ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐOÀN THỊ HÀ

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 QUA DẠY HỌC
TRUYỆN NGẮN CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945- 1975

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐOÀN THỊ HÀ

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 QUA DẠY HỌC
TRUYỆN NGẮN CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945- 1975

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Ngữ văn
Mã số: 8.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Phạm Thị Thu Hiền

HÀ NỘI – 2019



2

CT

Chƣơng trình

3

CTGDPT Chƣơng trình giáo dục phổ thông

4

CTTT

Chƣơng trình tổng thể

5

GD

Giáo dục

6

GV

Giáo viên

7


VB

Văn bản

13

CH

Câu hỏi

14

HTBT

Hệ thống bài tập

ii


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Phân loại hệ thống BT dạy học truyện ngắn Việt Nam giai đoạn
1945- 1975 theo mức độ, giai đoạn, tính chất, hình thức và tầm quan trọng
......................................................................................................................... 36
Bảng 1.2. Phân loại hệ thống BT dạy học truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 19451975 theo những yếu tố thẩm mĩ của truyện ngắn trong sách Ngữ văn 12 ....37
Bảng 1.3. Phân loại hệ thống bài tập dạy học truyện ngắn Việt Nam giai đoạn
1945 - 1975 trong giáo án của giáo viên theo mức độ, giai đoạn, tính chất, hình
thức và tầm quan trọng .................................................................................... 39
Bảng 1.4. Phân loại hệ thống BT dạy học truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 19451975 theo những yếu tố thẩm mĩ của truyện ngắn trong giáo án của giáo viên
........................................................................................................................40

1.2. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 28
1.2.1. Thực trạng dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975 cho
học sinh lớp 12 ở trƣờng THPT hiện nay........................................................ 28
1.2.2. Đặc điểm của các bài tập trong dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai
đoạn 1945- 1975 cho học sinh lớp 12 ở trƣờng THPT hiện nay. ................... 34
Tiểu kết Chƣơng 1 ........................................................................................... 42
CHƢƠNG 2 ĐỀ XUẤT HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN CỦA VIỆT NAM GIAI
ĐOẠN 1945 - 1975 CHO HỌC SINH LỚP 12 .............................................. 43
2.1. Mục tiêu dạy học đọc hiểu truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975
cho học sinh lớp 12 ......................................................................................... 43
2.1.2. Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực văn học cho
học sinh lớp 12 qua dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975
......................................................................................................................... 45
2.2. Hệ thống bài tập phát triển năng lực văn học cho học sinh lớp 12 qua dạy
học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975..................................... 48
v


2.2.1. Bài tập nhận diện, phân tích không gian, thời gian nghệ thuật............. 48
2.2.2. Bài tập nhận diện ngƣời kể chuyện, ngôi kể, điểm nhìn, trình tự kể
chuyện, lời ngƣời kể chuyện ...........................................................................49
2.2.3. Bài tập nhận diện câu chuyện, cốt truyện ............................................. 49
2.2.4. Bài tập nhận diện và phân tích, đánh giá tình huống truyện ................. 50
2.2.5. Bài tập nhận diện, phân tích, đánh giá nhân vật ................................... 50
2.2.6. Bài tập nhận diện, phân tích, đánh giá các chi tiết nghệ thuật đặc sắc . 52
2.2.7. Bài tập nhận diện, phân tích, đánh giá nội dung, tƣ tƣởng của tác phẩm.... 54
2.2.8. Bài tập nhận diện, phân tích, đánh giá phong cách của tác giả ............ 54
2.2.9. Bài tập đọc hiểu văn bản mới ................................................................ 55
2.3. Những lƣu ý khi sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực văn học

viên chƣa chú ý xây dựng hệ thống bài tập đọc hiểu để làm phƣơng tiện trong
dạy học và kiểm tra đánh giá học sinh, từ đó phát triển năng lực văn học cho các
em.
Để phát triển năng lực văn học cho học sinh thông qua dạy học đọc hiểu
văn bản văn học nói chung, dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945 –
1975 nói riêng, cần xây dựng đƣợc hệ thống bài tập để tổ chức các hoạt động
học trƣớc, trong và sau giờ học đọc hiểu văn bản một cách có hiệu quả. Hệ
thống bài tập sẽ là những chỉ dẫn về mặt phƣơng pháp dạy học và kiểm tra đánh
giá học sinh.
Đó là lí do chúng tôi lựa chọn đề tài: “Xây dựng hệ thống bài tập phát triển
năng lực văn học cho học sinh lớp 12 qua dạy học truyện ngắn của Việt Nam
giai đoạn 1945- 1975” để nghiên cứu, nhằm góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy
học đọc hiểu truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975 trong chƣơng
trình Ngữ văn 12 hiện hành, đồng thời đáp ứng yêu cầu của chƣơng trình giáo
dục phổ thông môn Ngữ văn mới.
1


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Những nghiên cứu về truyện ngắn Việt Nam 1945 – 1975
Văn học Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 đƣợc nhiều ngƣời quan tâm và
nghiên cứu.
Nghiên cứu về nội dung của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975,
có thể kể đến một số công trình nhƣ: giáo trình Văn học Việt Nam từ sau Cách
mạng tháng Tám năm 1945 của Nguyễn Văn Long (Chủ biên) [35]; Văn học
Việt Nam 1945 - 1975 – Mã Giang Lân [34]; SGK Ngữ văn 12, tập một, NxbGD
[9]; Con người trong truyện ngắn Việt Nam 1945-1975 (bộ phận văn học cách
mạng) – Phùng Khắc Kiếm [31]; Về sự lựa chọn chủ đề và phát triển tính cách
trong truyện ngắn sau cách mạng (Qua 33 truyện ngắn chọn lọc) – Vƣơng Trí
Nhàn [41]; … Trong các công trình này, các tác giả đều khẳng định truyện ngắn

cũng nhƣ tác động trở lại của các thành phần trên tới đời sống văn hóa, xã hội,
chính trị giai đoạn này. Phân tích tổng thể các thẩm quyền, chiến lƣợc thực thi
các thẩm quyền của diễn ngôn khu vực trung tâm và khu vực ngoại biên trong
trƣờng diễn ngôn truyện ngắn Việt Nam 1945 - 1975.
Có thể thấy, các công trình nghiên cứu về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn
1945 - 1975 nhận đƣợc sự quan tâm khá nhiều từ các nhà nghiên cứu. Mỗi công
trình đã mở ra một hƣớng nghiên cứu riêng về truyện ngắn Việt Nam giai đoạn
1945 - 1975. Đây chính là cơ sở giúp chúng ta có đƣợc cái nhìn khái quát nhất
về văn học Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 nói chung và truyện ngắn Việt Nam
giai đoạn này nói riêng.
2.2. Những công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học Ngữ văn và dạy học
truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 ở trường phổ thông
Trong quá trình khảo sát những công trình nghiên cứu về dạy học đọc hiểu
truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 trong trƣờng THPT, chúng tôi
nhận thấy các tác giả nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau, trong đó tập
trung nhiều vào hai hƣớng chính: Dạy học đọc hiểu truyện ngắn Việt Nam giai
đoạn 1945 - 1975 theo đặc trƣng thể loại và theo hƣớng đổi mới PPDH.
3


Ở hƣớng nghiên cứu dạy học đọc hiểu truyện ngắn Việt Nam 1945 - 1975
theo đặc trƣng thể loại, có thể kể đến các công trình tiêu biểu nhƣ: Dạy – học
truyện ngắn “Rừng xà nu” cho học sinh lớp 12 THPT theo đặc trưng thi pháp
thể loại – Nguyễn Thị Tâm [45]; Dạy học tác phẩm “Vợ nhặt” của Kim Lân ở
trường THPT theo đặc trưng thể loại – Kiều Thị Hà [19]; Một số biện pháp
hướng dẫn học sinh tiếp nhận truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài ở
trường phổ thông theo đặc trưng thể loại – Bùi Thị Lan Hƣơng [29];… Các
công trình trên đều đƣa ra đƣợc cách dạy học đọc hiểu văn bản truyện ngắn theo
đặc trƣng thể loại, chú ý khai thác các yếu tố cơ bản của truyện ngắn nhƣ cốt
truyện, tình huống truyện, nhân vật, chi tiết,… Tuy nhiên, những công trình

tích cực sáng tạo bằng hệ thống câu hỏi có tính logic chặt chẽ, mang tính gợi
mở, thông qua so sánh văn học; Tổ chức hoạt động lý giải truyện ngắn 1945 –
1975 thông qua hệ thống tình huống có vấn đề trong giờ học; Tổ chức hoạt động
đánh giá sáng tạo truyện ngắn 1945 – 1975 thông qua phản biện văn học.
Cũng nghiên cứu về dạy học đọc hiểu truyện ngắn Việt Nam giai đoạn
1945 – 1975, khác với Hoàng Văn Vĩnh [50]; tác giả Nguyễn Thị Phong Lan
[33] với đề tài Xây dựng và sử dụng sơ đồ, bảng biểu vào dạy học truyện ngắn
Việt Nam 1945 – 1975 ở Trung học phổ thông lại đề xuất một số định hƣớng sử
dụng sơ đồ, bảng biểu trong quá trình dạy học các truyện ngắn Việt Nam 19451975 trong chƣơng trình Ngữ văn phổ thông.
Với những tác phẩm cụ thể trong truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1945 –
1975, tác giả Đặng Thị Xuân [51] đã đƣa ra cách tiếp cận VB Vợ chồng A Phủ
theo hƣớng dạy học hợp tác – một trong những cách dạy học tích cực góp phần
phát triển NL ngƣời học; tác giả Nguyễn Thị Hoàng Hà [20] lại vận dụng thành
công chiến thuật đọc suy luận của PGS. TS Phạm Thị Thu Hƣơng [30] vào dạy
học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân và Trần Thị Quỳnh Hoa [26] trong Xây
dựng hệ thống tình huống có vấn đề để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học
sinh trong quá trình dạy học tác phẩm “Vợ nhặt” của Kim Lân đã nghiên cứu lý
thuyết về tình huống có vấn đề trong dạy học, đƣa ra những khả năng nảy sinh
tình huống nhƣ trong phân tích, cắt nghĩa, bình giá, từ đó đề xuất xây dựng tình
huống có vấn đề trong dạy học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân để phát huy
tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS.

5


Một số sách tham khảo cũng có những hƣớng dẫn về cách giảng dạy văn
bản văn học ở trƣờng THPT, trong đó có truyện ngắn 1945 -1975 nhƣ: Thiết kế
bài giảng Ngữ văn 12 của tác giả Phan Trọng Luận [38] hay Dạy học theo chuẩn
kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn – Phan trọng Luận (Chủ biên) [36] ,... cũng đã
đƣa ra những gợi ý hƣớng dẫn dạy học đọc hiểu tác phẩm văn học theo những

điểm đáng ghi nhận, hệ thống bài tập trong SGK còn có nhiều hạn chế.
Tác giả Phạm Thị Huệ trong luận án tiến sĩ Mô hình câu hỏi dạy học đọc
hiểu văn bản nghị luận trong chương trình Ngữ Văn trung học đã chỉ ra: Hệ
thống CH dạy học đọc hiểu văn bản nghị luận trong SGK Ngữ văn trung học
“nhìn chung chưa chú ý đầy đủ đến các cấp độ, phương diện đọc hiểu”; “chưa
thực sự phát huy tính tích cực tư duy và đòi hỏi sự suy luận cao của người học”;
“một số bài học chưa thể hiện rõ và triệt để tính tích hợp trong dạy học Ngữ
văn”,…
Trong luận án tiến sĩ Xây dựng hệ thống câu hỏi phát triển năng lực đọc
hiểu trong dạy học tác phẩm văn chương cho học sinh Trung học phổ thông, tác
giả Nguyễn Thị Quốc Minh sau khi khảo sát hệ CH dạy học TPVC ở bộ SGK
Ngữ văn trong chƣơng trình THPT cũng đã khẳng định: “CH đơn thuần tìm hiểu
nội dung là CH không thể phát triển năng lực đạt hiệu quả cao cho HS nhưng
lại là CH chiếm số lượng nhiều nhất. Điều này có thể gây cho HS sự nhàm
chán”; Loại CH tổng quát và nâng cao “hình thức hỏi vẫn còn dè dặt, và tương
đối giống nhau”,… Nhiều tác giả khác cũng có quan điểm tƣơng tự.
Xuất phát từ việc nhận ra những hạn chế của CH dạy học tác phẩm văn
học(TPVH) trong SGK, khẳng định vai trò to lớn của CH đọc hiểu trong dạy
học Ngữ văn, các tác giả đã có những đề xuất khác nhau về việc xây dựng, cải
tiến CH trong SGK và trong dạy học Ngữ văn, cụ thể là: Tác giả Chu Thị
Phƣơng xác định một lý thuyết mới về hệ thống CH và mô hình CH ứng dụng
vào một bài giảng tác phẩm văn chƣơng ở nhà trƣờng [43]; tác giả Dƣơng Thị
Quy lại đề xuất một số lý luận về CH trên cơ sở các ngành khoa học liên ngành
nhƣ lý thuyết tiếp nhận, thi pháp học; tác giả Nguyễn Quang Cƣờng hƣớng đến
giúp HS tự phân tích và tiếp nhận TPVH tốt hơn dựa trên những nguyên tắc và
những tiêu chí trong việc xây dựng hệ thống CH SGK văn học; tác giả Nguyễn
Thị Quốc Minh lại xây dựng hệ thống CH phát triển năng lực đọc hiểu trong dạy
học tác phẩm văn chƣơng cho học sinh Trung học phổ thông bao gồm các CH
7


8


- Thực nghiệm sƣ phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của các
câu hỏi, bài tập đã đề xuất.
4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Hệ thống bài tập dùng trong dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn
1945- 1975.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Hệ thống bài tập đƣợc sử dụng để phát triển năng lực văn học cho học sinh
lớp 12 qua dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975 đƣợc dạy
học chính thức trong sách Ngữ văn 12, Tập hai (Ban cơ bản).
5. Phạm vi nghiên cứu
Do khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, chúng tôi chủ yếu nghiên cứu và
đề xuất hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực văn học cho HS lớp 12 ở khía
cạnh cảm thụ văn học/tiếp nhận văn học, không đi vào vấn đề tạo lập/sáng tạo
văn bản văn học để phù hợp với bối cảnh dạy học hiện nay.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu, phân tích và tổng hợp các tài liệu có liên quan đến đề tài đặc
biệt là các tài liệu viết về hệ thống bài tập trong dạy học văn nói chung và bài
tập hƣớng dẫn học bài trong SGK Ngữ văn lớp 12 nói riêng để xác định đƣợc
những căn cứ làm cơ sở lý luận ban đầu để tiếp tục nghiên cứu.
- Nghiên cứu những chủ chƣơng chính sách của Nhà nƣớc, của ngành Giáo
dục có liên quan tới nội dung nghiên cứu.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Tiến hành dự giờ quan sát các giờ dạy học đọc hiểu nhằm bổ sung cho lý
luận và chỉnh lý các biện pháp sƣ phạm.
- Điều tra về chất lƣợng học sinh ở các lớp để lựa chọn lớp thực nghiệm và

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo
luận văn dự kiến đƣợc trình bày trong 3 chƣơng:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
Chương 2: Đề xuất hệ thống bài tập phát triển năng lực văn học cho HS
lớp 12 qua dạy học truyện ngắn của Việt Nam giai đoạn 1945- 1975
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
10


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Năng lực văn học
1.1.1.1. Quan niệm về năng lực văn học
a) Khái niệm “năng lực”
Năng lực là một khái niệm có nguồn gốc từ tiếng Latin đã xuất hiện từ rất
lâu trên thế giới. Có nhiều quan niệm khác nhau về năng lực:
Theo Từ điển tiếng Việt, NL có nghĩa là: a) Khả năng, điều kiện chủ quan
hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó; b) Phẩm chất tâm lí và
sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một hoạt động nào đó với chất
lượng cao. [42, tr.660-661]
Theo “Chƣơng trình giáo dục phổ thông – Chƣơng trình tổng thể” thì năng
lực là “thuộc tính cá nhân đƣợc hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá
trình học tập, rèn luyện, cho phép con ngƣời huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ
năng và các thuộc tính cá nhân khác nhƣ hứng thú, niềm tin, ý chí,... thực hiện
thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những
điều kiện cụ thể”. [1,tr.37]
Mặc dù có những điểm khác nhau nhƣng các ý kiến trên đều thống nhất ở
điểm cốt l i về “Năng lực”: đó là khả năng vận dụng tổng hòa kiến thức, kĩ
năng, thái độ và giá trị để giải quyết những tình huống, những vấn đề trong cuộc

vụ trực tiếp cho yêu cầu rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe”. [2, tr.4]
Điều đó có nghĩa là, không có con đƣờng riêng để hình thành năng lực văn học
cho HS mà năng lực đó đƣợc hình thành và phát triển qua các hoạt động đọc,
viết, nói và nghe.
Theo CT Ngữ văn (2018), năng lực văn học “một biểu hiện của năng lực
thẩm mĩ, là khả năng nhận biết, phân tích, tái hiện và sáng tạo các yếu
tố thẩm mĩ thông qua hoạt động tiếp nhận và tạo lập văn bản văn học”. [2, tr.87]
Nhƣ vậy, năng lực văn học bao gồm hai phƣơng diện/thành tố: tiếp nhận và
tạo lập văn bản văn học theo đặc trƣng của từng thể loại (với các yếu tố thẩm mĩ
12


riêng). Tuy nhiên, với học sinh phổ thông đại trà, chƣơng trình nghiêng về yêu
cầu HS tiếp nhận văn học hơn là tạo lập văn bản văn học.
Trong luận văn này, chúng tôi coi quan niệm về năng lực văn học trên đây
của CT Ngữ văn (2018) là căn cứ để triển khai nội dung nghiên cứu của mình.
Đồng thời, luận văn của chúng tôi tập trung đi sâu vào vấn đề phát triển năng lực
tiếp nhận văn học cho HS (qua trƣờng hợp dạy học truyện ngắn của Việt Nam
giai đoạn 1945-1975 ở lớp 12).
c) Biểu hiện của năng lực văn học của học sinh lớp 12
Với học sinh cấp trung học phổ thông (trong đó có học sinh lớp 12), CT
đƣa ra yêu cầu về năng lực văn học nhƣ sau:
“Phân tích và đánh giá văn bản văn học dựa trên những hiểu biết về phong
cách nghệ thuật và lịch sử văn học. Nhận biết đƣợc đặc trƣng của hình tƣợng
văn học và một số điểm khác biệt giữa hình tƣợng văn học với các loại hình
tƣợng nghệ thuật khác (hội hoạ, âm nhạc, kiến trúc, điêu khắc); phân tích và
đánh giá đƣợc nội dung tƣ tƣởng và cách thể hiện nội dung tƣ tƣởng trong một
văn bản văn học; nhận biết và phân tích đƣợc đặc điểm của ngôn ngữ văn học,
câu chuyện, cốt truyện và cách kể chuyện; nhận biết và phân tích đƣợc một số
đặc điểm phong cách nghệ thuật trong văn học dân gian, trung đại và hiện đại;

kiếm từ nhiều nguồn; văn bản thuyết minh viết về những vấn đề có tính khoa
học dƣới hình thức một báo cáo nghiên cứu đúng quy ƣớc; tuân thủ quyền sở
hữu trí tuệ và tránh đạo văn.
Bài viết thể hiện đƣợc cảm xúc, thái độ, những trải nghiệm và ý tƣởng của
cá nhân đối với những vấn đề đặt ra trong văn bản; thể hiện đƣợc một cách nhìn,
cách nghĩ, cách sống mang đậm cá tính.
Biết tranh luận về những vấn đề tồn tại các quan điểm trái ngƣợc nhau; có
thái độ cầu thị và văn hoá tranh luận phù hợp; có khả năng nghe thuyết trình và
đánh giá đƣợc nội dung và hình thức biểu đạt của bài thuyết trình; có hứng thú
thể hiện chủ kiến, cá tính trong tranh luận; trình bày vấn đề khoa học một cách
tự tin, có sức thuyết phục. Nói và nghe linh hoạt; nắm đƣợc phƣơng pháp, quy
trình tiến hành một cuộc tranh luận”. [2, tr.11]
Những biểu hiện trên đây của năng lực ngôn ngữ và văn học của học sinh
lớp 12 chính là căn cứ để chúng tôi dựa vào đó xây dựng hệ thống bài tập để góp
phần phát triển năng lực văn học cho các em.
14


1.1.2. Phương pháp dạy học đọc hiểu theo định hướng phát triển năng lực
văn học
1.1.2.1 Quan niệm về dạy học đọc hiểu theo định hướng phát triển năng lực
Dạy học đọc hiểu VB theo định hƣớng phát triển năng lực của HS đƣợc
hiểu là thông qua việc hƣớng dẫn HS cách đọc hiểu và tự đọc hiểu đƣợc VB, GV
sẽ giúp học sinh phát triển đƣợc các năng lực chung (NL giải quyết vấn đề, NL
sáng tạo, NL hợp tác, NL công nghệ thông tin,…) và năng lực chuyên biệt (nhƣ
năng lực giao tiếp và năng lực học).
Trƣớc đây, nhắc đến dạy tác phẩm văn học là nhắc đến giảng văn. Trong
giờ học, GV chủ yếu sử dụng phƣơng pháp thuyết trình, truyền thụ kiến thức
một chiều cho HS. HS coi cách hiểu của GV là duy nhất, học tập một cách thụ
động. Ngày nay, trong dạy học đọc hiểu VB, GV không còn nặng về lao động

hiểu văn bản và đánh giá đƣợc khả năng đọc, khả năng cảm thụ văn học của HS
là rất quan trọng. Trong đó, cần phải có các hoạt động liên quan đến đọc diễn
cảm văn bản; liên tƣởng, tƣởng tƣợng khi tìm hiểu về hình tƣợng và chi tiết
nghệ thuật; trải nghiệm văn học.
Trong dạy học, GV sẽ là ngƣời tổ chức, hƣớng dẫn; HS chủ động tìm hiểu,
khám phá, tiếp nhận nội dung của văn bản. GV sẽ không dạy tác phẩm văn học
theo lối giảng văn nhƣ trƣớc đây nữa. Bởi dạy học đọc hiểu theo định hƣớng
phát triển năng lực khác với giảng văn truyền thống. Theo quan niệm truyền
thống, giảng văn chủ yếu là nhằm làm cho HS thấy đƣợc cái hay cái đẹp của
những tác phẩm văn chƣơng. GV là ngƣời truyền thụ tri thức, là trung tâm của
quá trình dạy học. HS tiếp thu thụ động những tri thức đƣợc quy định sẵn. Khác
với chƣơng trình định hƣớng nội dung, việc dạy đọc hiểu VB theo định hƣớng
phát triển NL hay còn gọi là dạy học định hƣớng kết quả đầu ra không chỉ
hƣớng tới trang bị những kiến thức cơ bản cho HS mà trong quá trình đó giúp
HS có thể hình thành những kĩ năng cần thiết để tự mình có thể tiếp nhận văn
bản với tƣ cách là một chủ thể độc lập, một bạn đọc tích cực. Ở một cấp độ cao
hơn HS sẽ có những đánh giá, bày tỏ quan điểm cá nhân về tác phẩm cũng nhƣ
rút ra những bài học có thể sử dụng trong cuộc sống sau này của bản thân. Vì thế
trong giờ dạy học theo định hƣớng phát triển NL, GV không truyền thụ kiến
thức một chiều mà phải sử dụng các phƣơng pháp dạy học tích cực để tổ chức
các hoạt động dạy học. GV là ngƣời tổ chức hƣớng dẫn HS tự khám phá ra cái
16


hay, cái đẹp của tác phẩm. GV dạy HS cách đọc để hiểu văn bản và ứng dụng
những gì đã đọc đƣợc vào thực tiễn đời sống và học tập của các em.
1.1.3. Bài tập phát triển năng lực văn học trong dạy học truyện ngắn của Việt
Nam giai đoạn 1945-1975
1.1.3.1. Quan niệm về bài tập
Trong dạy học và đánh giá HS, bài tập có vai trò rất quan trọng. Hiện nay,