TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG
-----o0o-----
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài : NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ (E-BANKING)
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TRÊN THẾ GIỚI
THỰC TRẠNG VÀ TRIỂN VỌNG ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM
Giáo viên hướng dẫn : Th.s. Nguyễn Văn Thoan
Sinh viên thực hiện :Trần Hồng Huệ
Lớp : Anh6-K38BKTNT
H nà ội- 12/2003
Ngân hàng điện tử (e-banking) quá trình hình thành và phát triển trên thế giới...
MC LC
LI NểI U
PH LC CC T VIT TT
Chng I: Tng quan v ngõn hng trc tuyn ( online-banking)
I. Khỏi quỏt chung v ngõn hng trc tuyn......................................................3
1. Khỏi nim ngõn hng trc tuyn..........................................................................3
2. Cỏc dch v ngõn hng trc tuyn........................................................................3
2.1 Thanh toỏn in t ti im bỏn hng (EFTPOS)........................................4
2.2 Mỏy rỳt tin t ng( ATM).........................................................................4
2.3 Dch v ngõn hng qua iờn thoi ( telephone-banking).............................4
2.4 Dch v ngõn hng ti nh ( Home-banking hay PC-banking)....................4
2.5 Dch v ngõn hng qua mng mỏy tớnh ton cu ( Internet-banking).........5
2.6 Dch v ngõn hng qua vụ tuyn truyn hỡnh tng tỏc( Interactive TV). .6
2.7 Dch v ngõn hng qua mng vin thụng khụng dõy ( wireless
communications network) hay mobile-banking...........................................7
3. Cỏc phng tin thanh toỏn in t.....................................................................7
3.1 Th ( Credit card)..........................................................................................7
3.2 Chuyn khon in t..................................................................................11
2. Phỏt trin cỏc sn phm dch v ngõn hng in t.........................................54
2.1 H thng rỳt tin t ng ATM v th thanh toỏn.....................................54
2.2 Chuyn tin in t......................................................................................56
2.3 Thanh toỏn in t liờn ngõn hng v thanh toỏn bự tr...........................56
2.4 Cỏc hỡnh thc dch v khỏc.........................................................................58
3. Chng t in t................................................................................................59
4. ỏnh giỏ v tỡnh hỡnh thc thi thanh toỏn in t ti Vit Nam......................64
Chng III: Trin vng v gii phỏp i vi hot ng ngõn hng in t
ca Vit Nam
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
3
Ng©n hµng ®iÖn tö (e-banking) qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn thÕ giíi...
I. Triển vọng..........................................................................................................69
1. Hạ tầng cơ sở cho việc phát triển.......................................................................69
1.1 Hạ tầng cơ sở công nghệ thông tin.............................................................69
1.2 Hạ tầng cơ sở nhân lực................................................................................70
2. Triển vọng đối với ngành ngân hàng cũng như khách hàng.............................72
2.1 Đối với ngân hàng.......................................................................................72
2.2 Đối với doanh nghiệp..................................................................................73
2.3 Đối với khách hàng......................................................................................74
II. Giải pháp và kiến nghị cho việc thúc đẩy thanh toán điên tử tại Việt Nam
1. Giải pháp.............................................................................................................75
2. Về đào tạo con người..........................................................................................76
3. Hoạt động Marketing..........................................................................................76
III. Kiến nghị .....................................................................................................79
1. Kiến nghị đối với các cơ quan quản lý.........................................................79
2. Kiến nghị đối với ngân hàng.........................................................................81
KẾT LUẬN
Tài liệu tham khảo
Phụ Lục I: Thẻ thanh toán
TrÇn Hång HuÖ- Líp A6K38B KTNT
5
Ng©n hµng ®iÖn tö (e-banking) qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn thÕ giíi...
EFT Electronic
Fund
Transfer
Chuyển tiền điện tử
EFTPOS Electronic
Fund
Transfer at
Point Of
Sale
Chuyển tiền điện tử tại điểm bán hàng
WAP Wireless
Application
Protocal
Giao thức truyền thông không dây
ACH Automatic
Clearing
House
Trung tâm bù trừ tự động
ACB Ngân hàng thương mại cổ phần á Châu
AGRIBANK Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn
BIDV Ngân hàng đầu tư và phát triên
ICB Ngân hàng công thương
SACOMBANK Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Thương Tín
VCB Ngân hàng Ngoại Thương
LNH Liên ngân hàng
NH Ngân hàng
NHNT Ngân hàng Ngoại Thương
Nghiờn cu v phỏt trin dch v ngõn hng in t l vn quan trng
trong thi k ny. Nhn thc c tm quan trng ca nú nờn em ó chn ti
" Ngõn hng in t- quỏ trỡnh hỡnh thnh v phỏt trin trờn th gii, thc
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
7
Ng©n hµng ®iÖn tö (e-banking) qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn thÕ giíi...
trạng và triển vọng ứng dụng tại Việt Nam". Đề tài đưa ra một cái nhìn tổng
quát về các loại hình dịch vụ ngân hàng điện tử và phương thức thanh toán của
nó. Đồng thời nghiên cứu thực trạng áp dụng tại Việt Nam, những khó khăn
cũng như triển vọng áp dụng tại Việt Nam.
