Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THIỀU THỊ HÀ
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐỊA LÍ QUA HƢỚNG DẪN HỌC SINH
LÀM CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
ĐỊA LÍ 12 THPT TỈNH THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
PGS.TS. Lâm Quang Dốc
THÁI NGUYÊN, 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM THIỀU THỊ HÀ
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG ĐỊA LÍ QUA HƢỚNG DẪN HỌC SINH
LÀM CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
ĐỊA LÍ 12 THPT TỈNH THÁI NGUYÊN Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạyhọc Địa lí
Phản biện 2: …………………………………………
…………………………………………………………
Luận văn sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc hội đồng chấm luận văn
Họp tại: Trƣờng Đại học Sƣ phạm- Đại học Thái Nguyên
Ngày tháng năm 2009
Có thể tìm hiểu luận văn tại thƣ viện Đại học Thái Nguyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
Nguyễn Xuân Trường, Thiều Thị Hà, Phương pháp rèn luyện kĩ năng địa
lí cho học sinh thông qua các bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 12-
Chương trình trung học phổ thông. Tạp chí khoa học và công nghệ tập 56, Số 8
năm 2009, trang 3-6. Đại học Thái Nguyên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết
quả trong luận văn là trung thực và đảm bảo khách quan
Thái Nguyên, tháng 09 năm 2009
Học viên Thiều Thị Hà
1.1.4. Phương pháp dạy học địa lí ở nhà trường phổ thông……………………… 15
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
1.1.5. Thực hành địa lí thực chất là thày tổ chức, trò thi công …………………. 18
1.1.5.1. Thực hành địa lí là gì?................................................................................ 18
1.1.5.2. Vai trò của các bài thực hành địa lí nói chung và địa lí 12 nói riêng …… 20
1.1.5.3. Thày thiết kế và tổ chức, trò thi công trong thực hành địa lí 12………… 24
1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài ………………………………………………… 26
1.2.1. Khái quát về tình hình KT- XH tỉnh Thái Nguyên ……………………….. 26
1.2.2. Đặc điểm đội ngũ GV, HS và cơ sở vật chất ở các trường
THPT tỉnh Thái Nguyên………………………………………………….. 27
1.2.2.1. Giáo viên ……………………………………………………………… 27
1.2.2.2. Học sinh …………………………………………………………………..28
1.2.2.3. Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học …………………………………………..29
1.2.3. Tình hình giảng dạy và học tập địa lí hiện nay ở các trường
THPT tỉnh Thái Nguyên ……………………………………………… 29
1.2.4. Yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp dạy học môn Địa lí
của Sở GD-ĐT tỉnh Thái Nguyên …………………………………… 31
1.3. Tiểu kết chƣơng 1. …………………………………………………………. 32
Chƣơng 2. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐỊA LÍ QUA MỘT SỐ DẠNG BÀI
THỰC HÀNH TRONG CHƢƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 12 THPT……….. …… 34
2.1. Đặc điểm của hệ thống kiến thức, kĩ năng địa lí ………………………… 34
2.2. Cơ sở hình thành các kĩ năng thực hành địa lí 12 ……………………… 37
2.2.1. Kế thừa và phát triển các kĩ năng thực hành địa lí …………………………38
2.2.2. Dựa vào đặc điểm, chương trình SGK Địa lí 12 và mục đích,
yêu cầu của bài thực hành………………………………………….. 38
2.2.3. Dựa vào đặc điểm tâm sinh lí của HS …………………………………… 42
2.2.4. Dựa vào trình độ chuyên môn cũng như khả năng sư phạm của GV ……... 43
2.2.5. Dựa vào cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho việc rèn luyện
kĩ năng địa lí …………………………………………………….. 43
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
4. Kiến nghị ……………………………………………………………………. 109
Danh mục công trình đã công bố của tác giả………………………………….110
Tài liệu tham khảo …………………………………………………………… 111
Phụ lục ………………………………………………………………………… 114
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
Viết đầy đủ Viết tắt
Học sinh HS
Giáo viên GV
Hình 2.4. Biểu đồ thu nhập bình quân/ người/ tháng………………………….. .. 70
Hình 2.5. Biểu đồ tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của các nhóm cây trồng…. 74
Hình 2.6. Biểu đồ diện tích gieo trồng cây CN hàng năm và lâu năm…………….76
Hình 2.7. Biểu đồ cơ cấu diện tích gieo trồng cây công nghiệp………………… 77
Hình 2.8. Biểu đồ cơ cấu giá trị sản xuất CN phân theo thành phần KT ……... 80
Hình 2.9. Biểu đồ cơ cấu diện tích gieo trồng cây CN lâu năm
của cả nước, TD&MNBB, Tây nguyên ………………………………. 87
Hình 2.10. Biểu đồ giá trị sản xuất CN theo thành phần KTcủa ĐNB…….. …. 91
Hình 2.10. Biểu đồ sản lượng dầu thô qua các năm……………………………….95
Hình 3.1. Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra giữa các lớp TN và lớp ĐC……….. 102 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Vị trí các điểm chuẩn………………………………………………….. 50
Bảng 2.2. Các dãy núi, cao nguyên ……………………………………………… 60
Bảng 2.3. Các đỉnh núi ……………………………………………………………61
Bảng 2.4. Các dòng sông lớn ……………………………………………………. 62
Bảng 2.5. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo
từng nhóm cây trồng …………………………………………………. 73
trung, thời hạn từ ngày… tháng……..năm 2007 đến ngày……tháng …năm 2009.
