Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 1 * 2018

NGHIÊN CỨU GIẢI PHẪU ĐỘNG MẠCH MŨ TRÊN NGƯỜI VIỆT NAM
Nguyễn Hoàng Vũ*

TÓMTẮT
Đặt vấn đề: Bệnh động mạch vành là một trong những nguyên nhân gây tử vong ở các nước phát
triển và hiện nay đang có xu hướng tăng lên ở các nước đang phát triển. Kiến thức về giải phẫu động mạch
vành là rất quan trọng và cần thiết trong các kỹ thuật chẩn đoán, điều trị bệnh động mạch vành.
Mục tiêu: Khảo sát đặc điểm giải phẫu động mạch mũ.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 125 quả tim lấy từ tử thi được ướp dung dịch formol tại bộ
môn Giải phẫu học, Đại học Y Dược TP.HCM.
Kết quả: Trong 125 trường hợp nghiên cứu, có 4 trường hợp không có động mạch mũ (ĐMM), chiếm
tỷ lệ 3,2%. Hầu hết ĐMM xuất phát từ thân chung động mạch vành trái, chỉ có 0,8% xuất phát từ động
mạch chủ. Đường kính trung bình của ĐMM tại nguyên ủy là 3,33± 0,67mm. 46,28% ĐMM kết thúc tại
bờ trái, 45,46% tại vị vị trí giữa bờ trái và Crux, 4,13% tại mặt trước thất trái và 4,13% trường hợp kết
thúc tại Crux. 97,53% trường hợp ĐMM cho nhánh trước thất trái; 100% cho nhánh bờ trái; 20,66% cho
nhánh sau thất trái; 4,13% cho nhánh gian thất sau và chỉ có 0,83% cho nhánh sau thất phải.
Kết luận: Động mạch mũ thường xuất phát từ thân chung động mạch vành trái nhưng cũng có thể
xuất phát từ động mạch chủ. Động mạch mũ có thể kết thúc ở mặt trước thất trái, tại bờ trái tim, giữa bờ
trái và Crux hoặc tại Crux. Nó cho các nhánh cung cấp máu cho thất trái và nhĩ trái như nhánh trước thất
trái, nhánh bờ trái, nhánh sau thất trái, nhánh nhĩ trái và đôi khi cho nhánh gian thất sau. 100% trường
hợp có nhánh bờ trái.
Từ khóa: thân chung động mạch vành trái, động mạch mũ, động mạch gian thất trước, nhánh bờ trái,
điểm Crux.

ABSTRACT
A STUDY ON ANATOMY OF THE LEFT CỈRCUMFLEX ARTERY
Nguyen Hoang Vu * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Supplement Vol. 22 - No 1- 2018: 134 - 140

anterior surface of the left ventricular, at the left margin, between the left margin and the Crux, or at the
Crux. It gave the branches to left ventricular and left atrium, such as the anterior left ventricular branches,
the left marginal branches, the posterior left ventricular branches, the posterior interventricular branches,
the posterior right ventricular branches, the left atrial branches. The left marginal branches were present in
all the specimens.
Key words: main left coronary artery, circumflex artery, anterior interventricular artery, left marginal
branch, Crux.

ĐẶTVẤNĐỀ
Bệnh động mạch vành là một trong những
nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở các nước
phát triển(7).Tổ chức Y tế Thế giới ước tính tỷ lệ
tử vong toàn cầu do bệnh mạch vành vào năm
2002 là 7,2 triệu người và sẽ tăng lên 11,1 triệu
người vảo năm 2020(13). Đặc biệt, tỷ lệ này có xu
hướng giảm đi ở các nước phương Tây nhưng
lại tăng lên ở các quốc gia đang phát triển(16).
Song song đó, các kỹ thuật chẩn đoán và điều
trị bệnh động mạch vành không ngừng tiến bộ.
Kiến thức về giải phẫu có ý nghĩa quan trọng,
giúp chẩn đoán chính xác và điều trị thành
công bệnh động mạch vành.
Nghiên cứu này khảo sát các đặc điểm giải
phẫu động mạch mũ (ĐMM), một trong
những động mạch chính trong hệ thống động
mạch vành.

ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
Đối tượng nghiên cứu
125 xác ướp người Việt Nam (gồm 91 nam,

lớp mỡ bao quanh động mạch, chúng tôi kẹp
dẹp động mạch lại và đo chiều ngang tại vị trí
kẹp bằng thước kẹp điện tử, độ chính xác đến
0,01mm. Đường kính (ĐK) ngoài động mạch
được tính như sau:
ĐK= (số đo đượcx2)/3,1416 (mm).
- Đo chiều dài động mạch: dùng chỉ màu
uốn theo đường đi động mạch rồi kẹp hai đầu
giới hạn và đo độ dài giữa hai đầu kẹp.
Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel.

KẾTQUẢ
Sự hiện diện của động mạch mũ
Trong 125 mẫu, có 04 mẫu (tỷ lệ 3,2%)
không có động mạch mũ (hình 1).

