Tổng quan về thương mại quốc tế và lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia
1.1. Tổng quan về thương mại quốc tế
1.1.1. Khái quát chung về thương mại quốc tế
Thương mại quốc tế được hiểu theo nghĩa chung là các hoạt động trao đổi
luân chuyển hàng hóa dịch vụ giữa các quốc gia vùng lãnh thổ với nhau. Các
chủ thể của thương mại hiện nay đang ngày càng đa dạng. Các chủ thể lớn có
thể từ các chủ thể là các quốc gia, các vùng lãnh thổ tới các tổ chức đa quốc gia,
các công ty các tập đoàn đa quốc gia. Các chủ thể nhỏ hơn nằm trong lãnh thổ
một quốc gia có thể là các tổ chức kinh tế trong nước như các công ty, các xí
nghiệp… Đối tượng của thương mại cũng ngày càng đa dạng và phức tạp, có
thể là các hàng hóa hữu hình hoặc các hàng hóa vô hình. Về mặt pháp lý, các
hiệp ước,các công ước, các điều lệ về thương mại nhanh chóng được soạn thảo
nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý chung cho các hoạt động thương mại quốc tế.
Chúng ta có thể nêu tên một số sự kiện pháp lý quan trọng với nền thương mại
toàn cầu như sự ra đời của hiệp ước chung về thuế quan và thương mại GATT
năm 1948, sự thành lập tổ chức Thương mại Quốc tế WTO năm 1995. Các khu
vực mậu dịch tự do cũng nhanh chóng ra đời như EEC ( nay là EU ) ở châu Âu,
khối NAFTA ở bắc Mỹ, khối ASEAN ở đông nam Á… đã góp phần tạo điều
kiện cho trao đổi thương mại giữa các quốc gia ngày càng thuận lợi. Theo cùng
những diễn biến đó, về mặt lượng, tổng giá trị trao đổi thương mại của giữa các
quốc gia trên thế giới cũng tăng lên nhanh chóng. Chỉ tính riêng trong thời gian
từ năm 1970 tới 1999, tổng giá trị hàng hóa dịch vụ trao đổi của các quốc gia
tăng lên 21 lần, từ 643 tỷ USD lên 11.400 tỷ USD ( gấp 21 lần trong vòng 30
năm ), bất chấp nhưng khó khăn chồng chất với nền kinh tế thế giới như cuộc
khủng hoảng kinh tế thế giới năm 1973 hay tình trạng chiến tranh lạnh căng
thẳng giữa Liên Xô và Hoa Kỳ…Tốc độ tăng trưởng của trao đổi thương mại
quốc tế cũng thường xuyên cao hơn tốc độ tăng trưởng nền kinh tế thế giới.
Trong giai đoạn 2000 tới 2007, trong khi tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới chỉ
giao động quanh khoảng 2,5% tới 4% thì tốc độ tăng trưởng của thương mại thế
giới thường trên 7%.
Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, một trong những

của thế giới.
Hình 1.1.1.3: Tỷ trọng tổng kim ngạch thương mại một số quốc gia trong thương mại thế giới
Nguồn: Ngân hàng thế giới ADB 2008
Qua đồ thị trên, ta thấy tổng giá trị thương mại của Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật
Bản và một số nước trong liên minh châu Âu EU đã chiếm tới gần 80% tổng giá
trị của thương mại toàn cầu. Trong khi đó, xét về quy mô dân số, các quốc gia
trên chỉ chiếm khoảng 30% dân số thế giới. Rõ ràng, thương mại quốc tế cũng
có những đầu tàu của riêng nó và cũng dựa trên đồ thị trên, ta thấy rõ ràng một
xu thế đó là đóng góp vào thương mại toàn cầu của các nướcphát triển đang có
xu hướng giảm dần về mặt tương đối, điển hình là Hoa Kỳ. Trong khi đó vai trò
của Trung Quốc đang nổi lên rõ rệt, Năm 2009, Trung Quốc đã vượt Đức vương
lên trở thành quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới với tổng giá trị xuất khẩu đạt
trên 1200 tỷ USD, Cũng cùng năm này, Trung Quốc trở thành quốc gia đứng
thứ 2 thế giới về tổng kim ngạch thương mại. Rõ ràng, đang có sự đổi ngôi
trong top những nước có nền thương mại phát triển nhất thế giới và sự vươn lên
của Trung Quốc dường như là không có gì ngăn cản nổi.
1.1.2. Thương mại đối với các nước đang phát triển
Gần đây, bộ phận không nhỏ người dân trên thế giới đang phản đối những
mặt trái của xu thế toàn cầu hóa và nhất thể hóa nền kinh tế thế giới. Họ cho
rằng chính sự tự do thương mại bị chi phối bởi các nước giàu là một trong
những nhân tố chính gây nên mặt trái của toàn cầu hóa và do đó cực lực phản
đối quá trình tự do hóa thương mại hiện nay. Điển hình là tại diễn đàn kinh tế
thế giới Davos tháng 1 năm 2009 tại Geneve, những người biểu tình từ khắp nới
trên thế giới đã liên tục mít tinh phản đối tự do hóa thương mại và cho rằng: tự
do hóa thương mại chỉ mang lại lợi ích cho những nước giàu, phần thua thiệt và
nghèo đói sẽ thuộc về những nước đang phát triển. Thực tế, không chỉ những
người biểu tình mà còn rất nhiều người khác phản đối một nền thương mại “tự
do” bị các nước lớn chi phối. Bi quan hơn, một bộ phận người dân thế giới thậm
chí phản đối cả tự do hóa thương mại. Quan điểm của họ liệu có hoàn toàn
đúng?

các nước nghèo bao giờ cũng có những lợi thế của “người đi sau”. Rất nhiều
quốc gia đã thực sự vươn lên và từng bước thoát nghèo. Những bài học như Hàn
Quốc, Malaysia đang ngày một dài thêm. Thế giới ngày càng xuất hiện nhiều
“ngôi sao” đang lên như Việt Nam, Braxin, Ấn Độ và đặc biệt là Trung Quốc.
1.1.3. Thương mại đối với sự phát triển của Trung Quốc
Trong những bài học thành công khi tham gia thương mai quốc tế, không
thể không nhắc tới Trung Quốc. Trước cải cách và mở cửa nền kinh tế năm
1979, Trung Quốc là một quốc gia nghèo đói và đứng trước nhiều nguy cơ bấn
ổn chính trị. Sau hơn 30 năm, công cuôc cải cách của Trung Quốc có thể đánh
giá là tương đối thành công với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân rất cao,
khoảng 10%/năm. Quy mô nền kinh tế Trung Quốc đã gấp nhiều lần so với
trước mở cửa. Bên cạnh đó, quy mô của nền ngoại thương Trung Quốc cũng có
bước tiến thần kỳ. Giá trị xuất khẩu từ 9.75 tỷ USD năm 1978 tăng lên 1218.6
tỷ USD năm 2007.