CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
MÙA XUÂN 2008-2009
TIỂU LUẬN VỀ LỊCH SỬ CỦA CHỮ VIẾT
Bài tiểu luận này được hoàng tất dựa trên nguồn thông tin từ các website tiếng Anh
và nghiên cứu riêng của cá nhân tôi.
Tác giả : TRƯƠNG MINH CHIẾN
2
Mục Lục
Tiêu đề Trang
Lời nói đầu………………………………………………………………………………………… 2
Giới thiệu về sự hình thành của chử viết………………………………………………………... 3
Chữ tượng hình…………………………………………………………………………………… 5
Chữ tượng thanh…………………………………………………………………………………..17
Kết luận
Nguồn thông tin
Phụ Lục A
Phụ Lục B
Phục Lục C
Phục Lục D
Phục Lục E
3
Lời Nói Đầu
rước tiêng tôi xin nói rõ mục đích và tính chất của bài tiểu luận
này chỉ dành cho cá nhân tôi và may ra thì dùng cho một số ít ỏi
bạn bè và người thân của tôi mà thôi. Tết nào tôi cũng tự đặc ra
cho mình một đề mục về vật lý, lịch sử, hoá học, thiên văn học, văn
học, âm nhạc hay địa lý để làm phong phú thêm cuộc sống của bảng
thân mình. Hơn thế nữa, tôi nghĩ vốn kiến thức ít ỏi của mình cần phải
“bồi bổ” thêm chứ nếu không thì “ngày càng ngu ra”. Năm ngoái tôi
đã tự đưa ra đề mục nghiên cứu về chử quốc ngữ và tiếng Háng-Nôm.

một tập hợp các ký tự hữu hình và rõ ràng được dùng để thể hiện các đơn vị của ngôn ngữ theo một hệ
thống nhất quáng” (nguyên văn : “a set of visible or tactile signs used to represent units of language in a
systematic way”). Nói cách khác, chử viết là các ký hiệu đã được hệ thống hoá để biểu đạc một ý nghĩa
nhất định và được sử dụng theo một trật tự hệ thống nhất định. Nếu hiểu theo cách này thì ta lại phải bắc
đầu đánh giá sự hình thành của chử viết vào khoảng 4,000 năm trước công nguyên (vào thời đại đồ đồng,
Bronze Age, hay còn gọi là thời đại hoàng kim). Đa số các nhà khoa học đều xem đây là cột móc thời gian
đánh dấu sự hình thành của chử viết.
Nếu đánh giá sự hình thành của chữ viết theo cách nói trên ( vào thời đại Đồ Đồng) thì lại có thể phân loại
chử viết theo hai cách khác nhau. Nếu đứng ở khía cạnh các nhà ngôn ngữ học có thể phân loại chử viết
theo Chữ Tượng Thanh (Sinaitic hay Proto-Sinaitic hay onomatopoeia) và Chữ Tượng Hình (Hieroglyph
hay pictographic). Nhưng nếu xét theo khía cạnh của các nhà Lịch Sử học thì lại có thể chia chử viết thành
4 dạng riêng biệt dựa trên sự phát triễn văn hoá đặc biệt của bốn quần thể xã hội cấp cao của loài người
xuất hiện đầu tiên trên trái đất, ở các vị trí địa lý khác nhau và mang đậm đặc thù khác nhau, đó là : chữ
viết của nền văn hoá Lưỡng Hà ( Mesopotamia,vùng đất cổ ở miềng Nam Á Châu, giữa sông Tigris và
sông Euphrates hay vùng đất cổ trải dài từ Iraq đến Syria ngày nay), chữ viết của nền văn hoá Trung Hoa
cổ, chữ viết của nền văn hoá Ai Cập cổ, chữ viết của nền văn hoá Maya (Mesoamerica, thuộc trung Mỹ và
kéo dài tới phía nam của Bắc Mỹ).
Nhưng vì thời gian hạn hẹp và tôi cũng không phải là một chuyên gia sử học hay một nhà ngôn ngữ học
thật thụ cho nên tôi chỉ dám nhìn nhận lịch sử của chử viết theo khía cạnh không chuyên của mình. Vì thế
tôi tạm chia chữ viết theo 2 dạng chữ tượng hình và tượng thanh cho dễ nhận biết.
6
Chữ Tượng Hình
Chữ tượng hình có thể nói là hệ thống chữ viết đầu tiên trên trái đất. Như tôi đã phân tích ở trên, con
người từ thời kỳ đồ đá , khoảng 2.5 triệu năm trước công nguyên, đã tìm cách thể hiện lại những hình ảnh
cũng như tương tác của môi trường sống xung quanh họ bằng các bức vẽ lên các vách hang động nơi mà
họ sống. Dần dần loài người đã tìm cách hệ thống hoá các hình ảnh ấy trở thành một hệ thống nhất định
(hệ thống chử viết cổ) và sử dụng chúng như một cách ghi chép hay biểu đạc suy nghĩ của họ. Loại ký
hiệu này còn được các nhà khoa học biết tới như hệ thống chử viết biểu đạt suy nghĩ hay hệ thống hình
ảnh ký tự biểu đạt suy nghĩ (ideographic). Mãi về sau, vào thời kỳ 4000 năm trước công nguyên khi người
nô lệ do thái cổ (Semitic-speaker) phát minh và chuyển đổi các ký tự phức tạp của người thống trị Hy lạp

