ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------

Kiều Thanh Nga

HỢP TÁC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM - CHÂU PHI
TỪ NĂM 1990 ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUAN HỆ QUỐC TẾ
MÃ SỐ: 60.31.40

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THANH HIỀN

Hà Nội - 2009

1


MỤC LỤC
Trang

CÁC TỪ VIẾT TẮT

3

CÁC BẢNG, HỘP

4

MỞ ĐẦU

22

1.3.

24

Các lĩnh vực khác

1.3.1. Hợp tác, trao đổi kinh nghiệm cải cách và phát triển kinh tế - xã hội

24

1.3.2. Giao lưu văn hoá

26

Cơ sở hình thành hợp tác nông nghiệp

27

1.4.1. Bối cảnh quốc tế và nhu cầu hợp tác của hai bên

27

1.4.2. Vai trò cầu nối của FAO

31





2


2.2.

Các hình thức hợp tác chủ yếu

46

2.2.1. Hợp tác song phương

46

2.2.2. Hợp tác đa phương

51

2.3. Các đối tác chính trong hợp tác nông nghiệp với Việt Nam

59

2.3.1. Nước Cộng hòa Xênêgan - hình mẫu của hợp tác Nam - Nam
2.3.2. Nước Cộng hòa Môdămbích - tăng cường hợp tác nông nghiệp
2.3.3. Nước Cộng hòa Bênanh với chiến lược ưu tiên hàng đầu hợp tác
nông nghiệp
2.3.4. Nước Cộng hòa Nam Phi với chiến lược trồng cao su và xuất khẩu
nông sản
 Tiểu kết


3.1.2. Hạn chế

77

3.2.

Triển vọng hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi

81

3.3.

Một số khuyến nghị nhằm đẩy mạnh hợp tác nông nghiệp
Việt Nam - châu Phi trong tƣơng lai

87



97

Tiểu kết

KẾT LUẬN

99

TÀI LIỆU THAM KHẢO

101

FTA
GDP
GS
HĐBA
IMF
MDGs
NN-PTNT

European Union
Liên minh châu Âu
Food and Agriculture Organisation
Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực thế giới
Free Trade Agreement
Hiệp định thương mại tự do
Gross Domestic Product
Tổng sản phẩm trong nước
Giáo sư
Hội đồng bảo an
International Monetary Fund
Quỹ Tiền tệ quốc tế
Millennium Development Goals
Các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Programme Spécial pour la Sécurité Alimentaire

PSSA

TICAD
TS
VRG

Nội dung hợp tác song phương giữa Việt Nam với một số nước
châu Phi theo năm
Số lượng chuyên gia và kỹ thuật viên qua các năm theo hợp tác
ba bên
Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang châu
Phi theo năm

47

52

72

HỘP
Trang
Hộp 2.1 Các bước thực hiện của đoàn chuyên gia Việt Nam trong hợp
53

tác ba bên
Hộp 2.2 Phần thưởng của chuyên gia Việt Nam trong hợp tác ba bên

57

Hộp 2.3 Ngày Hợp tác Nam - Nam

58

Hộp 2.4 Các định hướng và nội dung hợp tác Việt Nam - Môdămbích
61


truyền thống tốt đẹp cùng với sự hỗ trợ của FAO, từ năm 1990 hợp tác nông
nghiệp Việt Nam - châu Phi bắt đầu nở rộ và trở thành hình mẫu của hợp tác
Nam - Nam. Tuy nhiên, theo đánh giá của chính phủ hai phía và giới chuyên

