Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019

TỶ LỆ RỐI LOẠN DUNG NẠP ĐƯỜNG HUYẾT TẠI THỜI ĐIỂM 6 ĐẾN 12 TUẦN
SAU SINH Ở CÁC PHỤ NỮ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG THAI KỲ
VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN TẠI BỆNH VIỆN QUẬN THỦ ĐỨC
Huỳnh Thị Kim Liên*, Huỳnh Nguyễn Khánh Trang**

TÓM TẮT
Đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) có xu hướng ngày càng tăng trên thế giới và ở Việt Nam. Đánh giá sau
sinh chưa có sự thống nhất, mặc dù đa số các tổ chức hiện nay đều khuyến cáo nên thực hiện xét nghiệm 75 gram
glucose – 2 giờ trong khoảng 4 đến 12 tuần.
Mục tiêu: Xác định tỷ lệ rối loạn glucose huyết đói, rối loạn dung nạp glucose, đái tháo đường sau sinh 6
đến 12 tuần trên sản phụ ĐTĐTK tại bệnh viện quận Thủ Đức và một số yếu tố liên quan.
Phương pháp: Nghiên cứu dọc tiền cứu trên 185 thai phụ ĐTĐTK theo dõi sinh tại bệnh viện quận Thủ
Đức hội đủ các tiêu chí chọn mẫu trong thời gian từ 01/08/2017 – 30/06/2018, đồng ý tham gia nghiên cứu.
Được làm xét nghiệm 75 gram glucose – 2 giờ trong khoảng 6 – 12 tuần sau sinh.
Kết quả: Tỷ lệ bất thường NPDNG sau sinh 6-12 tuần (ADA 2016) là 25,9% KTC 95% [19,6-32,3] với
các phân nhóm: đái tháo đường chiếm tỷ lệ là 2,7% KTC 95% [0,3-5,0]; rối loạn dung nạp glucose là 22,2% KTC
95% [16,2-28,2]; rối loạn glucose huyết đói là 4,3% KTC 95% [ 1,3-7,2]. Hơn nữa, kết quả nghiên cứu có mối
liên quan có ý nghĩa thống kê giữa mực đường huyết lúc đói và lúc 2 giờ ở lúc mang thai với thời điểm tương
ứng sau sinh.
Kết luận: nên thực hiện xét nghiệm 75 gram glucose – 2 giờ ở hậu sảu 6 – 12 tuần trên những thai phụ
ĐTĐTK.
Từ khóa: đái tháo đường thai kỳ, xét nghiệm 75 gram glucose – 2 giờ

ABSTRACT
THE PREVALENCE OF ABNORMAL GLUCOSE TOLERANCE AT 6 TO 12 WEEKS POSTPARTUM
AMONG WOMEN WITH GESTATIONAL DIABETES AT THU DUC DISTRICT HOSPITAL
Huynh Thi Kim Lien, Huynh Nguyen Khanh Trang

Key words: gestational diabetes mellitus, abnormal glucose tolerance
glucose huyết sau sinh giúp điều trị sớm, dự
ĐẶT VẤN ĐỀ
phòng làm chậm diễn tiến ĐTĐ típ 2 và các biến
Kết quả điều tra về các yếu tố nguy cơ của
chứng về sau cũng như giảm nguy cơ sẩy thai và
bệnh không lây nhiễm do Bộ Y tế thực hiện năm
sinh con dị tật ở những bệnh nhân ĐTĐTK khi
2015, ở nhóm tuổi từ 18 - 69, cho thấy tỷ lệ ĐTĐ
có thai lại(7).
(Đái tháo đường) toàn quốc là 4,1%, tiền ĐTĐ là
3,6%. Cùng với bệnh đái tháo đường, đái tháo
đường thai kỳ cũng ngày càng tăng do tuổi sanh
đẻ tăng, phụ nữ ngày càng thừa cân, béo phì và
ít vận động. Tỉ lệ đái tháo đường thai kỳ thay đổi
tùy thuộc vào dân số nghiên cứu, tiêu chí chọn
mẫu, tiêu chuẩn chẩn đoán. Tại Việt nam, tỉ lệ
này tăng từ 3,9% vào năm 2004(10) đến 20,9% năm
2016(11). Nếu không được chẩn đoán và điều trị
thích hợp, có thể ảnh hưởng đến tử suất và bệnh
suất của mẹ và thai nhi.
Đa số các trường hợp đái tháo đường thai kỳ
(ĐTĐTK), glucose huyết sẽ trở về bình thường
sớm sau sinh, tuy nhiên một số diễn tiến về lâu
dài sẽ có nguy cơ dẫn đến ĐTĐ típ 2, hội chứng
chuyển hóa ở các bà mẹ, những trẻ sinh ra từ
những bà mẹ này có nguy cơ bị ĐTĐ và tiền
ĐTĐ khi đến tuổi trưởng thành(7,10).
Hak C. Jang và cs (2003) ở Hàn Quốc nghiên
cứu trên 311 bệnh nhân ĐTĐTK tham gia

