/>Group Hội Giáo Viên Ngữ Văn là nơi trao đổi chuyên môn Ngữ Văn
Ngày dạy:
Tiết: 9 tiết
CHỦ ĐỀ: VĂN BẢN TRUYỆN HIỆN ĐẠI VIỆT NAM
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Phẩm chất:
- Biết yêu thiên nhiên, đất nước với những biểu hiện phong phú trong cuộc
sống cũng như trong văn học;
- Yêu quý và tự hào về truyền thống của đất nước, kính trọng, biết ơn người
có cơng với đất nước; biết trân trọng và bảo vệ cái đẹp;
- Giới thiệu và gìn giữ các giá trị văn hóa, các di tích lịch sử, có lý tưởng
sống và có ý thức sâu sắc về chủ quyền quốc gia và tương lai dân tộc.
- Chăm đọc sách báo; thường xuyên hoàn thành nhiệm vụ học tập, siêng
năng trong cơng việc gia đình, nhà trường; u lao động; có ý chí vượt khó;
tích cực rèn luyện để chuẩn bị nghề nghiệp cho tương lai
2. Năng lực:
+ Năng lực chung: Tự học, giao tiếp, sáng tạo.
+ Năng lực chuyên biệt: đọc - hiểu văn bản, phân tích chi tiết, hình ảnh,
nhận xét nghệ thuật, cảm thụ tác phẩm văn học
Qua bài học, HS biết:
a. Đọc hiểu:
- Nêu được ấn tượng chung về văn bản
- Nhận biết được câu chuyện và tóm tắt một cách ngắn gọn
- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện quan ngôn ngữ
văn bản
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của nhân vật thể hiện qua hình dáng,
cử chỉ, hành động...của nhân vật
- Nhận biết được vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người vùng đất
phương Nam.
- Nhận biết được nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố miêu tả kết hợp
thuyết minh.

Bộ, xem phim Đất Phương Nam
2. Hình thức tổ chức dạy học:
- Dạy học cá nhân, nhóm, cả lớp;
- HS thuyết trình, giới thiệu, trao đổi thảo luận...
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Hoạt động

Cách thức tổ chức
ĐỌC HIỂU ( TIẾT)
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: SÔNG NƯỚC CÀ MAU

I.Tổ chức khởi động và tạo tâm thế 1.Tổ chức khởi động


* Dự kiến kết quả
a. Bức ảnh chụp một khu chợ nổi
trên sơng. Em từng thấy trên những
phóng sự trên tivi
b. Cảnh đó em đốn thuộc miền sơng
nước miền Tây của vùng Tây Nam
Bộ của nước ta.

Quan sát hình ảnh sau và trả lời câu hỏi:

a. Bức ảnh chụp cảnh gì? Em thấy cảnh đó
bao giờ chưa?
b. Em thử đốn xem cảnh đó thuộc vùng
nào trên đất nước ta.
2. Dẫn dắt vào bài

Căn.
Cịn lại : cảnh chợ Năm Căn
III. Đọc hiểu chi tiết văn bản
1. Ấn tượng ban đầu về tồn cảnh
sơng nước Cà Mau.
* Khái qt chung
- Trình tự khơng gian
- Cảnh được miêu tả một cách trực
tiếp vì nhân vật "tơi" trực tiếp quan
sát cảnh sông nước Cà Mau từ trên
con thuyền và trực tiếp miêu tả.
- Tác dụng
+Khiến cảnh sông nước Cà Mau
hiện lên một cách chân thực sinh
động.
+ Người miêu tả có thể bộc lộ trực
tiếp sự: quan sát, so sánh, liên

1. Ấn tượng ban đầu về tồn cảnh sơng
nước Cà Mau.
Gv hướng dẫn hs tìm hiểu ấn tượng ban đầu
về cảnh sông nước CM bằng các câu hỏi
gợi mở kết hợp với phiếu học tập số 3
- Cảnh được miêu tả theo trình tự nào?
- Theo em cảnh được cảm nhận và miêu tả
trực tiếp hay gián tiếp? Căn cứ vào đâu để
xác định được như vậy?
- Cách miêu tả bằng sự quan sát và cảm thụ
một cách trực tiếp như vậy có tác dụng gì?


