TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
----------------

NGUYỄN CAO CƯỜNG

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA
HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN BẮC YÊN,
TỈNH SƠN LA


HÀ NỘI - 2018


TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

----------------

NGUYỄN CAO CƯỜNG

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA
HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN BẮC YÊN,
TỈNH SƠN LA

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH

Người hướng dẫn khoa học:
GS. TS. ĐỖ HOÀNG TOÀN

HÀ NỘI - 2018




Tác giả luận văn

Nguyễn Cao Cường


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG BIỂU
DANH MỤC HỘP
TÓM TẮT LUẬN VĂN
MỞ ĐẦU..................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ HOẠT
ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP HUYỆN....................8
1.1. Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân...................................................8
1.1.1. Hội đồng nhân dân....................................................................................8
1.1.2. Khái niệm, mục tiêu và đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng
nhân dân.............................................................................................................9
1.1.3. Yêu cầu đối với hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân..................16
1.2. Nội dung hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân.................................20
1.2.1. Giám sát báo cáo của Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân,
các cơ quan tư pháp cùng cấp...........................................................................20
1.2.2. Giám sát việc trả lời chất vấn của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân, các thành viên
khác của Uỷ ban nhân dân, các cơ quan tư pháp..............................................22
1.2.3. Giám sát quyết định của Uỷ ban nhân dân huyện, nghị quyết của Hội đồng
nhân dân cấp xã có dấu hiệu trái với Hiến pháp, pháp luật...............................23
1.2.4. Giám sát chuyên đề.................................................................................24
1.2.5. Lấy phiếu tín nhiệm và bỏ phiếu tín nhiệm đối với người do Hội đồng

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT
ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN BẮC YÊN, TỈNH
SƠN LA ĐẾN NĂM 2026......................................................................................68
3.1. Phương hướng hoàn thiện hoạt động giám sát của Hội
đồng nhân dân huyện...................................................................................68
3.2. Các giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
huyện Bắc Yên.......................................................................................................71
3.2.1. Nâng cao chất lượng thực hiện các hình thức giám sát của Hội đồng nhân dân
huyện Bắc Yên..................................................................................................71
3.2.2. Tăng cường sự lãnh đạo của Ban Thường vụ Huyện ủy Bắc Yên đối với
hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện............................................75
3.2.3. Nâng cao năng lực của đại biểu Hội đồng nhân dân huyện.....................77
3.2.4. Nâng cao năng lực giám sát của Thường trực Hội đồng nhân dân..........78
3.2.5. Nâng cao năng lực giám sát của các Ban thuộc Hội đồng nhân dân huyện...79
3.2.6. Nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy giúp việc cho Hội đồng nhân dân.....80
3.2.7. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giám sát giữa Hội đồng nhân dân
huyện với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức Đoàn thể..........................80
3.2.8. Tạo các điều kiện thuận lợi cho Hội đồng nhân dân huyện trong hoạt động
giám sát............................................................................................................82
3.3. Kiến nghị.........................................................................................................83
KẾT LUẬN............................................................................................................85
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Cơ cấu đại biểu Hội đồng nhân huyện Bắc Yên khóa XVI, nhiệm kỳ
2011 - 2016...........................................................................................32
Bảng 2.2.



Hộp 2.3:

Kết quả phỏng vấn về hiệu quả của hoạt động chất vấn tại kỳ họp của
HĐND huyện Bắc Yên.........................................................................47

Hộp 2.4:

Kết quả phỏng vấn về chất lượng và hiệu quả của hoạt động giám sát
chuyên đề của HĐND huyện Bắc Yên..................................................60


TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
----------------

NGUYỄN CAO CƯỜNG

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA
HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN BẮC YÊN,
TỈNH SƠN LA

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ VÀ CHÍNH SÁCH

HÀ NỘI - 2018


i
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hoạt động giám sát là một trong hai chức năng chính của HĐND trong đó

thống, toàn diện và đầy đủ, nhất là ở một địa bàn cụ thể như giám sát của
HĐND huyện Bắc Yên
3. Mục tiêu nghiên cứu
- Xác định khung nghiên cứu về hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện
- Phân tích thực trạng hoạt động giám sát của HĐND huyện Bắc Yên giai
đoạn 2016 – 2018; xác định điểm mạnh, điểm yếu trong hoạt đông giám sát và
nguyên nhân của các điểm yếu.
- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của HĐND huyện
Bắc Yên đến năm 2026.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện.
- Phạm vi nghiên cứu
+ Về nội dung: Tập trung nghiên cứu hoạt động giám sát của HĐND huyện
+ Về không gian: Trên địa bàn huyện Bắc Yên
+ Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2016- 2018; đề xuất giải pháp
đến 2026
5. Phương pháp nghiên cứu
- Xây dựng khung nghiên cứu
- Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu. Luận văn chủ yếu sử dụng số liệu thứ
cấp, được thu thập từ các tài liệu, các báo cáo kết quả hoạt động do HĐND huyện và
UBND huyện công bố chính thức; số liệu sơ cấp từ việc phỏng vấn trực tiếp. Sau đó
được xử lý bằng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, so sánh.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Kết quả nghiên cứu của luận văn giúp cán bộ, công chức trong các cơ quan
nhà nước nhìn nhận đúng đắn về chức năng hoạt động giám sát của HĐND cấp
huyện nói chung và của HĐND huyện Bắc Yên nói riêng.
- Góp phần giải quyết đúng đắn chức năng, vị trí, vai trò của HĐND trong
mối quan hệ giữa cơ quan quyền lực nhà nước với cơ quan hành chính. Qua đó đưa
ra được phương hướng và các giải pháp đổi mới về hoạt động giám sát của HĐND
huyện Bắc Yên.

chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân nói chung, trước hết cần hiểu toàn diện,


iv
đầy đủ khái niệm giám sát. Hiện nay có rất nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm
giám sát. "Giám sát" nguyên gốc là từ Hán - Việt, được hiểu là xem xét và đàn
hạch. Theo quan niệm này, giám sát là xem xét, kiểm tra; ngoài ra đối tượng bị giám
sát phải chịu sự chất vấn của chủ thể giám sát.
Dưới góc độ khoa học pháp lý, theo tác giả khái niệm giám sát của Hội đồng
nhân dân nói chung và Hội đồng nhân dân cấp huyện nói riêng được hiểu là: Việc
Hội đồng nhân dân theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của các cơ quan, tổ chức,
cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, pháp luật, các văn bản quy
phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và Nghị quyết của Hội đồng nhân
dân cùng cấp; từ đó đưa ra các kết luận và kiến nghị xử lý theo thẩm quyền, góp
phần phát huy mọi tiềm năng, lợi thế của địa phương để phát triển kinh tế - xã hội,
đảm bảo quốc phòng - an ninh, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu
dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh.
1.1.2.2. Mục tiêu và đặc điểm của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
huyện
Một là, về chủ thể của hoạt động giám sát.
Hai là, giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện tuân theo một quy trình,
thủ tục nhất định.
Ba là, đối tượng bị giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện rất đa dạng,
phong phú.
Bốn là, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện là hoạt động có
mục đích, đảm bảo cho Hiến pháp và pháp luật, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân
được thực hiện nghiêm túc trong thực tiễn.
Năm là, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện là hoạt động
mang tính dân chủ, khách quan, minh bạch.
Sáu là, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân nói chung và Hội đồng

dân cấp huyện
1.3.1. Yếu tố chủ quan của HĐND huyện.
- Các điều kiện hỗ trợ hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện
- Mối liên hệ giữa đại biểu Hội đồng nhân dân huyện với cử tri, Nhân dân và
các cơ quan có liên quan


vi
- Nhân tố nhân sự - chủ thể giám sát
1.3.2. Yếu tố về đối tượng giám sát
- Yếu tố thông tin về nội dung giám sát
- Sự phối hợp, tinh thần hợp tác
1.3.3. Các yếu tố bên ngoài
* Tính hoàn thiện, hiện đại, phù hợp của các quy định pháp luật về hoạt động
giám sát của Hội đồng nhân dân
CHƯƠNG 2 : PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT
CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN BẮC YÊN, TỈNH SƠN LA
GIAI ĐOẠN 2016 – 2018
2.1. Khái quát về tổ chức bộ máy Hội đồng nhân dân huyện Bắc Yên
nhiệm kỳ 2016 - 2021
2.1.1. Đại biểu và cơ cấu đại biểu
Bảng 2.1. Cơ cấu đại biểu Hội đồng nhân huyện Bắc Yên khóa XVI,
nhiệm kỳ 2011 - 2016

Tổng số đại biểu

Cơ cấu đại biểu
Đầu
Bầu Tổng
Dân Tự

Bầu Tổng
Dân Tự
Bãi Cho thôi Từ
Ngoài Tôn
Tái
nhiệm
bổ hiện Nữ
tộc ít ứng
nhiệm nhiệm vụ trần
Đảng giáo
cử
kỳ
sung nay
người cử
34
0
0
0
0
34 12
05
0
18
0 10
Nguồn: Văn phòng HĐND - UBND huyện Bắc Yên
Qua thống kê trình độ đại biểu Hội đồng nhân huyện Bắc Yên khóa XVI, khóa
XVII cho thấy Khóa XVI có 01 đại biểu có trình độ trên đại học; 19 đại biểu có trình
độ đại học; trình độ tring cấp có 5 đại biểu; chưa qua đào tạo 9 đại biểu. Tại nhiệm kỳ





viii
2.2.3. Giám sát các quyết định của Uỷ ban nhân dân huyện, nghị quyết của
Hội đồng nhân dân cấp xã có dấu hiệu trái với Hiến pháp, pháp luật
Đây là hình thức Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban
của Hội đồng nhân dân huyện giám sát tính hợp hiến, hợp pháp, cũng như sự phù hợp
với tình hình thực tế của địa phương đối với các văn bản quy phạm pháp luật của Ủy
ban nhân dân cùng cấp và Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp dưới trực tiếp. Số
lượng văn bản được ban hành từ năm 2011 đến 2016 rất lớn, tới 35 ngàn văn bản,
trong đó có 07 văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân huyện. Ngoài ra
TTHĐND, các Ban HĐND còn giám sát trên 500 Nghị quyết của HĐND cấp xã
2.2.4. Giám sát chuyên đề
Thực hiện chương trình giám sát hàng năm đã được Hội đồng nhân dân
huyện quyết nghị, theo đó Thường trực HĐND, các ban HĐND xây dựng kế hoạch
hoạt động giám sát của mình. Từ năm 2011 đến 2017 Thường trực HĐND, các ban
HĐND đã tổ chức giám sát được 57 cuộc, sau giãm sát có 79 kiến nghị và được các
cơ quan giải quyết 57 kiến nghị chiếm 72,2%.
Nội dung giám sát của Thường trực và của các Ban Hội đồng nhân dân huyện
chủ yếu liên quan đến việc triển khai Nghị quyết, các quy định, các chính sách…
2.2.5. Lấy phiếu tín nhiệm và bỏ phiếu tín nhiệm đối với người do Hội
đồng nhân dân bầu.
Bỏ phiếu tín nhiệm là một hình thức giám sát được quy định tại Luật tổ chức
Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2003, Nghị quyết số 35/2012/QH13
ngày 21/11/2012, Nghị quyết số 85/2014/QH13 của Quốc hội (thay thế Nghị quyết
số 35/2012/QH13 kể từ ngày 01/7/2015) và được quy định tại Luật Tổ chức chính
quyền địa phương năm 2015.
Trên thực tế, trong nhiệm kỳ 2011-2016, Hội đồng nhân dân huyện Bắc Yên
chưa tiến hành bỏ phiếu tín nhiệm mà mới tổ chức 2 lần lấy phiếu tín nhiệm nhiệm
đối với người giữ chức vụ do Hội đồng nhân dân bầu tại kỳ họp giữa năm 2013 và kỳ

hoạt động của cơ quan mình bầu lên, đảm bảo trách nhiệm giải trình


x
3.2. Các giải pháp hoàn thiện hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân
huyện Bắc Yên.
- Nâng cao chất lượng thực hiện các hình thức giám sát của Hội đồng nhân
dân huyện Bắc Yên
- Tăng cường sự lãnh đạo của Ban Thường vụ Huyện ủy Bắc Yên đối với
hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện
- Nâng cao năng lực của đại biểu Hội đồng nhân dân huyện
- Nâng cao năng lực giám sát của Thường trực Hội đồng nhân dân
- Nâng cao năng lực giám sát của các Ban thuộc Hội đồng nhân dân huyện
- Nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy giúp việc cho Hội đồng nhân dân
- Tăng cường mối quan hệ phối hợp giám sát giữa Hội đồng nhân dân huyện
với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức Đoàn thể
- Tạo các điều kiện thuận lợi cho Hội đồng nhân dân huyện trong hoạt động
giám sát
3.3. Kiến nghị
3.3.1 Đối với Quốc hội
- Kịp thời nghiên cứu, rà soát, bổ xung các văn bản, luật để có sự đồng bộ,
thống nhất
Ủy ban Thường vụ Quốc hội nghiên cứu ban hành Nghị quyết quy định cụ
thể về chế độ, chính sách và các điều kiện đảm bảo hoạt động của đại biểu Hội đồng
nhân dân.
3.3.2. Đối với Chính phủ
Nghiên cứu và sớm ban hành các văn bản hướng dẫn hoạt động của Hội
đồng nhân dân theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Luật hoạt động
giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015.
Nghiên cứu ban hành văn bản quy định hình thức khen thưởng cho đại biểu

Chức năng giám sát có một vị trí, vai trò rất quan trọng trong việc điều chỉnh các hoạt
động của UBND, từ đó sẽ Quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương.
HĐND gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phương bầu ra, là cơ
quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền
làm chủ của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan
nhà nước cấp trên (theo khoản 1 điều 6 Luật Tổ chức chính quyền địa phương) vì
vậy HĐND Thực hiện tốt chức năng giám sát là một trong những yêu cầu cơ bản
để nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND. Thực trạng của huyện Bắc Yên có
nhiều khó khăn làm ảnh hưởng không nhỏ tới việc hoạt động giám sát của HĐND
như: (địa hình rất phức tạp, bị chia cắt mạnh, dốc đứng, núi cao, khe sâu, diện
tích đất bằng ít. Độ cao trung bình 1.000 m so với mực nước biển; khí hậu nóng
ẩm mưa nhiều, 8 xã vùng cao có 9 tháng trong năm có xương mù bao phủ; tỷ lệ
đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 97%; tỷ lệ hộ nghèo trên 39%; trình độ dân trí
thấp; công tác quản lý của chính quyền địa phương của Bắc Yên …), là những
thách thức trong quá trình phát triển của huyện. Vấn đề đang đặt ra đối với chính
quyền địa phương của huyện là phải thay đổi tư duy, phải tạo bước đột phá, tăng
tốc độ phát triển trên mọi mặt, nhất là kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội mang
tính chất chiến lược, nhằm giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao dân trí trên địa bàn
huyện tạo đà cho sự phát triển cao hơn trong những năm tiếp theo và sớm đưa
huyện Bắc Yên thoát nghèo. Để tạo bước đột phá đó thì HĐND huyện có vai trò hết
sức quan trọng đó là giám sát việc thực thi các chính sách của UBND và các cơ quan
chuyên môn thuộc UBND.


2

Năm 2016 là năm cuối cùng thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 05
năm, giai đoạn 2011 - 2016 của huyện Bắc Yên, Bên cạnh những thành tựu phát
triển đã đạt được, thì vẫn còn nhiều vấn đề bất cập trong việc sử dụng các nguồn
vốn phân tán, đầu tư dàn trải, nợ xây dựng cơ bản lớn, gây lãng phí, thất thoát, hiệu

sát; năng lực của Đại biểu HĐND huyện nói chung, Thường trực, các Ban của HĐND
huyện nói riêng
- Nguyễn Thị Lợi (2014). Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà
Nội, với đề tài “Tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh – qua thực tiễn
tỉnh Nghệ An”. Đề tài đã nêu lên thực trạng về công tác tổ chức và hoạt động
của HĐND tỉnh Nghệ An và đề xuất các giải pháp để hoàn thiện tổ chức và
nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND tỉnh Nghệ An.
- Lê Thị Bình Tuyết (2014). Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà
Nội, với đề tài “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện - qua thực
tiễn tỉnh Thanh Hóa”. Đề tài đã nêu lên thực trạng về hoạt động giám sát của
HĐND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, sự cần thiết phải đổi mới về
hoạt động giám sát cũng như những giải để nâng cao hiệu quả giám sát.
- Trịnh Đình Bá (2016). Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện khoa học xã
hội, với đề tài “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện từ thực
tiễn tỉnh Quảng Ngãi”. Đề tài đã nêu lên thực trạng về hoạt động giám sát của
HĐND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi đồng thời đề tài cũng đưa ra
những quan điểm và giải pháp để tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng
nhân dân cấp huyện ở Việt Nam hiện nay
Tình hình trên cho thấy việc nghiên cứu hoạt động giám sát của HĐND các
cấp trong những năm qua đã được chú trọng và có bước phát triển đáng kể. Tuy
nhiên các công trình nêu trên chủ yếu tiếp cận HĐND từ góc độ tổ chức và hoạt
động một cách chung chung chưa cụ thể, còn về chức năng giám sát của HĐND chỉ
khai thác ở khía cạnh nâng cao hiệu lực. Hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện
đã có nhiều vấn đề mới được đặt ra cả về lý luận và thực tiễn, nhưng chưa nhiều các
công trình khoa học nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện và đầy đủ, nhất là ở
một địa bàn cụ thể như giám sát của HĐND huyện Bắc Yên đối với UBND huyện


4