Bài khoá luận tốt nghiệp được chia thành 3 chương bao gồm:
Chương I: Tổng quan về ngân hàng trực tuyến( online-banking)
Chương II: Thực trạng triển khai ngân hàng điên tử tại Việt Nam
Chương III: Triển vọng và giải pháp thúc đẩy dịch vụ ngân hàng điện tử.
Đây là một đề tài mới nên trong quá trình nghiên cứu có thể còn nhiều sai
sót. Em mong nhận được đóng góp của thầy cô cũng như bạn đọc.
Em xin chân thành cảm ơn Th.s Nguyễn Văn Thoan và bạn bè đã giúp đỡ
em thực hiện nghiên cứu đề tài này.
Sinh viên
Trần Hồng Huệ
Lớp A6-K38B
TrÇn Hång HuÖ- Líp A6K38B KTNT
8
Ng©n hµng ®iÖn tö (e-banking) qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn thÕ giíi...
CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TRỰC TUYẾN
( ONLINE BANKING)
I. Khái quát về ngân hàng trực tuyến
1. Khái niệm ngân hàng trực tuyến
Ngân hàng trực tuyến hay còn gọi là ngân hàng điện tử ( e-banking), ngân
hàng trên internet ( internet-banking) được hiểu là "khả năng của một khách
lục 1)
2.2 Máy rút tiền động (Automatic Teller Machines - ATM)
Khách hàng dùng thẻ tín dụng (credit card) hoặc thẻ ghi nợ trực tiếp
(direct debit card) để rút tiền mặt. Máy rút tiền tự động sẽ chứng thực thẻ sau khi
người sử dụng nạp mã số nhận dạng cá nhân (Personal Identity Number – PIN).
Để hạn chế rủi ro trong trường hợp bị mất thẻ và lộ mã số nhận dạng cá nhân,
khách hàng và ngân hàng có thể điều chỉnh hạn mức rút tiền mặt phụ thuộc vào
số dư trong tài khoản thanh toán của khách hàng. Mỗi ngân hàng thường đưa ra
các loại máy ATM riêng của ngân hàng mình. Khách hàng rút tiền tại các máy
ATM của ngân hàng mà mình có tài khoản. Tuy nhiên, khách hàng cũng có thể
rút tiền từ máy ATM của ngân hàng khác nhưng phải trả một mức phí, thông
thường là 0,2%.
2.3 Dịch vụ ngân hàng qua điện thoại (telephone banking)
Khách hàng sẽ gọi điện thoại đến trung tâm cung cấp dịch vụ bằng một
(hoặc nhiều) số điện thoại được cung cấp. Để được chứng thực là khách hàng
hợp lệ, khách hàng sẽ phải nạp mã số nhận dạng cá nhân (PIN) hoặc mật khẩu
bằng cách sử dụng các phím trên điện thoại. Thông thường, dịch vụ ngân hàng
TrÇn Hång HuÖ- Líp A6K38B KTNT
10
Ngân hàng điện tử (e-banking) quá trình hình thành và phát triển trên thế giới...
qua in thoi ch ỏp ng mt s dch v ngõn hng c bn nh kim tra s d
ti khon hoc bỏo cỏo chi tiờu ca khỏch hng.
2.4 Dch v ngõn hng ti nh (home banking hoc PC banking)
thc hin dch v ny, khỏch hng phi c trang b mỏy tớnh vi cu
hỡnh phự hp, thit b iu bin/gii bin (modem), ng in thoi truy cp v
c bit l phi cú chng trỡnh phn mm c ci t trờn mỏy, tng thớch
vi phn mm cung cp dch v. Khỏch hng s quay s trc tip kt ni vi
trung tõm cung cp dch v qua ng in thoi thụng thng. Sau khi thc
hin cỏc bc chng thc (nhp s PIN hoc mt khu giao dch), khỏch hng s
cú quyn thc hin cỏc giao dch ngõn hng t mỏy tớnh cỏ nhõn.
ngõn hng 24/24 gi, 7 ngy/1 tun. Mi khỏch hng s cú mt mt mó truy cp
riờng( password) vo chng trỡnh ny.