thiên
nhiên
và
cuộc
sống
Cà
Mau
Tên gọi Ý nghĩa
Nhận
tên gọi
xét
về
thiên
nhiên và
cuộc
sống Cà
Mau
rạch
có nhiều Phong
Mái
cây mái phú, đa
Giầm
giầm
dạng;
hoang
sơ; thiên
kênh

tên, làm nên màu
sắc địa phương
khơng thể trộn lẫn
Dịng sơng
+ Dịng sơng mênh mơng, rộng hơn
ngàn thước
+ Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm
như thác; cá hàng đàn đen trũi như

Nhóm 3,4: Phiếu học tập số 5 (Phụ lục)
Tìm hiểu về hình ảnh sơng ngịi, kênh rạch

3. Cảnh chợ Năm Căn:
- Gv tạo tình huống có vấn đề: Giáo viên
chia lớp thành 2 nhóm, cùng thảo luận tình
huống: Em được giao nhiệm vụ làm hướng
dẫn viên du lịch dẫn đoàn đi thăm quan Cà


người bơi ếch giữa những đầu
sóng trắng.
- Rừng đước
+ Dựng cao ngất như hai dãy trường
thành vô tận;
+ Cây đước mọc dài theo bãi, theo
từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm
tắp, lớp này chồng lên lớp kia
+ Đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu
xanh rêu....
+ Lòa nhòa ẩn hiện trong sương mù

thuyết phục vị du khách như thế nào?
- Học sinh sẽ thảo luận nhóm, cử đại diện
trình bày
- Nhóm khác nhận xét, bổ sung, phản biện
- Giáo viên chốt ý
- Em cảm nhận chợ Cà Mau là một chợ như
thế nào? Nhờ biện pháp nghệ thuật nào mà
em cảm nhận được điều đó?
- Qua trích đoạn trích, em cảm nhận được
gì về vùng đất Cà Mau nói riêng, tổ quốc
VN nói chung? Và em hiểu thêm gì về tác \
giả?


đối tượng miêu tả
IV. Tìm hiểu ý nghĩa khái quát của
văn bản
* Dự kiến sản phẩm
1. Nội dung:
- Sông nước Cà Mau có vẻ đẹp rộng
lớn hùng vĩ đầy sức sống hoang dã.
- Cuộc sống con người ở chợ Năm
Căn tấp nập , trù phú, độc đáo.
2. Nghệ thuật:
- Miêu tả từ bao quát đến cụ thể
- Lựa chọn từ ngữ gợi hình, chính
xác kết hợp với việc sử dụng các
phép tu từ.
- Sử dụng từ ngữ địa phương.
- Kết hợp miêu tả, thuyết minh.


- Phải là người có tính cách, mối quan hệ
như thế nào với sông nước Cà Mau, tác giả
mới miêu tả được vẻ đẹp sống động, chân
thực đến thế?

Giáo viên hướng dẫn học sinh những lưu ý
khi đọc hiểu văn bản truyện hiện đại có sử
dụng kết hợp yếu tố miêu tả và thuyết minh
- Khi đọc hiểu một văn bản truyện hiện đại
có sử dụng kết hợp yếu tố miêu tả và thuyết
minh ta cần phải lưu ý điều gì?

- Viết 1 đoạn văn trình bày cảm nhận của
em về vùng đất Cà Mau sau khi học xong
bài Sơng nước Cà Mau trong đó có sử dụng
ít nhất 2 hình ảnh so sánh


- Cà Mau là vùng đất có thiên nhiên tươi
đẹp vừa hùng vĩ vừa thơ mộng nhưng trước
sự biến đổi của khí hậu tồn cầu, theo dự
báo của Nha khí tượng quốc gia , ước tính
đến năm 2050, Cà Mau bị nước biển xâm
thực 60 % diện tích đất đai.
Trước diễn biễn xấu đó, hãy trao đổi với
các bạn xem ngay từ bây giờ, mỗi chúng ta
phải hành động như thế nào để giảm thiểu
những rủi ro đó cho Cà Mau, cho đất nước
VN tươi đẹp này.

