Cơ sở lý luận về thanh toán bằng séc
I. Sự cần thiết khách quan và vai trò của thanh toán bằng séc
trong nền kinh tế:
1.Sự cần thiết khách quan của thanh toán séc:
Xuất phát từ sơ đồ tổng quát của một chu kỳ sản xuất T-H-H’-T’ ta có thể thấy
rằng thanh toán là khâu mở đầu của một chu kỳ sản xuất khi các doanh
nghiệp, các nhà sản xuất thực hiện nhập các yếu tố máy móc, thiết bị, nguyên
vật liệu, lao động phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh. Và nó cũng là
khâu cuối cùng kết thúc một chu kỳ sản xuất, thu hồi vốn để thực hiện tái sản
xuất tiếp theo. Bởi vậy khi thanh toán được tổ chức tốt sẽ có tác dụng rất lớn
trong việc thúc đẩy sản xuất - lưu thông phát triển và ngược lại. Vì vậy thanh
toán tiền tệ là sự cần thiết khách quan và đóng vai trò quan trọng đối với quá
trình sản xuất của nền kinh tế hàng hoá. Nói cách khác nền kinh tế hàng hoá
gắn với thanh toán và chu chuyển tiền tệ, kinh tế hàng hoá càng phát triển thì
thanh toán chu chuyển tiền tệ càng mở rộng để có thể phục vụ đắc lực cho lưu
thông hàng hoá.
Sự ra đời và phát triển của tiền tệ gắn với sự ra đời và phát triển của
sản xúât hàng hoá. Và quan hệ thanh toán giữa người mua và người bán cũng
phát triển theo khi trình độ sản xuất và lưu thông hàng hóa còn ở mức độ thấp
khối lượng hàng hoá sản xuất còn ít chưa đa dạng phong phú phạm vi tiêu
dùng hàng hoá mới chỉ bó hẹp trong một khu vực một địa phương lúc này
phạm vi thanh toán còn hẹp. Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt tỏ ra rất có
hiệu quả, linh hoạt, giúp cho quan hệ giữa người mua và người bán diễn ra
một cách nhanh chóng, thuận tiện. Nhưng khi sản xuất hàng hoá ngày càng
phát triển khối lượng sản phẩm được sản xuất và tiêu thụ trên phạm vi rộng
khắp không chỉ bó hẹp trong một quốc gia mà vượt ra khỏi phạm vi của một
quốc gia làm cho quan hệ thanh toán ngày càng mở rộng và phức tạp vì không
chỉ thanh toán nội địa mà cả thanh toán với nước ngoài. Như vậy nền kinh tế
ngày càng phát triển thì yêu cầu đối với công tác tổ chức thanh toán ngày càng
cao trong khi đó thanh toán bằng tiền mặt ngày càng bộc lộ nhiều hạn chế: Nó
không thể đáp ứng linh hoạt kịp thời và đầy đủ mọi nhu cầu thanh toán. Việc

được chấp nhận chung trong việc thanh toán để nhận hàng hoá hoặc dịch vụ
hoặc trong việc trả nợ”. Hay nói cách khác, tiền là một vật thể, nếu được mọi
người nhận nó trong quá trình thanh toán hàng hoá dịch vụ. Chính từ khái
niệm này mà từ thời xa xưa đến nay tiền đã trải qua rất nhiều loại từ vỏ sò, vỏ
hến rồi đến kim loại quý như vàng, bạc và hiện nay là tiền giấy. Tiền giấy đang
là công cụ thanh toán chủ yếu của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Trong các
công cụ thanh toán, séc cũng được coi “như một lọai tiền” nó hoạt động bền
vững, hiệu quả bên cạnh tiền giấy.
Thế mạnh của tiền giấy thì khỏi phải nói, hầu hết người dân trên toàn
khắp thế giới đều rất quen thuộc và chắc chắn nó còn trường tồn trong nền
kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, sự phát triển không ngừng của công nghệ mới và
tiền - là đối tượng luôn có sự phát triển, thay thể vì nó luôn có hạn chế như
mệnh giá hạn chế, các chi phí phát sinh xung quanh việc sử dụng tiền. Séc ra
đời và là người đồng hành của tiền làm đa dạng môi trường thanh toán, bổ
sung những điều “khiếm khuyết” của tiền, cho dù bản thân séc còn tồn tại
nhiều vấn đề khó sửa.
Việc đưa séc vào sử dụng trong thanh toán là một điểm mới, có tính chất
làm thay đổi hoạt động thanh toán bằng tiền mặt trước đó và cải thiện hệ
thống thanh toán. Người ta đã đưa ra 5 “ cái được” và “hai cái chưa được” của
séc. - Thứ nhất: Mệnh giá của một tờ séc cao hơn rất nhiều so với một đồng
tiền thực thụ. Do đó, khâu bảo quản, kiểm điếm đơn giản, các chi phí liên quan
đến thanh toán séc thấp.
- Thứ hai: Thông thường trong giao dịch có món thu, món chi (món đi và
món về) séc có lợi thể hơn hẳn tiền mặt là khả năng bù trừ rất tốt. Điều này
nếu thanh toán bằng tiền mặt sẽ phải chuyển một lượng tiền mặt khả lớn để
thanh hàng hoá dịch vụ, đồng thời lại nhận được một lượng tiền mặt không
nhỏ khi bán hàng hoá dịch vụ.
- Thứ ba: Khi sử dụng séc, giảm thiểu chi phí hành chính, có lợi ích về
kinh tế là khá rõ rệt.
- Thứ tư: Một tiện lợi khác của séc mà tiền giấy không thể có được đó là