trình tư vấn tầm soát ĐTĐ rất hiệu quả qua phát
tờ rơi, thông tin truyền thông, câu lạc bộ ĐTĐ…
tuy nhiên vấn đề tư vấn và tầm soát cho các
trường hợp có ĐTĐ thai kỳ sau sinh còn bở ngỡ.
Với câu hỏi nghiên cứu: có bao nhiêu trường
hợp bất thường nghiệm pháp dung nạp 75 gram
trên thai phụ ĐTĐTK sau sinh 6 đến 12 tuần tại
Bệnh viện Quận Thủ Đức và một số yếu tố nguy
cơ nào liên quan? Chúng tôi tiến hành thực hiện
nghiên cứu “Tỷ lệ rối loạn dung nạp đường
huyết tại thời điểm 6 đến 12 tuần sau sinh ở các
phụ nữ đái tháo đường thai kỳ và các yếu tố liên
quan tại Bệnh viện Quận Thủ Đức”.
Nghiên cứu với mục tiêu
Xác định tỷ lệ rối loạn glucose huyết đói, rối
loạn dung nạp glucose, đái tháo đường sau sinh
6 đến 12 tuần trên thai phụ ĐTĐTK tại bệnh viện
quận Thủ Đức.

173


Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019

Tìm mối liên quan giữa bất thường nghiệm
pháp 75 gram glucose theo tiêu chí ADA (2016),
đường huyết (ĐH) đói, ĐH 2 giờ của NPDNG
sau sinh 6 - 12 tuần trên thai phụ ĐTĐTK.

ĐTĐTK tại bệnh viện Quận Thủ Đức.
Cỡ mẫu theo công thức

=

(

∝

)

× [ (1 − )]
= 185

Với: α mức ý nghĩa 0,05.
Z(1-α/ 2)= 1,96 ở khoảng tin cậy 95%
d:

sai số cho phép = 5%

Tỷ lệ bất thường nghiệm pháp dung nạp

174

glucose sau sinh 6 đến 12 tuần p = 14% được
tham khảo từ nghiên cứu của Jaroslaw
Ogonowski và cs thực hiện năm 2005 đến 2007, ở
vùng Tây Bắc của Ba Lan trên 318 bệnh nhân
ĐTĐTK thực hiện nghiệm pháp dung nạp 75
gram – 2 giờ sau sinh 5 đến 9 tuần, kết quả 13,5%

Số lần sinh
Con so
Con rạ
Sẩy thai
Sẩy thai lưu
Sinh con to
Bố, mẹ, anh chị em ruột bị
ĐTĐ
Cao huyết áp
Đái tháo đường thai kỳ
Thai lưu tam cá nguyệt III
Mổ lấy thai
Tiền sản giật

Tần số
32,0324 ± 5,043
14
120
51
180

Tỷ lệ (%)

87
98

47,0
53,0

16

21,6
1,2
4,9
5,4

2
2
1
39
5

1,1
1,1
0,5
21,1
2,7

7,6
64,9
27,6
97,3

Chuyên Đề Sản Phụ Khoa


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019
Đặc điểm
Tuổi trung bình (năm)
Sinh non
ĐTĐTK có sử dụng insulin

KTC 95%
19,6 – 32,3
0,3 – 5,0
16,2 – 28,2
1,3 – 7,2

Bảng 3. Phân tích mối liên quan giữa quan giữa giá
trị đường huyết chẩn đoán trong thai kỳ, cân nặng
thai nhi sau sinh với ĐH đói và 2 giờ sau sinh 6-12 tuần
Yếu tố
CĐ trong TK so với ĐH lúc
đói sau sinh
ĐH lúc đói
ĐH 1h
ĐH 2h
Cân nặng thai nhi sau sinh
CĐ trong TK so với ĐH 2h
sau sinh
ĐH lúc đói
ĐH 1h
ĐH 2h
Cân nặng thai nhi sau sinh

R

P

0,242
0,041
-0,085

quy, cùng dấu với r.
Ý nghiã: Nếu biến X tăng 1 đơn vị thì:
Biến Y sẽ tăng b đơn vị nếu b>0,
Biến Y sẽ giảm b đơn vị nếu b
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 2 * 2019

vậy, chúng tôi làm nghiệm pháp dung nạp
glucose để chẩn đoán đái tháo đường sau sinh
trong nghiên cứu này.
Trong nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng
định nghĩa đái tháo đường thai kỳ là trường hợp
rối loạn dung nạp glucose được chẩn đoán đầu
tiên khi có thai, loại trừ khả năng bênh nhân đã
bị đái tháo đường trước khi mang thai theo tiêu
chuẩn của ADA 2016: Đái tháo đường thai kỳ
khi làm nghiệm pháp glucose: Đường huyết đói
≥ 5,1mmol/l (92 mg/dL) hoặc 1 giờ sau uống 75g
glucose ≥ 10,0 mmol/L (180 mg/dL) hoặc 2 giờ
sau uống 75g glucose ≥ 8,5 (153 mg/dL).
Tỷ lệ bất thường NPDNG sau sinh 6-12 tuần
theo tiêu chí ADA 2016(1) trong các bệnh nhân
ĐTĐTK tại bệnh viện quận Thủ Đức chiếm khá
cao. Bất thường NPDNG chiếm tỷ lệ 25,9% KTC
95% [19,6 - 32,3]. Với các phân nhóm: đái tháo
đường chiếm tỷ lệ 2,7% KTC 95% [0,3-5,0], rối
loạn dung nạp glucose chiếm tỷ lệ 22,2% KTC
95% [16,2 - 28,2], rối loạn glucose huyết đói
chiếm tỷ lệ 4,3% KTC 95% [1,3 - 7,2].
NICE khuyến cáo tầm soát 6 tuần sau sinh ở
bệnh nhân ĐTĐTK bằng glucose huyết đói đơn
thuần, không phải NPGNG. So với NPDNG thì
xét nghiệm glucose huyết đói đơn thuần dễ thực
hiện, ít tốn thời gian, bệnh nhân dễ tuân thủ, tuy
nhiên thiếu độ nhạy và dễ bỏ sót các trường hợp