Bêy-li-găng (Peiligang) hay tiền thân của người Trung Quốc cổ đại.
5. Hệ thống ký tự Ha-ráp-ban (Harappan hay Indus Script) : đây là hệ thống ký tự cổ đại của người
Ấn Độ có niên đại khoảng 4000 năm cho đến 3000 năm trước công nguyên. Các mẫu vật lưu giữ
các ký tự này được giới thiệu lần đầu tiên bởi nhà sử học Alexander Cunningham vào năm 1873
và được nghiên cứu kỹ lưỡng vào năm 1877 dưới sự cộng tác của nhiều nhà sử học về dạng chữ
Brahmi này.
6. Hệ thống ký tự Khi-bu (Quipu hay khipu) : hay còn được biết tới với tên Slavic-rune. Đây là một
hệ thống ký tự đặc thù của người dân Inca cổ thuộc châu Mỹ. Các ký tự được biểu hiện bằng các
nút thắc trên dây thừng. Các ký tự này được giám định là có lịch sử từ khoảng 4000 năm trước
công nguyên.

Hình 3 Hệ thống ký tự Vincơ.
Hình 4 Hệ thống ký tự Tắc-ta-ri-a.
8
Hình 5 Hệ thống ký tự Đit-bi-li-o.
Hình 6 Hệ thống ký tự Dang-hưu
Hình 7 Hệ thống ký tự Ha-ráp-ban
Hình 8 Hệ thống ký tự Khi-bu
9
Sáu hệ thống ký tự được liệt kê ở trên đại diện cho hầu như tất cả các hệ thống chử viết sau này trong thời
kỳ đồ đá củ. Nhưng vì trong thời kỳ đồ đá củ, việc hình thành các châu lục và lục địa diễn ra khá phức tạp,
cũng như sự thay đổi về thời tiếc cho nên dần dần hình thành nhiều quần thể văn hoán riêng biệt và đặc
sắc khác nhau. Nhưng trong các quần thể xã hội loài người thời kỳ đồ đá củ thì phát triễn mạnh mẽ và
phồn vinh nhất gồm 9 quần thể xã hội tiêu biểu mà từ đó các nhà khoa học có thể đúc kết thành 9 hệ thống
chử viết đặc thù riêng đó là : hệ thống chử viết hình nêm (Cuneiform scripts), hệ thống chử viết tượng
hình của người Ai Cập cổ (Egyptian hieroglyphs), hệ thống chử viết của người Hoa cổ, hệ thống chử viết
của người Elam hay còn gọi là người Susian (Proto-Elamite), hệ thống chử viết của người Thổ Nhỉ Kỳ cổ
(Anatolian hieroglyphs), hệ thống chử viết của người Hy Lạp cổ (Cretan scripts), hệ thống chử viết của
người Do Thái cổ (Early Semitic Alphabets), hệ thống chử viết của người Ấn Độ cổ (Indus scripts), và hệ
thống chử viết của người Châu Mỹ La Tinh cổ (Mesoamerica).

Hình 12 Miếng đất sét Kirkor Minassian (2400 BC) và bức thư của Amama (1400 BC)
11