6


gia, quan hệ này chưa phát triển tương xứng với tiềm năng và yêu cầu của
Việt Nam cũng như của châu Phi đồng thời có rất nhiều vấn đề chưa được
giải quyết để thúc đẩy mối quan hệ hợp tác này.
Để có giải pháp nhằm thúc đẩy hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi
hiệu quả hơn, việc nghiên cứu đề tài: “Hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu
Phi từ năm 1990 đến nay” là hết sức cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực
tiễn sâu sắc. Đề tài cố gắng làm rõ bức tranh toàn cảnh về hợp tác nông
nghiệp Việt Nam - châu Phi từ năm 1990 đến nay thông qua các lĩnh vực hợp
tác cơ bản, các hình thức hợp tác chủ yếu, các đối tác chính, từ đó đánh giá
hiệu quả, những điểm yếu, điểm mạnh, thuận lợi, khó khăn, triển vọng và đưa
ra những khuyến nghị nhằm thúc đẩy quá trình hợp tác nông nghiệp của Việt
Nam - châu Phi sâu, rộng và hiệu quả hơn nữa hiện nay và trong thời gian tới.
2. Tình hình nghiên cứu
Trên thực tế, trong và ngoài nước đã có nhiều công trình nghiên cứu có
liên quan đến chủ đề hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi. Trong đó
đáng chú ý là các nghiên cứu của một số học giả châu Phi về Việt Nam và các
mối quan hệ hợp tác giữa châu Phi và Việt Nam như: 1)Agriculture: Africa ‘s
‘engine for growth’, của tác giả Ernest Harsch trong Africa Recovery, Vol.17
#4 , xuất bản năm 2004, công trình đã làm rõ tầm quan trọng của nông nghiệp
đối với sự phát triển của châu Phi và thực trạng phát triển của lĩnh vực này ở
châu lục. Tuy nhiên nghiên cứu này chỉ mới đề cập đến nông nghiệp châu Phi
chứ chưa nói đến hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và châu Phi. 2)Vietnam
and Africa của Greg Mills, Quỹ Brenthurst Foundation, Nam Phi xuất bản

tế, chính trị, ngoại giao giữa Việt Nam và châu Phi trong giai đoạn hiện nay,
trong đó có hợp tác nông nghiệp; 5)Hội nghị toàn quốc về Hợp tác Việt Nam Trung Đông- châu Phi do Bộ Ngoại giao tổ chức 4/2007. Những tham luận
của Hội nghị này đánh giá những bước tiến trong hợp tác Việt Nam - châu Phi
thời gian qua, những thông tin cơ bản về hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam châu Phi. Tuy nhiên, các tài liệu nêu trên chỉ là đề cập đến quan hệ hợp tác
Việt Nam - châu Phi nói chung, chưa có công trình nào trực tiếp bàn luận về
8


hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi một cách sâu và toàn diện, vì thế đây
là đề tài hoàn toàn mới.
3. Mục đích nghiên cứu
Xuất phát từ sự cần thiết và tình hình nghiên cứu như trên, mục tiêu của
luận văn chú trọng vào những điểm chính sau:
- Khái quát về quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và châu Phi trong tất cả
các lĩnh vực, đưa ra một bức tranh toàn cảnh về quan hệ hợp tác giữa hai bên,
từ đó phân tích cơ sở hình thành hợp tác nông nghiệp, những đột phá của hợp
tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi từ năm 1990.
- Phân tích và tổng hợp tình hình hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu
Phi từ năm 1990 đến nay thông qua các lĩnh vực hợp tác cơ bản, hình thức
hợp tác chủ yếu và các đối tác châu Phi chính trong hợp tác nông nghiệp với
Việt Nam. Qua đó, làm rõ những ưu tiên của Việt Nam đối với các lĩnh vực
hợp tác và nước tiêu biểu cũng như những ưu tiên mà các nước châu Phi dành
cho Việt Nam trong hợp tác nông nghiệp.
- Phân tích những thành tựu và hạn chế, từ đó rút ra những bài học kinh
nghiệm và đánh giá triển vọng hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi,
đồng thời đưa ra một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác nông
nghiệp giữa hai bên hiện nay và trong thời gian tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và châu
Phi thông qua các lĩnh vực: trồng lúa và hoa màu, chăn nuôi tiểu gia súc, nuôi

Việt Nam hiện nay.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài các phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn được sắp xếp thành 3 chương:

10


Chương 1: Khái quát quan hệ Việt Nam - châu Phi và cơ sở hình thành
hợp tác nông nghiệp
Chương 2: Tình hình hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi từ 1990
đến nay.
Chương 3: Triển vọng hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi
Em xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Thanh Hiền đã hướng dẫn,
giúp đỡ em hoàn thành luận văn, em xin cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Quốc tế
học và các Thầy, Cô đã giúp đỡ, truyền tải kiến thức để em đạt được kết quả
này.
Do lĩnh vực nghiên cứu về châu Phi còn khá mới mẻ và khả năng có
hạn của tác giả, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và
châu Phi thì đây là công trình nghiên cứu đầu tiên, các tài liệu tham khảo
trong lĩnh vực này vẫn rất hạn chế, đa phần chỉ là các thông tin. Chính vì vậy,
đề tài nghiên cứu khó tránh khỏi những thiếu sót, kính mong các Thầy Cô và
Hội đồng đóng góp ý kiến để luận văn được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Học viên
Kiều Thanh Nga