dung nạp glucose hoặc đái tháo đường và 54%
trường hợp đái tháo đường típ 2(2). Dữ kiện về
hội nghị thế giới về ĐTĐTK lần V đã cho thấy
rằng, sau sinh chỉ có 34% bệnh nhân rối loạn
dung nạp glucose hoặc đái tháo đường có rối
loạn đường huyết đói và 44% những bệnh nhân
đái tháo đường có giá trị glucose huyết đói
glucose huyết 2 giờ tại thời điểm chẩn đoán
ĐTĐTK cứ gia tăng mỗi 52,1 mg/dL thì làm
tăng nguy cơ dẫn đến bất thường NPDNG sau
sinh hơn 1,6 lần (1,05 - 2,46)(9). Tương tự với
nghiên cứu Jang HC và cs tại Hàn Quốc trong
phân tích đa biến cho thấy giá trị glucose
huyết 2 giờ của NPDNG tại thời điểm chẩn
đoán ĐTĐTK (p=0,004) là yếu tố dự báo của
bất thường NPDNG sau sinh 6 - 8 tuần(5).

32,3] với các phân nhóm: (i) Đái tháo đường
chiếm tỷ lệ là 2,7% KTC 95% [0,3-5,0]; (ii) Rối
loạn dung nạp glucose là 22,2% KTC 95% [16,2
- 28,2]; (iii) Rối loạn glucose huyết đói là 4,3% KTC
95% [1,3 - 7,2].
Yếu tố liên quan đến ĐH đói sau sinh đó là:
tuổi mẹ, đường huyết đói lúc chẩn đoán ĐTĐTK
và cân nặng thai nhi sau sinh. Trong đó thì giá trị
đường huyết đói lúc chẩn đoán ĐTĐTK tăng 10
mg/dL thì làm tăng đường huyết đói sau sinh 6 12 tuần 1,83 mg/dL. Cũng như vậy, cân nặng
thai nhi sau sinh tăng 1000gr thì làm tăng đường
huyết đói sau sinh 6 - 12 tuần 5 mg/dL và tuổi
mẹ tăng 1 tuổi thì đường huyết đói sau sinh tăng
0,44 mg/dL với p< 0,05 và hệ số tương quan
r

6.

ADA (2016). "Standards of Medical Care in Diabetes 2016".
Diabetes Care Volume 39, Supplement 1, January 2016. S20
(screening). S95 (HbA1C).
Chaefer-Graf UM, Buchanan TA, Xiang AH et al (2002).
“Clinical predictors for a high risk for the development of
diabetes mellitus in the early puerperium in women with
recent gestational diabetes mellitus”. Am J Obstet Gynecol,
186:pp.751-756.
Dodd JM, Crowther CA, Antoniou G, Baghurst P, Robinson
JS (2007). “Screening for gestational diabetes: the effect of
varying blood glucose definitions in the prediction of adverse
maternal and infant health outcomes”. Aust Obstet Gynecol 47,
pp. 307.
Golden SH, Bennett WL, Baptist-Roberts K et al (2009).
“Antepartum glucose tolerance test results as predictors of
type 2 diabetes mellitus in women with a history of
gestational diabetes mellitus: A systematic review”. Gender
Medicine, 6:pp.109- 122.
Haak CJ, Yim CH, Han KO, Yoon HK et al. “Gestational
diabetes mellitus in Korea: prevalence and prediction of
glucose intolerance at early postpartum”. Diabetes Research and
Clinical Practice, 61, 117-124.
Jarosław O, Tomasz M (2009). “The prevalence of 6 weeks
postpartum abnormal glucose tolerance in Caucasian women
with gestational diabetes”. Diabetes Research and Clinical
Practice, 84, pp. 239-244.



Trương Thị Quỳnh Hoa, Huỳnh Nguyễn Khánh Trang (2017).
“Tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ và yếu tố liên quan tại bệnh
viện Đa khoa tỉnh Bình định”. Y học thành phố Hồ Chí Minh,
21(S1):pp.74-79.

Ngày nhận bài báo:

30/11/2018

Ngày phản biện nhận xét bài báo:

06/12/2018

Ngày bài báo được đăng:

10/03/2019

Chuyên Đề Sản Phụ Khoa