135


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 1 * 2018

Nghiên cứu Y học

ĐMGTT
Các nhánh chéo
của ĐMGTT

Hình 1. Không có ĐMM

Nguyên ủy động mạch mũ

55
5
121

46,28%
45,46%
4,13%
100%

Kích thước các đoạn động mạch mũ

Đường kính
Bảng 2. Đường kính (ĐK) từng đoạn của ĐMM
ĐK (mm)
Đoạn
Đoạn 1
Đoạn 2
Đoạn 3

136

Trung bình

Nhỏ nhất

Lớn nhất

3,33± 0,67
2,46± 0,72
2,15± 0,68

16,80

66,72
56,64
66
126,70

Phân nhánh của ĐMM

Nhánh trước thất trái
Bảng 4. Số nhánh trước thất trái (tính trên 121
truòng hợp có ĐMM)
Số nhánh trước thất trái
0
1

Số trường hợp
3
29

Tỷ lệ
2,48%
23,97%

2

42

34,71%


100%

Chuyên Đề Ngoại Khoa


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 1 * 2018

Nghiên cứu Y học

ĐMGTT

ĐMM

Hình 2. Các nhánh bờ trái (hình mũi tên)
Nhánh sau thất trái
Bảng 6. Số nhánh sau thất trái (tính trên 121
truòng hợp có ĐMM)
Số nhánh sau thất trái
0
1
2
3
4
Cộng

Số trường hợp
96
10
9
3

63
5
121

Tỷ lệ
2,48%
41,32%
52.07%
4,13%
100%

BÀNLUẬN
Về mẫu nghiên cứu và phương pháp nghiên
cứu
Số mẫu nghiên cứu là 125 là cỡ mẫu lớn, có

Chuyên Đề Ngoại Khoa

giá trị trong một nghiên cứu về Giải phẫu học.
Tuy nhiên, với cỡ mẫu này cũng không thể
phát hiện hết tất cả dị dạng động mạch vành
vốn là dị dạng hiếm gặp.
Nghiên cứu này thực hiện trên xác và bằng
phương pháp phẫu tích trực tiếp nên các đặc
điểm như nguyên ủy, đường đi, nhánh bên,
điểm kết thúc của động mạch được mô tả
chính xác, kể cả những nhánh bên nhỏ nhất.
Tuy nhiên, vì là xác ướp và được bảo quản
trong thời gian 3-4 năm nên kích thước của
động mạch, đặc biệt là đường kính có thể cho

nhiều hơn so với các tác giả trước đây nghiên
cứu qua phương tiện kỹ thuật hình ảnh. Có
thể trường hợp không có ĐMM qua hình ảnh
được nghĩ là tắc ĐMM.
ĐMM là một trong ba động mạch chính
nuôi cơ tim, nó cung cấp máu cho phần lớn
mặt trái và mặt hoành của thất trái. Khi không
có ĐMM, mặt trái của thất trái được cung cấp
máu bởi các nhánh chéo của động mach gian
thất trước (ĐMGTT), mặt hoành được cấp máu
bởi động mach vành phải (ĐMVP). Nếu sự bù
trừ này không hiệu quả, nhất là khi gắng sức,
sẽ dễ dẫn đến thiếu máu cơ tim.
Về nguyên ủy của ĐMM
Nghiên cứu này chỉ gặp 1 trường hợp
ĐMM xuất phát ở vị trí bất thường là ở xoang
trái động mạch chủ (trường hợp này không có

TCĐMVT và ĐMGTT cũng xuất phát trực tiếp
từ động mạch chủ). Đây chỉ là một trong các
dạng thay đổi về giải phẫu, chiếm tỷ lệ 0,4 8% theo một số nghiên cứu trước đây và
không gây hậu quả nghiêm trọng(4,17).
Tuy nhiên,khi ĐMM xuất phát trực tiếp từ
động mạch chủ cũng có nghĩa là không có
TCĐMVT. Trường hợp này có thể gây khó
khăn trong các thủ thuật can thiệp hoặc gây
nhầm lẫn trong chẩn đoán X-quang động
mạch vành.
Điểm tận ĐMM
Điểm tận của ĐMM có ý nghĩa trong tưới

Tại bờ trái Giữa bờ trái và “giao điểm”
20%
13%
25,3%
17,4%
46,28%

Đường kính ĐMM
Các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát
đường kính tại nguyên ủy ĐMM mà không
khảo sát từng đoạn như nghiên cứu của chúng
tôi. Ở đây, chúng tôi so sánh đường kính
ĐMM tại nguyên ủy (bảng 9).
Bảng 9. Đường kính tại nguyên ủy ĐMM
Tác giả
( )
Ballesteros 5
( )
Fazliogullari 8
(14)
Ortale
Nghiên cứu này

138

ĐK ĐMM (mm)
2,71±0,51
2,89±1,08
3,5±0,9
3,33± 0,67

chủ yếu ở mặt trước thất trái và bờ trái tim. Cụ
thể, trên 97% trường hợp ĐMM cho từ 1 đén 4
nhánh ở mặt trước thất trái và 100% trường
hợp cho nhánh bờ trái. Nhánh bờ trái là nhánh
chính của ĐMM, tương tự như nhánh bờ phài
của động mạch vành phải. Trái lại, ĐMM

Chuyên Đề Ngoại Khoa


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 22 * Số 1 * 2018
không phải luôn luôn cho nhánh sau thất trái.
Cụ thể, trong nghiên cứu này chỉ có khoảng
20% trường hợp có nhánh sau thất trái. Sở dĩ
ĐMM ít cho nhánh sau thất trái vì mặt hoành
thất trái được cấp máu chủ yếu bởi động mạch
vành phải.