Bng 1
Cỏc dch v ch yu ngõn hng cung cp qua mng thụng tin ton cu
(Internet)
Loi hỡnh dch v
Dch v c cung cp (T l %
ca cỏc giao dch ti ngõn hng
Internet)
Tt c cỏc
ngõn hng
Ngõn hng
quc gia
Yờu cu kim tra s d ti khon v
chuyn tin
98.1 98.1
Thanh toỏn chng t in t 75.4 80.7
Thc hin cỏc giao dch Internet banking 24.1 39.1
M ti khon mi 19.5 24.8
Np n xin vay vn 12.8 17.4
Thc hin cỏc giao dch Internet banking
18.2 19.9
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
12
Ng©n hµng ®iÖn tö (e-banking) qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn thÕ giíi...
và ngân hàng tại nhà
Nguồn: số liệu của Cơ Quan Kiểm Soát Tiền Tệ Hoa Kỳ
()
2.6 Dịch vụ ngân hàng qua vô tuyến truyền hình tương tác (Interactive TV)
Dịch vụ này thường được cung cấp trên cơ sở hệ thống truyền hình cáp
tương tự như hệ thống thanh toán thẻ tín dụng trong thương mại truyền thống.
Trong giao dịch thẻ tín dụng trên Internet, khách hàng “xuất trình” thẻ tín dụng
và người bán kiểm tra tính xác thực của thẻ thanh toán. Người bán hàng thông
qua ngân hàng phát hành thẻ kiểm tra số tiền trong tài khoản của khách hàng để
đảm bảo khả năng thanh toán và thực hiện các thủ tục để nhận khoản tiền thanh
toán của khách hàng
Hình 1: Quy trình thanh toán thẻ tín dụng điện tử
TrÇn Hång HuÖ- Líp A6K38B KTNT
14
Ngân hàng thanh
toán
(TK người bán)
Người mua
( chủ thẻ)
NH phát hành
( TK của chủ
thẻ)
Người
bán
Chi nhánh thẻ
thanh toán
1. Phát hành
thẻ tín dụng
6. Chuyển
khoản
4. Nhờ thu
3. Cấp
phép
2. Xuất trình thẻ
tín dụng
hin cỏc th tc nhn khon tin thanh toỏn ca khỏch hng ngay sau ú. Nh
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
15
Ngân hàng điện tử (e-banking) quá trình hình thành và phát triển trên thế giới...
vy thanh toỏn th tớn dng in t thc hin nhanh hn vi chu trỡnh n gin
hn.
Tuy nhiờn quỏ trỡnh thanh toỏn trờn cn phi c b sung mt s bc
m bo cho quỏ trỡnh kt ni gia h thng thanh toỏn in t ca ngi bỏn
vi ngõn hng thanh toỏn. iu ny dn n s khỏc nhau ca h thng x lý th
tớn dng trờn Internet.
3.2.2 Hai dng thụng tin trc tuyn ca th tớn dng
Ton b quỏ trỡnh giao dch hoc thanh toỏn th tớn dng cú th c x
lý trc tuyn theo 2 cỏch: Gi s th tớn dng cha mó hoỏ trờn Internet hoc mó
hoỏ cỏc thụng tin chi tit v th tớn dng trc khi thc hin mt giao dch.
a. X lý th tớn dng v cỏc thụng tin liờn quan trờn Internet di dng thụ
Hỡnh 2: X lý th tớn dng v cỏc thụng tin t hng di dng thụ
( Khụng mó hoỏ).
Ngun:Giao dch thng mi in t- Mt s vn c bn- TS. Nguyn Vn Minh-
Trn Hoi Nam- NXB Chớnh tri quc gia 2002
Theo cỏch ny, ton b cỏc thụng tin liờn quan n giao dch bao gm cỏc
thụng tin gii thiu v hng hoỏ mu n t hng (t phớa ngi bỏn hng) hp
ng mua hng( t phớa ngi mua) u c chuyn phỏt trờn Internet di
dng ngụn ng liờn kt siờu vn bn(HTTP) khụng mó hoỏ, cỏch giao dch ny
khụng an ton v bo mt thụng tin th thp
b. X lý th tớn dng v cỏc thụng tin liờn quan trờn Internet di dng mó hoỏ
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
16
Trỡnh
duyt
web
H thng EFT c thit k chuyn mt khon tin c th t ti khon
ny ti ti khon khỏc. Phng thc thanh toỏn ny ó cú t lõu trc khi thng
mi in t ra i. Cỏc thit b s dng l cỏc mỏy giao dch t ng(ATM) mỏy
tớnh cỏ nhõn v cỏc thit b in thoi. Cỏc ngõn hng s dng mng giỏ tr gia
tng chuyờn bit giao dch vi nhau qua trung tõm bự tr t ng (ACH-
Automated Clearing house)
Quy trỡnh thanh toỏn
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
17
Ngi mua Ngi bỏn
NH in t Internet NH in t
Cng thanh toỏn Cng thanh toỏn
Trung tõm bự tr t ng LNH
Ngân hàng điện tử (e-banking) quá trình hình thành và phát triển trên thế giới...
Ngõn hng Ngõn hng
Hỡnh 4: Chuyn khon in t trờn Internet
Ngun:Giao dch thng mi in t- Mt s vn c bn- TS. Nguyn Vn Minh-
Trn Hoi Nam- NXB Chớnh tri quc gia 2002
c im khỏc nhau c bn gia chuyn khon in t trong thng mi
truyn thng v chuyn khon in t trờn Internet l ch trong chuyn khon
in t trờn Internet l thụng tin phi qua cỏc cng thanh toỏn (GateWay
payment).
Cng thanh toỏn nm gia mng cụng cng v mng ngõn hng truyn
thng. Chc nng ch yu ca nú l gii mó gúi s liu do mng cụng cng
truyn n ng thi úng gúi li s liu theo giao thc thụng tin trong ni b h
thng ngõn hng. Tip nhn thụng tin phn hi t phớa ngõn hng chuyn i s
liu thnh format s liu ri chuyn a lờn mng truyn thng, ng thi tin
hnh bo mt d liu. Nh vy cng thanh toỏn ch yu l thụng tin chuyn
i giao thc v mó hoỏ, gii mó d liu , bo v ni b ngõn hng .
3.3 Chuyn tin in t ti a$im bỏu hng (E#TPOS)
3. Thông tin từ cửa hàng tới ngân hàng để kiểm tra
4. NH kiểm tra tài khoản và tính hợp lệ của giao dịch
5. EFT từ ngân hàng của người mua tới ngân hàng của người bán
3. 4. Séc điện tử
3.4.1 Đặc điểm
Séc là một bức thư gửi tới ngân hàng đề nghị chuyển tiền tới một tài
khoản nào đó trong ngân hàng tới một tài khoản khác. Bức thư này không gửi
trực tiếp tới ngân hàng mà chuyển thẳng tới người nhận tiền và tự họ sẽ ký rồi
xuất trình thẻ này tới!ngân hà‹g để nhận tiền. Sau khi được chuyển séc đã huỷ
được chuyển trở lại bên gửi và được dùng làm biên nhận thanh toán về sau.
Hệ thống séc điện tử được xây dựng trên nguyên tắc của hệ thống séc
truyền
thống nhưng các chức năng của nó được mở rộng hơn để có thể sử dụng như
một công cụ thanh toán trong thương mại điện tử:
- Dùng chữ ký điện tử để đảm bảo tính bảo mật của séc
- Không yêu cầu khách hàng phải tiết lộ các thông tin về tài khoản của
mình cho các cá nhân khác trong quá trình giao dịch
- Không yêu cầu khách hàng phải thường xuyên gửi thông tin tài chính
nhạy cảm trên web
- Có thể sử dụng đượcvới mọi khách hàng có tài khoản ngân hàng bao gồm
cả giao dịch vừa và nhỏ
- Là hình thức thanh toán có chi phí thấp hơn nhiều so với thanh toán bằng
thẻ tín dụng
- Thanh toán bằng séc điện tử nhanh và tiện lợi hơn nhiều so với thanh toán
bằng séc giấy trong thương mại truyền thống
TrÇn Hång HuÖ- Líp A6K38B KTNT
20
Ngân hàng điện tử (e-banking) quá trình hình thành và phát triển trên thế giới...
3.4.2. Quy trỡnh thanh toỏn
Khi khỏch hng mun thanh toỏn bng sộc in t, khỏch hng in cỏc
wallet) l mt k thut c s dng trong nhiu h thng thanh toỏn in t.