2. Đọc và tìm hiểu chung về văn 2. Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chung về
bản
văn bản
* Dự kiến kết quả
a. Đọc- chú thích
a. Đọc- chú thích
- GV cho hs đọc toàn bộ văn bản
- Gv yêu cầu học sinh nêu ấn tượng nổi bật
về văn bản


- Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ ngữ
khó. Trao đổi với các bạn bên cạnh về
những từ ngữ mình khơng hiểu hoặc chưa
hiểu bằng cách dự đốn nghĩa của từ trong
ngữ cảnh, có thể tham khảo phần chú thích
trong sách giáo khoa.
b. Tìm hiểu chung về văn bản
b1. Tác giả
- Em biết gì về tác giả Võ Quảng

b. Tìm hiểu chung về văn bản
b1. Tác giả
Võ Quảng sinh 1920 - quê ở Quảng
Nam.
- Là nhà văn chuyên viết cho thiếu
nhi.
b2. Văn bản
b2. Văn bản
- PTBĐ: Tự sự, miêu tả

- Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu vị trí
quan sát và tác dụng của vị trí ấy thơng qua
câu hỏi trắc nghiệm
Dịng nào nêu đúng vị trí quan sát của
người kể chuyện trong đoạn trích?
A. Trên con thuyền ngược dịng sơng Thu


trên phạm vi rộng, theo từng chặng Bồn, qua Phường Rạch, vượt thác Cổ Cò,
đường di chuyển
đến Trung Phước
B. Trên đỉnh núi cao nhìn xuống tồn cảnh
dịng sơng Thu Bồn và thác Cổ Cị
C. Đi dọc theo bờ sơng Thu Bồn đến chân
thác Cổ Cị
D. Phối hợp điểm nhìn từ trên xuống và từ
dưới lên
Việc lựa chọn vị trí quan sát của người kể
chuyện có tác dụng gì?
A. Miêu tả tỉ mỉ, tinh tế, khơng bỏ sót dù
chỉ một chi tiết nhỏ nhặt
B. Miêu tả cảnh thay đổi trên phạm vi rộng,
theo từng chặng đường di chuyển
C. Bao quát cảnh vật ở phạm vi rộng lớn
D. Miêu tả cảnh vật khách quan, không bị
chi phối bởi cảm xúc chủ quan
- Tìm những chi tiết miêu tả hình ảnh oc
thuyền? Tác gải đã sử dụng BPNT nào, nêu
tác dụng của BPNT ấy
a2. Hình ảnh con thuyền

Dượng Hương Thư trong cuộc vượt thác


chắc chắn
* Động tác: Co người, phóng sào,
ghì chặt, thả sào, rút sào rập ràng
nhanh như cắt...
-> Dùng nhiều ĐT mạnh, TT gợi tả,
từ láy, hình ảnh so sánh.
-> Hình ảnh con người lao động
mang sức mạnh phi thường, rắn rỏi,
nhanh nhẹn, tinh thần quả cảm,
quyết liệt trong khó khăn thử thách.
- Ngợi ca, tự hào về hình ảnh đất
nước, con người Việt Nam trong
cuộc đổi mới xây dựng đất nước.
4. Hướng dẫn đánh giá ý nghĩa
khái quát văn bản
a. Nội dung
- Bức tranh thiên nhiên trên sông Thu
Bồn được miêu tả theo hành trình
vượt thác là:
+ Cảnh đẹp êm đềm ở những vùng
đồng bằng
+ Cảnh đẹp uy nghiêm của núi rừng.
- Hình ảnh quả cảm Dượng Hương
Thư trong cuộc vượt thác đã làm nổi
bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của
con người lao động trên nền cảnh
thiên nhiên rộng lớn hùng vĩ.

sẽ gặp những điều khơng thuận lợi,
khó khăn, tut vọng, vất ngã nhưng
quan trọng là chúng ta có thể vượt
qua hay khơng đó chính là ý nghĩa
của câu nói.
- Tìm đọc tùy bút Người lái đị sơng Đà của
Nguyễn Tn, chú ý về hình tượng ơng lái
đị
VIII. Tích hợp tiếng Việt
1. Khởi động
* Dự kiến kết quả

A. SO SÁNH
1. Tổ chức hoạt động khởi động và tạo
tâm thế
a. Khởi động
Cách 1: Gv cho hs nghe bài hát
Sân nhà em sáng quá
Nhờ ánh trăng sáng ngời
Trăng trịn như cái đĩa
Lơ lửng mà khơng rơi
Những đêm nào trăng khuyết
Trông giống con thuyền trôi
Em đi trăng theo bước
Như muốn cùng đi chơi..."
Cách ví von như vậy gọi là biện pháp
nghệ thuật gì? Biện pháp đó có tác dụng
như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu bài học
ngày hơm nay? ...
Cách 2: Tổ chức trị chơi vận động

điểm tương đồng.
Trẻ em và búp trên cành cùng non
nớt, cần được che chở.
rừng đước và dãy tường thành cùng
dựng lên cao ngất.
- Làm nổi bật cảm nhận của người
viết, người nói về sự vật được nói
đến (trẻ em, rng c)
-> Tăng sức gợi hỡnh v gi cm.
(2) Khỏc nhau: Hình ảnh con mèo
trong cậu khơng tạo ra hình ảnh mới,
cũng khơng gợi hình, gợi cảm. Tuy
nhiên, nó được so sánh một cánh lô- - Vậy so sánh là gì? So sánh có tác dụng
gì?
gic hay so sánh thơng thường.
Yêu cầu hs đọc ghi nhớ SGK.
a2. Ghi nhớ
- Lấy ví dụ về phép so sánh trong bài "Sơng
nước Cà Mau"?
- Sơng ngịi, kênh rạch càng bủa - u cầu hs đặt câu có sử dụng phép so
sánh?
ngang, chi chít như mạng nhện.
- Cá bơi hàng đàn, đen trũi nhô lên,
hụp xuống như người bơi ếch giữa


những đầu sóng trắng.
b. Cấu tạo của phép so sánh:
b1. Phân tích ngữ liệu:
Vế A ược so Từ so Vế B

(vế
sánh)
sánh
Phương
diện so
sánh
dùng
để so
sánh

- Mơ hình cấu tạo đầy đủ của phép so sánh
là như thế nào?
*Mơ hình cấu tạo đầy đủ của phép
so sánh:
- Vế A ( nêu tên sự việc được so
sánh)
+ Từ ngữ chỉ phương diện so sánh
+ Từ ngữ chỉ ý so sánh.
- Vế B ( nêu tên sv, sự việc dùng để
so sánh với sv, sự việc ở vế A)
- GV: Gäi Hs ®äc BT 3:
- Những từ ngữ chỉ ý so sánh: như, y Cấu tạo của phép so sánh trong
nh, ging nh
những câu sau có điểm gì đặc
biệt?
- Câu a: Không có từ ngữ so
sánh.
Vế B đợc đảo lên trớc vế
A.
- Câu B: Vế B đảo lên trớc vế

Gv chia lớp thành 4 nhóm thảo luận.
+ Nhóm 1 thảo luận ý 1 phần a
+ Nhóm 2 thảo luận ý 2 phần a
+ Nhóm 3 thảo luận ý 1 phần b
+ Nhóm 4 thảo luận ý 2 phần b
Gv chốt kiến thức và chiếu đáp án lên bảng
phụ
? Qua BT 1 cho ta thấy có những kiểu so
sánh nào?
* So sánh đồng loại (người – người; vậtvật)
* So sánh khác loại: Người- vật; cái cụ thể
và cái trừu tượng

Bài tập 2
- Khoẻ như voi, khoẻ như vâm
- Đen như bồ hóng, đen như cột nhà
cháy.
- Trắng như bơng, trắng như trứng gà
bóc..
- Cao như cây sào, cao như núi…

Gọi HS đọc và x/định y/cầu BT2.
Bảng phụ:
Dựa vào những thành ngữ đã biết, hãy viết
tiếp vế B vào những chỗ trống dưới đây để
tạo thành phép so sánh.
Hướng dẫn hs cách làm BT

Bài tập 3:
- Tìm những câu văn có sử dụng BT3: Hãy tìm những câu văn có sử dụng


B. SO SÁNH (TIẾP THEO)
1. Các kiểu so sánh:
* GV sử dụng máy chiếu
Học sinh đọc ngữ liệu?
Kĩ thuật động não
? Tìm phép so sánh trong khổ thơ?
(1) Những ngơi sao thức ngồi kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con
(2) Mẹ là ngọn gió của con suốt đời.

- Những ngôi sao…mẹ đã thức
B
(chẳng bằng) A
- Mẹ …
ngọn gió
A
(là)
B
(1) chẳng bằng (so sánh khơng ngang ? Từ chỉ ý so sánh trong 2 ngữ liệu trên
bằng)
có gì khác nhau?
(2) là (so sánh ngang bằng)
(1) chẳng bằng ( so sánh không ngang
bằng)
(2) là ( so sánh ngang bằng)
? Tìm những từ chỉ ý so sánh ngang bằng
và khơng ngang bằng?
- Như, tựa như, như là..
- Hai kiểu so sánh.

Cịn hơn thịt cá nói nhau nặng lời
(ca dao)
- Nói lời thì giữ lấy lời
Đừng như con bướm…
Đọc ghi nhớ.
Hoạt động 2: Gv hướng dẫn học sinh tìm
hiểu tác dụng của so sánh(7')
Học sinh đọc ngữ liệu phần II/42
Kĩ thuật động não
? Tìm phép so sánhtrong đoạn văn?
- Có chiếc tựa mũi tên nhọn..
- Có chiếc như con chim lảo đảo..
- Có chiếc lá..như thầm bảo rằng…
- Có chiếc lá như sợ hãi…
? Sự việc nào được đem ra so sánh và so
sánh trong hoàn cảnh nào?
- Chiếc lá, đã rụng (đã rời cành, đã hết nhựa
sống, kết thúc một kiếp sống theo quy luật
của tự nhiên)
- Sự vật được so sánh trong hoàn cảnh:
+ Sự vật được đem ra so sánh là những
chiếc lá.
+ Chiếc lá được so sánh trong hoàn cảnh đã
rụng.
+ Chiếc lá là một hồn cảnh điển hình.
? Tác dụng của các phép so sánh trên?
- tạo ra những hình ảnh sinh động, cụ thể,
giúp người đọc, người nghe hình dung về
các cách rụng khác nhau của mỗi chiếc lá.
? Phép so sánh đó thể hiện tư tưởng gì

- HS trao đổi cặp trong 1 phút
?Nhờ đâu mà em có được cảm nghĩ ấy?
- Cảm nghĩ: Đoạn văn rất hay, giàu hình
ảnh gợi cảm xúc và xúc động. Người đọc
trân trọng ngòi bút tài hoa, tinh tế của tác
giả.
- Ta có cảm xúc đó là nhờ: Tác giả đã sử
dụng phép so sánh một cách linh hoạt, tài
tình: Chỉ là một chiếc lá thơi mà có đủ các
cung bậc tình cảmvui, buồn của con người
được gửi gắm trong đó: Khi thì như mũi
tên, lúc lại như con chim lảo đảo, có khi thì
thầm, lại có lúc sợ hãi...
? Vậy phép so sánh có tác dụng gì?
- Gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật, sự
việc sinh động, có tác dụng biểu hiện tư
tưởng, tình cảm sâu sắc.
Học sinh đọc ghi nhớ.
Gọi HS đọc và x/định y/cầu BT1
Tìm phép so sánh?
Chúng thuộc kiểu so sánh nào?
Kĩ thuật thảo luận nhóm
- Học sinh lên bảng trình bày
b. Con đi…chưa bằng…lịng bầm
con đi …chưa bằng…đời bầm
(Nỗi tái tê, nỗi khó nhọc của đời Bầm. Nó
là thước đo để so sánh với nỗi vất vả cụ thể
của con người.
-> Khẳng định: Công lao to lớn của người
mẹ, thể hiện tấm lòng biết ơn sâu sắc của

sánh.