mặt khác. Sử dụng séc trong thanh toán sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cụ thể
như sau:
2.1 Đối với khách hàng:
-Việc sử dụng séc rất an toàn: Bởi vì nếu sử dụng tiền mặt trực tiếp
trong thanh toán thì mức độ rủi ro rất cao: có thể bị mất do trộm, cướp, bị
cháy, bị rách. Trong khi áp dụng phương thức thanh toán bằng séc, khách hàng
có thể yên tâm trong việc bảo quản, đảm bảo an toàn về số tiền của mình trong
ngân hàng. Khi thanh toán thì tiền được chuyển trong hệ thống ngân hàng
bằng cách chuyển từ tài khoản này sang tài khoản khác .
Nhờ vậy giảm được chi phí bảo quản, vận chuyển tiền; Giảm được mất mát và
tổn thất tài sản của khách hàng; Hơn nữa khi đánh mất séc khách hàng có thể
báo ngay với ngân hàng để dừng việc thanh toán tờ séc bị mất đó nên sự an
toàn trong sử dụng séc là rất cao.
- Tính kinh tế, hiệu quả của việc sử dụng séc: Đối với khách hàng mục
tiêu cao nhất của họ là tối đa hoá lợi nhuận trong quá trình hoạt động kinh
doanh.Việc sử dụng phương thức thanh toán bằng séc giúp họ giảm bớt được
rất nhiều chi phí cho sử dụng tiền mặt gây ra nhiều chi vận chuyển, bảo
quản...chỉ phải trả một khoản phí nhỏ cho ngân hàng khi thực hiên dịch vụ
thanh toán. Giúp cho họ có thể tiết kiệm chi phí tăng lợi nhuận. Mặt khác thanh
toán qua ngân hàng không bị giới hạn về mặt địa lý mà khách hàng có thể thực
hiện thanh toán mọi lúc, mọi nơi, cả trong nước và quốc tế với tốc độ cực
nhanh và chính xác. Điều này có ý nghĩa quan trong giúp cho khách hàng- đặc
biệt là doanh nghiệp có thể tập trung hơn vào quá trình sản xuất kinh doanh,
nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp.
- Sự thuận tiện, linh hoạt: Séc được xem là công cụ thanh toán linh hoạt.
Thể hiện ở chổ khách hàng có thể thanh toán với bất cứ số tiền nào và có thể
sử dụng các loại séc khác nhau tuỳ thuộc vào nhu cầu của mình. Séc chuyển
khoản thì thủ tục phát hành đơn giản, đòi hỏi phải có sự tín nhiệm lẫn nhau,
còn séc bảo chi đảm bảo an toàn hơn cho người bán, séc chuyển tiền giúp
khách hàng chuyển tiền đến một địa điểm khác mà không phải mang theo một