Bt k mt hot ng giao dch no thc hin trờn mng mỏy tớnh u yờu
cu khỏch hng in y cỏc thụng tin nh tờn khỏch hng a ch ca hng,
thụng tin v th tớn dng iu ny gõy ra nhiu tr ngi i vi khỏch hng v
c ngi bỏn. Mt cỏch loi b tr ngi ny l s dng vớ tin in t. Vớ tin
in t l mt phn mm m ngi s dng ti v mỏy tớnh ca mỡnh v in y
cỏc thụng tin v s th tớn dng v cỏc thụng tin cỏ nhõn khỏc. Khi mt ca
hng chp nhn nhp chut in y cỏc thụng tin cn thit m khụng
cn phi lp i lp li nhiu ln.
Chc nng ca vớ tin s hoỏ: Mt vớ tin s hoỏ c thit k c gng mụ
phng li cỏc chc nng ca vớ tin truyn thng. Ngoi ra vớ tin s hoỏ cũn cú
mt s chc nng khỏc ú l:
- chng minh tớnh xỏc thc ca khỏch hng thụng qua vic s dng cỏc
loi chng nhn s hoỏ bng cỏc phng phỏp mó hoỏ thụng tin khỏc.
- Lu tr v chuyn cỏc giỏ tr.
- m bo an ton cho quỏ trỡnh thanh toỏn gia ngi mua v ngi bỏn
trong cỏc giao dch thng mi in t
3.5.2. Li ớch ca vớ tin s hoỏ
i vi khỏch hng vớ tin s hoỏ em li s tin li trong quỏ trỡnh mua
sm trờn Internet v chi phớ cho cỏc giao dch thp bi vic ghi n t hng ó
cú th c t ng gii quyt. Vi vớ tin s hoỏ khụng cn thit phi in cỏc
thụng tin vo n t hng trc tuyn nh cỏc hỡnh thc thanh toỏn khỏc. Thay
vo ú h ch cn nhn chut vo vớ tin s hoỏ ca mỡnh v phn mm s t
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
22
Ngân hàng điện tử (e-banking) quá trình hình thành và phát triển trên thế giới...
ng in ton b. iu ny khụng ch giỳp y nhanh quỏ trỡnh gii quyt n
t hng m cũn cú kh nng gim nhng ri ro nh gian ln hay ỏnh cp thụng
tin m hỡnh thc thanh toỏn bng th tớn dng vn thng gp.
i vi ngi bỏn hng: s dng vớ tin s hoỏ giỳp h thp chi phớ giao
Ngun :Giao dch thng mi in t- Mt s vn c bn- TS. Nguyn Vn Minh-
Trn Hoi Nam- NXB Chớnh tri quc gia 2002
Tin mt in t rt thớch hp s dng thanh toỏn cỏc giao dch cú kim
ngch nh nh thanh toỏn mt bn d bỏo thi tit, mt on nhc, nh giỏ c
phiu. Trong giao dch mua bỏn thụng thng nu kim ngch giao dch quỏ nh
thỡ ngi kinh doanh thng s b qua cỏc giao dch ny vỡ chi phớ giao dch
thng luụn vt quỏ bn thõn kim ngch giao dch lm cho giao dch s khụng
cũn li nhun. Thc hin cỏc giao dch nh vi s h tr ca vớ tin mt, cỏc nh
kinh doanh s gim c chi phớ, tớnh toỏn chi li hn cỏc khon thu chi. Do tin
mt in t c chia mc rt nh nờn h cú nhiu c hi thu li nhun t cỏc
hot ng kinh doanh cn tớnh toỏn trờn mt lng thụng tin nh.
3.7. Hi phiu in t
Cỏc h thng xut trỡnh v thanh toỏn hi phiu in t l hỡnh thc mi
ca h thng thanh toỏn hi phiu trc tuyn hng thỏng. H thng ny cho phộp
khỏch hng cú th s dng cỏc phng tin in t kim tra hi phiu v
thanh toỏn chỳng thụng qua chuyn khon in t cỏc ti khon hoc ti khon
th tớn dng.
Dũng tin
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
24
Ngi phỏt
hnh hi
phiu
Nh cung c p
DV cho ngi
phỏt h nh (BSp )
Nh cung c p
DV cho khỏch
h ng (CSP)
4.1 V phớa khỏch hng
4.1.1 u im
Khụng ch riờng ngõn hng mi tỡm thy ngõn hng in t nhiu u
im, loi hỡnh dch v ngõn hng mi ny cng em li cho khỏch hng vụ s
nhng thun li, v ú mi chớnh l nn tng v lý do tn ti, phỏt trin ca ngõn
hng in t vi mc ớch l phc v tt nht nhu cu ca khỏch hng.
Trần Hồng Huệ- Lớp A6K38B KTNT
25
Copyright: Tài liệu đại học ©