-Gv nhận xét-cho điểm

BT4:

Đặt câu có sd phép so sánh?

Kĩ thuật viết sáng tạo
Gọi học sinh lên bảng viết
- Học sinh viết bài (5’)
- Trình bày trước lớp
- GV chiếu đoạn văn mẫu:
(HDtự học NV6 - 39-40).
* Gợi ý:
- Tả hình dáng: Bắp chân, bắp tay, nét
mặt…
- Những động tác:….
Nước từ trên cao phóng xuống giữa hai
vách đá dựng đứng như hai bàn tay khổng
lồ muốn đẩy thuyền trở lại. DHT cởi trần
đứng sau lái co người phóng sào chống trả
với sức nước để đưa thuyền tiến lên. Trông
DHT khơng kém gì một hiệp sỹ của Trường
Sơn oai linh hùng vĩ: Các bắp thịt cuồn
cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm
bạnh ra, cặp mắt nảy lửa, đôi tay khoẻ
khoắn ghì chặt ngón sào. Đến chiều tối,
thưyền đã vượt qua thác Cổ Cò. Mọi người
trên thuyền đều thở phào nhẹ nhõm.

+ Xác định trình tự miêu tả
+ Dịng sơng đó ở đâu, tên gọi là gì, nguồn
gốc ra sao. Đặc điểm của dịng chảy thế
nào?...
+ Hình ảnh dịng sơng vào các thời điểm
khác nhau trong ngày có gì đặc biệt...
- Hướng dẫn học sinh tìm ý tưởng cho bài
viết bằng hoạt động trải nghiệm trước khi
viết
+ Hs có thể tìm một ví trí thích hợp để quan
sát dịng sơng để có cái nhìn thực tế
+ Có thể hỏi ông bà, cha mẹ để biết thêm
thông tin về dịng sơng
+ Hoặc tìm hiểu thêm thơng tin trên mạng


- Hướng dẫn học sinh lập dàn ý
+ Mở bài
+ Thân bài
+ Kết bài
2. Viết bài

3. Chỉnh sửa, hoàn thiện bài viết

2. Viết bài (2 tiết)
- Giáo viên tổ chức cho HS viết bài trên lớp
- Trong quá trình làm, Gv hỗ trợ hs (nếu
cần)

Gv giao nhiệm vụ cho hs rà sốt và chỉnh



3. Đánh giá bài nói

phát âm..)
+ Gv hướng dẫn hs thực hành nói: Cần phát
huy những đặc điểm của các yếu tố kèm lời
và phi ngơn ngữ trong khi nói như ngữ
điệu, tư thế, ánh mắt, cử chỉ, điệu bộ.
- Gv yêu cầu hs luyện nói trước lớp:
+Gv cho 2 hoặc 3 cặp hs trình bày trước
lớp(5-7'); những hs cịn lại thực hiện hoạt
động nhóm: theo dõi, nhận xét đánh giá
(vào phiếu)
- Gv hướng dẫn hs lắng nghe, đánh giá bài
của bạn bằng phiếu đánh giá (mức độ 5 là
mức độ tốt nhất)
Tiêu
Biểu hiện
Mức độ
chí
đạt được
1 2 3 4 5

1.
Khả
năng
thành
thạo
khi

hợp
3.2 Sử dụng từ ngữ
hay, hấp dẫn, ấn
tượng
4.1 Dáng vẻ, tư thế,


dụng
p.tiện
phi
ngơn
ngữ
phù
hợp
5.
Mở
đầu
và
kết
thúc

ánh mắt, nứt mặt
phù hợp với nội
dung thuyết trình
4.2 Sử dụng những
của chỉ tạo ấn
tượng, thể hiện thái
độ thân thiện, giao
lưu tích cực với
người nghe.