Nghiên cứu Y học

Về điểm tận, động mạch mũ thường kết
thúc ở bờ trái tim hoặc giữa bờ trái và điểm
Crux.

Về nhánh gian thất sau, thông thường,
nhánh gian thất sau xuất phát từ động mạch
vành phải, số ít trường hợp xuất phát từ
ĐMM. Điều này cũng đã được công bố trong
một số nghiên cứu trước đây (bảng 10).


thông nối giữa ĐMVP và động mạch vành trái
(ĐMVT) trong vách liên thất.
Khi nhánh gian thất sau xuất phát từ
ĐMVP (như thường gặp) thì vách liên thất
được cấp máu bởi ĐMVP (qua nhánh gian thất
sau) và ĐMVT (qua động mạch gian thất
trước). Khi đó có sự thông nối giữa ĐMVP và
ĐMVT trong vách liên thất.
Trái lại, khi nhánh gian thất sau xuất phát
từ ĐMM (4% trong nghiên cứu này) thì vách
liên thất chỉ được cung cấp máu từ nguồn duy
nhất là ĐMVT. Khi đó, nếu xảy ra tắc động
mạch vành trái sẽ nguy hiểm hơn, đặc biệt là
đối với vách liên thất(15).

KẾTLUẬN
Động mạch mũ là một trong ba động mạch
chính cung cấp máu cho cơ tim (cùng động
mạch vành phải và động mạch gian thất
trước). Trong đó, động mạch mũ và động
mạch gian thất trước xuất phát từ thân chung
động mạch vành trái. Động mạch mũ có thể
xuất phát từ động mạch chủ khi không có thân
chung động mạch vành trái.

Chuyên Đề Ngoại Khoa

1.

2.

clinical issues”, Texas Heart Institute Journal, 29, pp.271278.
Angelini P (2007), “Coronary artery anomalies: An entity
in search of an identity”, Circulation, 115(10), pp.12961305.
Ballesteros LE, Ramirez ML (2008), “Morphological
expression of the left coronary artery: a direct anatomy
study”, Florida Morphol, 67(2), pp.135-142.
Baskurt M (2010), “Congenital absence of the left
circumflex coronary artery and an unusually dominant
course of the right coronary artery”, Cardiovascular Journal
of Africa, 21(5), pp. 286-288.
Das H, Das G, Das DC, Talukdar K (2010), “A study of
coronary dominance in the population of ASSAM”,
Journal of the Anatomical Society of India, 59(2), pp.187-191.
Fazliogullari Z, Karabulut A K, Ulver Dugan N, Uysal I I
(2010), “Corpnary artery variations and median artery in
Turkish cadaver hearts”, Singapore Medical Journal, 51 (10),
pp.775- 780.
Hashimoto N,et al (2004), “Congenital Abcense of the Left
Circumflex Artery Associated with Acute Myocardial
Infarction”, Circulation Journal., 68, pp. 91-93.
James TN(1961), Anatomy of the coronary arteries, 1st
edition, Harper & Row, Publishers, Inc., Hagerstown,
Maryland, pp. 3-202.
Kalpana R (2003), “A Study on Principal Branches of
Coronary Arteries in Humans”, Journal of Anatomy of the
Anatomical Society of India, 52 (2), pp.137- 140.
Kosar P, Ergun E, Ozturk K, Kosar U (2009), “Anatomic
variations and anomalies of the coronary arteries: 64-slice
CT
angiographic

Mcgraw-Hill’s, New York, pp.303-351.
Trương Quang Bình, Châu Ngọc Hoa, Đặng Vạn Phước
(2011). Lịch sử về bệnh động mạch vành và điều trị can
thiệp bệnh động mạch vành. In: Đặng Vạn Phước (eds).
Can thiệp động mạch vành trong thực hành lâm sàng.
Nhà xuất bản Y học TP Hồ Chí Minh; tr.1-10.

17.

Vũ Duy Tùng (2009), Nghiên cứu giải phẫu động mạch
vành trên chụp cắt lớp vi tính 64 lớp, Luận văn thạc sĩ Y
học, Đại học Y Hà Nội, tr.37-93

Ngày nhận bài báo:

08/10/2017

Ngày phản biện nhận xét bài báo:

10/10/2017

Ngày bài báo được đăng:

15/03/2018

Chuyên Đề Ngoại Khoa