11





15. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Vụ Hợp tác quốc tế
(2005), Công tác chuẩn bị hiệp định trong hợp tác Nam - Nam
16. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Vụ Hợp tác quốc tế
(2008), Đề án hợp tác nông nghiệp Việt Nam - châu Phi 2008-2020
17. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008), Nông dân Việt dạy
trồng lúa ở châu Phi, , truy cập ngày 14/12
18. Bộ Y tế (2007), trích Tham luận của Bộ y tế tại Hội nghị quốc gia về
hợp tác Việt Nam - châu Phi - Trung Đông, Hà Nội
19. Võ Kim Cương (2004), Việt Nam và châu Phi trong sự nghiệp đấu
tranh giải phóng dân tộc, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
20. Đức Cường (2008), Nông nghiệp Việt Nam với chiến lược châu Phi,
Báo Nông nghiệp Việt Nam ngày 11/6
21. Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - châu Phi (2006), Hà Nội
22. Đại học Kinh tế Quốc dân (2006), Phát triển quan hệ thương mại
Việt Nam - châu Phi: Thực trạng và giải pháp, Kỷ yếu Hội thảo, Hà Nội
23. Đỗ Đức Định (2008), Đẩy mạnh hợp tác toàn diện giữa Việt Nam
với một số nước châu Phi trong bối cảnh quốc tế mới giai đoạn 2011-2020, Đề
tài cấp Bộ của Viện NC Châu Phi & Trung Đông, Hà Nội
24. Đỗ Đức Định (2008), Nam Phi - con đường tiến tới dân chủ, công
bằng và thịnh vượng, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
25. Đỗ Đức Định (2006), Tình hình chính trị - kinh tế cơ bản của châu
Phi, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
26. Đỗ Đức Định (2005), Quan hệ hợp tác Việt Nam - châu Phi, Nghiên
cứu châu Phi và Trung Đông, số 3, tr. 40-45
27. Đỗ Đức Định - Greg Mill (2007), Việt Nam - châu Phi: Nghiên cứu
so sánh kinh nghiệm và cơ hội phát triển, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
28. Nguyễn Thanh Hiền (2008), Hợp tác quốc tế giải quyết các vấn đề
mang tính toàn cầu của châu Phi, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

hôm nay và mai sau, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
37. Nguyễn Anh Thái (2006), Lịch sử thế giới hiện đại 1917-1995, Nxb
Giáo dục, Hà Nội
38. Nguyễn Thành (2005), Bác Hồ với châu Phi, Nxb Lý luận Chính trị,
Hà Nội
39. Anh Thi (2006), Cơ hội hợp tác giáo dục Việt Nam và châu Phi,
, truy cập ngày 26/6
40. Đỗ Đức Thịnh (2006), Lịch sử châu Phi (Giản yếu), Nxb Thế giới,
Hà Nội
41. Thời báo kinh tế Sài Gòn (2008), Cơ hội xuất khẩu chuyên gia nông
nghiệp, ngày 3/7
42. Đinh Thị Thơm (2007), Thị trường các nước châu Phi: Cơ hội đối
với Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội
43. Thông tấn xã Việt Nam (2007), Hợp tác Việt Nam - châu Phi đúng
hướng và hiệu quả, Hà Nội, ngày 10/9
14


44. Thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam - Châu Phi,
truy cập ngày 8/3/2009
45. Tổng cục Hải quan Việt Nam, 2008
46. Tổng cục Thống kê Việt Nam, 2005
47. Trung tâm Thông tin Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (ICARD2008), Việt Nam và Bênanh ưu tiên hàng đầu hợp tác nông nghiệp,
truy cập ngày 9/5
48. Trung tâm thông tin công nghiệp và thương mại - Bộ Công thương
(2009), Xuất khẩu của Việt Nam sang Châu Phi, ,
truy cập ngày 10/02/2009
49. Trung tâm tin học thủy sản (2009), Việt Nam và Môdămbích tăng
cường hợp tác trong lĩnh vực thủy sản, , truy cập
ngày 15/4

63. Các trang web: ; ;
; ;

16