Séc là một phương tiện thanh toán, đã xuất hiện từ lâu và được sử dụng
rất phổ biến trên thế giới- Séc có giá trị thanh toán trực tiếp như tiền tệ, cho
nên séc phải có những quy định về nội dung và hình thức theo luật định. Năm
1931 nhiều nước Tư Bản Chủ Nghĩa như: Đức, Pháp, ý, Đan Mach, Hà Lan, Na
Uy, Thuỵ Điển, áo, Bồ Đào Nha đã họp ở Giơnevơ để ký một công ước quốc tế
về séc. Công ước Giơnevơ về séc năm 1931 được nhiều nước tư bản chủ nghĩa
áp dụng.
Theo đó séc được định nghĩa như sau: Séc là một tờ mệnh lệnh trả tiền
vô điều kiện do một khách hàng ký phát, ra lệnh cho ngân hàng phục vụ mình
trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng
có tên trên séc hoặc cho người cầm séc.
Như vậy các chủ thể tham gia thanh toán séc gồm:
- Người ký séc: Đó là chủ tài khoản tiền gửi thanh toán ở ngân hàng.
- Người thụ lệnh: Ngân hàng (thực hiện về trích tài khoản người phát
hành trả cho người thụ hưởng) .
- Người thụ hưởng: Người được hưởng số tiền ghi trên tờ séc.
Những nội dung ghi chú bắt buộc trên tờ séc
Séc phải được làm bằng văn bản và có một hình mẵu nhất định. ở các
nước Tư Bản Chủ Nghĩa, ai cũng có quyền phát hành séc nên hình mẫu thế nào
là do người phát hành séc quyết định còn ở các nước Xã Hội Chủ Nghĩa, NHNN
in mẫu séc thống nhất trong toàn quốc. Các chủ tài khoản muốn phát hành séc
thì phải đến ngân hàng xin nhượng séc theo thủ tục của ngân hàng nước sở
tại.
Nội dung ghi trên tờ séc phải ghi đầy đủ những yếu tố sau:
- Phải có tiền đề “séc”: vì nếu không có tiền đề này ngân hàng sẽ từ chối
việc thực hiện lệnh của người ký phát.
- Lệnh trả tiền vô điều kiện
- Số tiền ghi trên tờ séc: phải được ghi rõ ràng, đơn giản, dể nhận biết Số
tiền ghi bằng chữ và bằng số phải thống nhất với nhau. Nếu có sự chênh lệch
giữa số tiền ghi bằng số và số tiền ghi bằng chữ thì tờ séc vẫn được thanh

lý của một hợp đồng dân sự.
Một số loại séc thường sử dụng
- Séc vô danh: Là loại séc không ghi tên người hưởng lợi, thường ghi
“pay to bearer” ( trả cho người cầm séc). Với loại séc này, ai nắm giữ séc sẽ là
người hưởng lợi. Do vậy loại séc này có thể chuyển nhượng dễ dàng bằng cách
trao tay.
- Séc đích danh: Là loại séc chỉ định cụ thể tên người hưởng lợi, do đó
chỉ có người này mới lĩnh được tiền. Loại séc này không chuyển nhượng được.
- Séc theo lệnh: Là loại séc có ghi “pay to the orther” (trả theo lệnh) loại
séc này có thể chuyển nhượng được bằng thủ tục ký hậu.
- Séc ghạch chéo: Là loại séc mà trên mặt trước của nó có hai gạch chéo
song song chạy từ góc này sang góc kia của tờ séc.Với hai ghạch chéo này,
người ký phát đã chỉ thị cho ngân hàng thụ lệnh chỉ thanh toán cho người thụ
hưởng bằng chuyển khoản, không thanh toán bằng tiền mặt. Có hai loại séc
gạch chéo:
+ Séc gạch chéo thông thường:giữa hai ghạch chéo không ghi tên ngân
hàng nhận thanh toán. Do vậy, loại này ngân hàng nào cũng có thể thực hiện
việc thanh toán.
+ Séc ghạch chéo đặc biệt: Giữa hai ghạch chéo có chỉ định cụ thể tên của
ngân hàng nhận thanh toán cho người hưởng lợi
- Séc chuyển khoản: Là loại séc chỉ chuyên dùng làm thanh toán bằng
chuyển khoản, không lãnh bằng tiền mặt cũng không chuyển nhượng được.
- Séc xác nhận: Là loại séc được ngân hàng xác nhận việc trả tiền. Mục
đích của việc xác nhận nhằm đảm bảo khả năng thanh toán của tờ séc, ngăn
chặn việc phát hành séc quá số dư trên tài khoản.
- Séc du lịch: Là loại séc do ngân hàng phát hành và được trả tiền tại bất
cứ chi nhánh hay đại lý nào của ngân hàng đó. Ngân hàng phát hành séc đồng
thời là ngân hàng trả tiền. Người hưởng lợi là khách du lịch có tiền tại ngân
hàng phát hành séc. Trên séc du lịch phải có chữ ký của người hưởng lợi khi
lĩnh tiền tại ngân hàng được chỉ định, người hưởng lợi phải ký tại chổ để ngân

cầu đơn vị trả tiền trích một số tiền nhất định từ tài khoản của người phát
hành để trả cho người thụ hưởng có tên ghi trên séc hoặc người cầm séc”.
Như vậy trong quan hệ thanh toán séc gồm có các chủ thể: