BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ngọc Diệp

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CHƠI CHO
TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THEO TIÊU CHÍ THỰC
HÀNH ÁP DỤNG
QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM TRUNG
TÂM TRONG TRƯỜNG MẦM NON Ở THÀNH PHỐ
QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ngọc Diệp

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CHƠI CHO
TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THEO TIÊU CHÍ THỰC
HÀNH ÁP DỤNG
QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM TRUNG
TÂM TRONG TRƯỜNG MẦM NON Ở THÀNH PHỐ
QUẢNG NGÃI
Chuyên

: Giáo dục học (Giáo dục Mầm non)

Tơi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và tập thể trường Mầm
non trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi đã tạo điều kiện cho tơi trong suốt q
trình nghiên cứu.
Cuối cùng, tơi muốn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè,
đồng nghiệp đã ln động viên giúp đỡ tơi rất nhiều trong q trình nghiên
cứu đề tài này.
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Ngọc Diệp


MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ cái viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN..........................................................................7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề..................................................................... 7
1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới............................................................7
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam...........................................................12
1.2. Các khái niệm cơ sở của đề tài.............................................................19
1.2.1. Quan điểm Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm................................... 19
1.2.2. Tổ chức hoạt động chơi của trẻ MN..............................................21
1.2.3. Thực hành áp dụng........................................................................ 24
1.2.4. Bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm trong trường mầm non
24

2.3.1. Một số thông tin của GVMN ở địa bàn khảo sát...........................57
2.3.2. Nhận thức của giáo viên mầm non về quan điểm giáo dục lấy
trẻ làm trung tâm và việc tiếp cận bộ tiêu chí thực hành áp
dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường
mầm non. 59
2.3.3. Tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo
tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm 62
2.3.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động chơi cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm
giáo dục lấy trẻ làm trung tâm 86
2.3.5. Những đề xuất nhằm làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động chơi
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng
quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
92


2.4. Đề xuất một số biện pháp nhằm thực hiện tốt hơn bộ tiêu chí thực
hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong tổ
chức hoạt động chơi cho trẻ................................................................93
2.4.1. Cơ sở đề xuất biện pháp................................................................ 93
2.4.2. Một số biện pháp nhằm thực hiện tốt hơn bộ tiêu chí thực
hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong
tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 94
2.5. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi các biện pháp nhằm thực
hiện tốt hơn bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy
trẻ làm trung tâm trong tổ chức hoạt động chơi cho trẻ......................100
2.5.1. Mục đích, nội dung, phương pháp khảo sát.................................100
2.5.2. Kết quả khảo nghiệm...................................................................101
Tiểu kết chương 2........................................................................................106

5-6
Bảng 2.3.

Nh

tru
Bảng 2.4.

Cá

dụn
Bảng 2.5.

M

dụ

chứ
Bảng 2.6.

M

dụ

chứ
Bảng 2.7.

GV
3;


Hình 2.8. Trị chơi học tập............................................................................ 83
Hình 2.9. Bé vẽ cảnh Biển............................................................................ 84
Hình 2.10. Trị chơi học tập............................................................................ 84


1

MỞ ĐẦU
1.

Lý do chọn đề tài
Quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm (learning – centered

approach) được xem là xu hướng trong giáo dục hiện đại ở tất cả các cấp học,
kể cả bậc học mầm non. Ở thế kỉ XVII, đã viết: “Giáo dục có mục đích đánh
thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách… hãy tìm ra phương
pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn”. Tuy nhiên, thuật
ngữ “Dạy học lấy người học làm trung tâm” chỉ mới xuất hiện và được sử
dụng phổ biến trong những năm gần đây. Đối với Giáo dục mầm non thì quan
điểm lấy trẻ làm trung tâm đã luôn là nền tảng quan trọng trong giáo dục trẻ
nhỏ từ khi Froebel cho rằng trẻ em phải có trường học riêng. Những người
làm giáo dục đều tin tưởng vào những điều tốt đẹp tiềm ẩn trong trẻ, và giáo
viên là người tạo ra được mơi trường hồn hảo để trẻ có thể bộc lộ được
những điều tốt đó. Friedrich Froebel, Maria Montessori, và John Dewey là
những người đã đi tiên phong trong việc tìm ra những phương pháp mới và
những cách thức để tiếp cận phù hợp với tích cách, bản chất của mỡi trẻ đó
chính là cốt lõi của giáo dục lấy trẻ làm trung tâm (Carol Garhart Mooney,
2013). Trong học thuyết của Jean Piaget, Piaget cho rằng: Việc học là quá
trình tự kiến tạo tri thức của người học và giáo viên là người hướng dẫn học
sinh tự khám phá tri thức, tự thực hiện nhiệm vụ học tập của mình, người học

đã làm cho hoạt động chơi khơng phát huy hết vai trị chủ đạo đối với sự phát
triển của trẻ. Xuất phát từ vấn đề trên, nếu chúng ta nghiên cứu và làm rõ thực
trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ dựa theo tiêu chí thực hành áp dụng quan
điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non, làm cơ sở đề xuất
những biện pháp nhằm cải thiện và làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động chơi
cho trẻ ở trường mầm non.
Từ lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Thực trạng tổ chức
hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng
quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non ở Thành phố


3

Quảng Ngãi” với mong muốn tìm ra con đường tổ chức chơi phát huy tốt nhất
quan điểm dạy học “lấy trẻ làm trung tâm” .
2.

Mục đích nghiên cứu
Đánh giá thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
trong trường mầm non ở TP Quảng Ngãi. Trên cơ sở đó, đề xuất một số biện
pháp nhằm cải thiện và làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động chơi cho trẻ ở
trường mầm non theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ
làm trung tâm.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi theo tiêu
chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường


động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non theo tiêu chí thực hành áp
dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.
-

Khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường

mầm non theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm (cụ thể là nội dung 3 trong bộ tiêu chí).
-

Lý giải thực trạng khảo sát và đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện

và làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm
non theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm.
7. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đã đề ra chúng tôi sử dụng kết hợp
các phương pháp nghiên cứu sau:
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phương pháp này dùng để thu thập, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa
những tài liệu về lịch sử nghiên cứu quan điểm lấy trẻ làm trung tâm, tổ chức
hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi, bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm
giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non nhằm hình thành cơ sở
lý luận cho đề tài và làm bằng chứng để lý giải thực trạng.


5

7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Thu thập ý kiến đánh giá của CBQL, GVMN về tính cần thiết và mức

độ khả thi của các biện pháp đề xuất.
7.2.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi cũng sử dụng phương pháp phỏng
vấn giáo viên mầm non, ban giám hiệu các trường mầm non, giảng viên các
trường đào tạo, cán bộ phịng quản lý chun mơn nhằm tìm hiểu ý kiến của
họ về đề tài nhiên cứu.
7.2.3. Phương pháp quan sát
Kết hợp với các phương pháp trên chúng tơi cịn sử dụng phương pháp
quan sát thực tế quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường
mầm non. Quá trình quan sát sẽ được ghi lại bằng thiết bị ghi hình về quá
trình tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non.


6

7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Chúng tôi sử dụng công cụ Excel nhằm xử lý số liệu nghiên cứu thu
được từ phiếu điều tra sau đó phân tích kết quả số liệu và đưa ra nhận xét. Kết
quả số liệu chỉ là bổ trợ cho những đánh giá định tính.
8.

Đóng góp mới của đề tài
-

Đề tài hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và thực tiễn về quan điểm giáo dục

lấy trẻ làm trung tâm một cách đầy đủ, từ đó giáo viên mầm non có thể hiểu
rõ vận dụng vào việc tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nhằm

LUẬN 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trong phần lịch sử nghiên cứu vấn đề, tác giả xin được đề cập đến
những nghiên cứu về “Quan điểm lấy người học làm trung tâm” trên thế giới
và ở Việt Nam từ trước đến nay.
1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
Quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm (learning – centered
approach) được xem là xu hướng trong giáo dục hiện đại ở tất cả các cấp học,
kể cả giáo dục mầm non. Theo chiều dài lịch sử phát triển của nhân loại đã có
nhiều tư tưởng tiến bộ trong giáo dục thể hiện quan điểm “Lấy người học làm
trung tâm” , tuy nhiên thuật ngữ “Dạy học lấy người học làm trung tâm” chỉ
mới xuất hiện và được sử dụng phổ biến trong những năm gần đây.
-

Ở phương Đông: Cách đây 2500 năm trước, Khổng Tử đã áp dụng cách

dạy tiến bộ: tùy tài trí từng học trị mà có phương pháp giáo dục khác nhau.
Ơng rất chú ý đến tính cách, năng lực và trình độ của học trị để có cách dạy
phù hợp. Theo ông đối với những người bậc trung trở lên có thể dạy bảo về
phần hình nhi thượng, đối với người từ bậc trung trở xuống thì khơng thể dạy
bảo về phần hình nhi vậy (Trần Thị Hương, 2011). Như vậy dạy học phải
hướng vào đặc điểm và năng lực cá nhân của từng người học để có phương
pháp dạy học phù hợp, mỡi độ tuổi mỡi trình độ khác nhau thì phương pháp
dạy phải khác nhau
-

