gồm những yếu tố tự
nhiên và yếu tố nhân tạo có trong đô thị có ảnh hƣởng trực tiếp đến đô thị và
con ngƣời. Những yếu tố tự nhiên nhƣ cây xanh, sông, hồ tự nhiên... và những
yếu tố nhân tạo: tòa nhà, đƣờng xá, cầu cống, những không gian ngầm đô thị
tác động trực tiếp đến cuộc sống ngƣời dân đô thị. Trong tác phẩm Kitchen
không gian đô thị đƣợc biểu hiện qua các cặp không gian căn phòng- ô cửa,
không gian quán- công viên, không gian đƣờng phố.
1.3.1.1. Không gian căn phòng- ô cửa
Theo thống kê của chúng tôi thì từ căn phòng và ô cửa lặp lại khoảng 29
lần. Tuy nhiên sự lặp lại của các từ ngữ này tự nó chƣa phải là không gian
nghệ thuật. Chúng chỉ thực là không gian nghệ thuật trong quan niệm biểu
hiện mô hình thế giới của tác giả.
Không gian căn phòng trong Kitchen của

anana Yoshimoto có một

điểm đặc biệt là gắn liền với những ô cửa kính. Trong văn học, hình ảnh căn
phòng thƣờng mang ý nghĩa chật chội ngột ngạt, khó chịu và nhân vật thƣờng
tự đóng kín bản thân để mặc cho nỗi cô đơn ăn mòn. Trong tác phẩm của
Banana, khi nhân vật tồn tại trong căn phòng đó, nhân vật tuy cô đơn nhƣng
luôn có xu hƣớng vượt thoát ra thế giới bên ngoài bằng cửa sổ – không phải
là thế giới thành phố nhộn nhịp, bận rộn mà là thế giới của sự sống và năng
lƣợng. “Ô cửa sổ bếp. Nụ cười của những người bạn. Màu xanh roi rói trong

17




kính giúp nhân vật tận mắt thu trọn cuộc sống, giúp họ gần gũi với cuộc sống
và giao tiếp với xung quanh. Tấm kính tuy cũng là bức tƣờng trong suốt mang
con ngƣời đến thật gần thế giới bên ngoài nhƣng không thể với tới đƣợc,
nghĩa là họ khó thể nào hòa nhịp một cách dễ dàng với cuộc sống. Hạnh phúc
có thể dễ dàng chạm tay là có đƣợc nhƣng không thể quá vội vàng. Họ cần có
thời gian để tự chiêm nghiệm rồi tự nỗ lực hàn gắn. Thông qua những tấm
gƣơng trong suốt này, anana đã tinh tế thể hiện quá trình đi tìm chân lí và ý
nghĩa cuộc sống của từng nhân vật. Tấm kính là sợi dây liên kết với cuộc
sống hoặc là những trở ngại tinh thần vừa là ranh giới giữa trạng thái thất
vọng và hi vọng, khi mất phƣơng hƣớng và tìm đƣờng… Vì thế không gian
căn phòng trong Kitchen của Yoshomto anana không phải là không gian hẹp
giam hãm con ngƣời nhƣ trong tác phẩm của A. Sêkhốp hay Đô-xtôi-ép-xki
mà nó còn có khả năng tạo điều kiện cho nhân vật phóng tầm nhìn ra xung
quanh, thế giới bên ngoài để cảm nhận cuộc sống. ởi thế, khi chƣa tìm thấy
đƣợc ô cửa trong căn phòng, nghĩa là nhân vật chƣa vƣợt qua khỏi rào cản
tinh thần cô đơn, bế tắc, và nhân vật dễ chìm tâm trạng bất lực. Ngồi trong
nhà Yuichi, Mikage “bắt gặp bóng mình in trên ô cửa kính lớn, nơi khung
cảnh của ban đêm chìm trong làn mưa đang nhòa dần vào bóng tối” [1; 23].
Phải chăng, từ hình ảnh của mình trên kính, Mikage đang nhận ra chính mình
đang vô cùng lạc lõng, cô đơn. Tấm kính có thể soi chiếu đƣợc những điều
mà trong tâm hồn họ đang lảng tránh khuất lấp. Nhƣng sau đó, khi cùng cô
Eriko nấu bếp buổi sáng, Mikage dần tìm lại đƣợc cảm giác thân thuộc mà cô
đã từng có đƣợc khi bà còn sống. Lúc đó, “căn phòng tràn đầy ánh nắng như
thể nó được làm toàn bằng kính. Bầu trời xanh dịu trải ra ngút tầm mắt, chói
chang” [1; 34]. Trên xe buýt cũng là một dạng căn phòng. Ngồi trong xe buýt,
trông ra những ô cửa sổ xe, Mikage đã đƣợc lắng tai nghe âm thanh của sự
sống: “tiếng trò chuyện rôm rả giữa lúc đang làm việc, tiếng xoong chảo, bát