Ở phương Tây, từ thời cổ đại, nhà triết học Socrate (469 -339 trước CN)

đã đưa ra phương pháp đàm thoại, ông giúp người học phát hiện ra chân lý
bằng cách đặt câu hỏi gợi mở để họ dẫn tìm ra kết luận (Trần Thị Hương,
2011). Như vậy việc sử dụng phương pháp đàm thoại trong dạy học đã giúp


“nhà trường mới” , nhiều nguyên tắc, phương pháp mới lấy học sinh làm
trung tâm. Tiêu biểu cho tư tưởng dạy học “Lấy người học làm trung tâm”
thuộc về nhà sư phạm người Mỹ Dewey (1859 – 1952). Ông đưa ra quan
niệm: Học sinh là mặt trời xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục”
và nêu lên khẩu hiệu “Nói, khơng phải là dạy học, nói ít hơn, chú ý nhiều đến
việc tổ chức hoạt động của học sinh” (Phan Trọng Luận, 2007).
-

Đối với giáo dục mầm non thì quan điểm dạy học lấy trẻ làm trung tâm

cũng được vận dụng, đã được nhiều người quan tâm đến lĩnh vực này đề cập
đến như: Motessori (1870 – 1952), một bác sĩ nhi khoa người Ý, người đã có
nhiều nghiên cứu về trẻ thơ, các lý thuyết của Montessori về trẻ em có


9

ảnh hưởng lớn đến các chương trình giáo dục mầm non hiện nay. Bà cho rằng
việc của giáo viên là chuẩn bị môi trường, cung cấp những vật dụng cần thiết,
sau đó lùi ra sau dành cho trẻ thời gian và không gian để trãi nghiệm. Như vậy
quan điểm lấy trẻ làm trung tâm đã được thể hiện rõ: trẻ - chủ thể tích cực
hoạt động, giáo viên – là người tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động. Theo
Montessori môi trường phải đẹp, ngăn nắp trật tự, đồ dùng vừa kích cỡ trẻ và
mang tính cảm giác trực quan (Mooney, 2013). Hầu hết các chương trình mẫu
giáo ở Mỹ đều có nội thất và đồ dùng vừa kích cỡ trẻ em. Theo cách của
Montessori thì các giáo viên cần hiểu mơi trường tốt dành cho trẻ cần có
những tiêu chí sau:
+


đó trở nên khó khăn”
(Carol Garhart Mooney, 2013).

Montessori tin rằng trẻ hồn tồn có thể học cách sử dụng cơng cụ sắc
bén đó một cách an tồn, cịn việc cho các em những công cụ không thực sự
dùng được lại làm cùn mòn năng lực của các em.
-

Theo lý thuyết của J.Piaget (1896 – 1980), Ông cho rằng trẻ học tốt

nhất khi được tự mình làm việc một cách thực sự và kiến tạo nên sự hiểu biết
cho riêng mình về những gì đang diễn ra thay vì nhận lấy những diễn giải mà
người lớn đưa ra. Những tương đồng giữa lý thuyết của J.Piaget,
M.Montessori và J.Dewey rằng trẻ học tốt nhất thông qua hoạt động thực tế
và vai trò của người lớn là bồi dưỡng những động cơ bên trong của đứa trẻ,
tạo cho trẻ những hứng thú tích cực khi tham gia hoạt động (Collete Gray &
Macblain, 2014). Cả Dewey và Piaget đều tin rằng một thầy giáo: Một thầy
giáo tập trung vào đứa trẻ là một người hướng dẫn và bố trí mơi trường, hơn
là một thầy dạy. Tất cả những lý thuyết này đều tin rằng giáo viên nên cung
cấp những tài liệu và những hoạt động tạo điều kiện cho đứa trẻ tiến bộ từ trãi
nghiệm và khám phá.
- Trong các nguyên tắc giáo dục Reggio Emilia của Loris Malaguzzy
cũng nổi bậc rõ quan điểm lấy trẻ làm trung tâm:
+

Trẻ phải được tham gia kiểm sốt định hướng học tập của mình.

+

Trẻ phải được học thông qua trãi nghiệm (tiếp xúc trực tiếp, di chuyển

Như vậy đã từ lâu quan điểm lấy người học làm trung tâm có nghĩa là đặt
người học ở vị trí trung tâm của q trình dạy học, xem cá nhân người học
– với những phẩm chất và năng lực riêng của mỗi người – vừa là chủ thể, vừa
là mục đích của q trình đó, với sự trợ giúp của các phương tiện, thiết bị dạy
học để người học tự chiếm lĩnh kiến thức và phát huy tối đa những năng lực
tiềm ẩn sẵn có của của mỗi cá nhân. Trên tinh thần của quan điểm này, quan
điểm “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” trong giáo dục mầm non cũng xem trẻ
trẻ là người kiến tạo kiến thức cho chính mình, là chủ thể tích cực của hoạt
động, giáo viên là người tạo môi trường, tạo điều kiện cho trẻ hứng thú và


12

tích cực với hoạt động, tạo cơ hội cho trẻ được trãi nghiệm nhằm khơi dậy
những năng lực tiềm tàng trong mỗi đứa trẻ.
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
Tiếp cận quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, Ở Việt Nam
cũng đã có nhiều cơng trình nghiên cứu và giáo trình đề cập đến quan điểm
này.
-

Theo tác giả Nguyễn Kỳ, thì q trình dạy - học tích cực lấy người học

làm trung tâm thực chất là quá trình tổ chức quá trình dạy học của thầy thành
quá trình tự học của trị (Nguyễn Quang Huỳnh, 2006)
-

Cũng với quan điểm đó, trong cuốn sách “Dạy học lấy học sinh làm

trung tâm” tác giả Lê Khánh Bằng đã đề cập đến vấn đề “lấy học sinh làm


Hai yêu cầu này đôi khi mâu thuẫn với nhau. Vì vậy, khi mâu thuẫn

này nẩy sinh, cần có các cách giải quyết phù hợp.
Trên phương diện vi mô (trong quá trình dạy học), việc lấy học sinh làm
trung tâm gồm 4 điểm cơ bản sau:
-

Việc dạy học phải xuất phát từ đầu vào (người học), tức là từ nhu cầu,

động cơ, đặc điểm và điều kiện của người học. Ở đây, cần thấy học sinh là
học sinh như nó đang tồn tại, với những ưu điểm và nhược điểm, những điều
chưa biết và đã biết. Phải tiến hành việc học tập trên cơ sở hiểu biết năng lực
đã có của học sinh.
-

Cần địi hỏi học sinh tham gia tích cực vào q trình học tập, khơng

tiếp thu một cách thụ động. Học sinh cần tích cực suy nghĩ, tích cực hoạt
động.
-

Thực hiện phân hóa, chú ý đến tư duy của từng học sinh, khơng gị bó

theo cách suy nghĩ đã định trước của giáo viên.
-

Động viên, khuyến khích và tạo điều kiện để học sinh tự kiểm tra, tự

đánh giá quá trình học tập của mình tiến tới tự đào tạo và giải quyết các vấn

đun này giúp cho cán bộ quản lý giáo dục mầm non hiểu sâu sắc hơn về giáo
dục lấy trẻ làm trung tâm, vấn đề xây dựng môi trường học tập cho trẻ và lập
kế hoạch trên quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Từ đó cán bộ quản lý,
đặc biệt là cán bộ quản lý cấp cơ sở (trường mầm non) biết áp dụng vào công
tác chỉ đạo, hỡ trợ giáo viên, trong thực hiện chương trình một cách có hiệu
quả, chất lượng, đảm bảo cho mỡi trẻ đều được phát triển một cách hài hịa,
tồn diện và đạt mục tiêu giáo dục.
Để vạch ra phương hướng cụ thể hơn cho việc thực hiện quan điểm lấy
trẻ làm trung tâm trong giáo dục mầm non, vào ngày 25 tháng 1 năm 2017 Bộ
GDDT đã ban hành Thông tư số 56/ KH – BDGĐT về Kế hoạch triển khai
chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” giai đoạn 2016
– 2020”, với mục tiêu cụ thể thể đến 2020 như sau:
-

Bảo đảm tất cả trẻ đều được tạo cơ hội học tập qua chơi và bằng nhiều

cách khác nhau phù hợp với nhu cầu, hứng thú và khả năng của bản thân trẻ.


15
-

Môi trường giáo dục trong các cơ sở giáo dục mầm non (sau đây gọi

chung là trường mầm non) mang tính “mở” , kích thích sự tập trung chú ý, tư
duy và cảm xúc tích cực của trẻ, thúc đẩy trẻ tham gia hiệu quả vào các hoạt
động chơi và trải nghiệm đa dạng.
-

Cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên mầm non (GVMN) được nâng cao