Sau một thời gian học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành
luận văn thạc sĩ với đề tài:
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐỊA LÍ QUA HƢỚNG DẪN HỌC SINH LÀM CÁC BÀI
THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA ĐỊA LÍ 12 THPT TỈNH THÁI NGUYÊN
Thuộc chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Địa lí
Mã số: 60.14.10
Tôi đã hoàn thành chương trình học tập theo qui định cho học viên cao học.
Vì vậy, tôi làm đơn này đề nghị Trường ĐHSP- ĐHTN cho phép tôi được bảo vệ
luận văn trước Hội đồng chấm luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn
Thái nguyên, ngày 25 tháng 9 năm 2009
Người viết đơn
Thiều Thị Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
LÍ LỊCH KHOA HỌC
(Dùng cho học viên cao học)
I. LÍ LỊCH SƠ LƢỢC:
Họ và tên: Thiều Thị Hà Giới tính: Nữ
Sinh ngày 12 tháng 07 năm 1969 Nơi sinh: Thái Nguyên
Quê quán: Thắng Lợi- Văn Giang- Hưng Yên Dân tộc: Kinh
Chức vụ, đơn vị công tác trước khi đi học tập, nghiên cứu:
Giáo viên, trường THPT Chuyên Thái Nguyên
Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc:
Tổ 21 phường Phú Xá, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
Trường THPT Phổ Yên
(nay là THPT Lê Hồng
Phong) tỉnh Thái Nguyên
Giáo viên Địa lí
Tháng 9/2002 đến tháng
10/ 2007
Trường THPT Chuyên
Thái Nguyên
Giáo viên Địa lí
Tháng 10/ 2007 đến tháng
10/ 2009
Đại học Sư phạm- Đại học
Thái Nguyên
Học viên lớp cao học: Lí
luận và phương pháp dạy
học Địa lí - K15
IV. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
Nguyễn Xuân Trường, Thiều Thị Hà, Phương pháp rèn luyện kĩ năng địa lí cho học sinh
thông qua các bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 12- Chương trình trung học phổ
thông. Tạp chí khoa học và công nghệ tập 56, Số 8 năm 2009, trang 3-6. Đại học Thái
Nguyên
XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN CỬ ĐI HỌC Ngày 25 tháng 9 năm 2009
(Ký tên đóng dấu) Người khai kí tên
Thiều Thị Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
12 để tất cả HS đều có thể sử dụng, việc thực hành trên lớp theo phương pháp
dạy học mới: thày tổ chức, trò thi công sẽ rất dễ dàng, đáp ứng được việc đổi
mới nội dung và phương pháp dạy học môn Địa lí ở trường THPT
- Nhìn chung, GV ở các trường THPT đã có nhiều cố gắng thiết kế các bài
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
2
thực hành mà chương trình quy định, song nội dung và quy trình thực hành
không thống nhất, chất lượng dạy học các bài thực hành còn nhiều vấn đề cần
phải làm rõ. Trước tình hình đó việc biên soạn các bài thực hành địa lí 12
phục vụ HS rèn luyện kĩ năng địa lí đáp ứng tình hình đổi mới về nội dung và
phương pháp dạy học môn địa lí là việc làm có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng
cao chất lượng dạy học địa lí hiện nay, vì vậy chúng tôi chọn đề tài:
“Rèn luyện kĩ năng địa lí qua hƣớng dẫn học sinh làm các bài thực
hành trong sách giáo khoa Địa lí 12 THPT tỉnh Thái Nguyên”.
2. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
2.1. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng địa lí nhằm nâng cao chất lượng dạy
và học các bài thực hành, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học địa lí ở các
trường THPT tỉnh Thái Nguyên.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng quan các công trình đã công bố ở trong và ngoài nước về phương
pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học địa lí nói riêng, nhất là rèn
luyện kĩ năng địa lí để xây dựng cơ sở khoa học cho đề tài.
- Xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng vẽ lược đồ, đọc bản đồ, điền vào
lược đồ trống, vẽ biểu đồ, nhận xét, giải thích qua các bài thực hành.
- Thực nghiệm sư phạm (trong đó có thực nghiệm trên lớp kết hợp với
tham khảo ý kiến GV và HS) để khẳng định tính hợp lí và tính khả thi của đề
tài.
- Viết báo cáo khoa học dưới dạng luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục.
- Ngô Đạt Tam, Đỗ Ngọc Tiến, Trần Trọng Hà, Tập bản đồ bài tập và thực
hành địa lí của các lớp 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, xuất bản từ năm 1995 đến nay.
- Nguyễn Đức Vũ, Lê Văn Dược- Dạy và học thực hành địa lí 12, Nxb
GD, 2008.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
4
Các tác giả trên đây biên soạn các cuốn thực hành địa lí nhằm mục đích
nâng cao chất lượng dạy học địa lí ở các trường phổ thông nói chung và chất
lượng dạy học Địa lí 12 nói riêng.
Nghiên cứu các sách thực hành của các tác giả Việt Nam đã công bố,
nghiên cứu tính phổ biến của các sách đối với người sử dụng và tính khả thi
của phương pháp dạy học mới, có thể nêu lên một số nhận định sau:
Những tác phẩm trên đều đề cập đến hệ thống các bài thực hành địa lí ở
trường phổ thông.
Riêng lớp 12, các tác giả đã biên tập các dạng bài thực hành của 62 bài học
trong SGK Địa lí 12. Nhưng các sách biên soạn trên đây đều không thống nhất
về quy mô và nội dung vấn đề thực hành, những kĩ năng địa lí cần đạt được
khi thực hành.
Do khối lượng nội dung biên tập khá đồ sộ nên dẫn đến giá thành khá cao,
học sinh không có tiền mua. Ví dụ: theo điều tra của nhiều tác giả luận án thạc
sĩ trước đây, số lượng HS có sách thực hành ở tỉnh Thái Nguyên chiếm chưa
đầy 30%, gây khó khăn cho việc thực thi phương pháp dạy học mới.
Điểm đặc biệt của các dạng bài thực hành là các dạng bài tập nhận thức:
thày thiết kế những dữ kiện đã biết, yêu cầu trò thi công để tìm những kiến
thức chưa biết dưới sự hướng dẫn của GV. Đây cũng là đặc trưng của phương
pháp dạy học mới, “phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm” hay
còn gọi là “phương pháp dạy học hướng về người học”. Trong một lớp chỉ cần
1/3 HS không có sách thực hành sẽ không thể thực thi bằng phương pháp dạy
học mới được.
Chính vì vậy đề tài đi theo một hướng nghiên cứu riêng: thiết kế các bài
điểm hệ thống để xem xét và phân tích hệ thống kiến thức, kĩ năng địa lí theo
từng chương trình, từng cấp học, trên cơ sở đó xác định được “cái biết” và
“cái chưa biết” cho HS trong dạy học địa lí 12, nhằm tạo ra các “tình huống có
vấn đề” để tích cực hoá các hoạt động chiếm lĩnh tri thức của HS.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
6
4.2. Quan điểm thày thiết kế, trò thi công
Dạy học theo quan điểm thày thiết kế, trò thi công là bản chất của phương
pháp dạy học tích cực, trong đó GV tổ chức cho HS tiến hành các hành động
bằng cách thiết kế hệ thống các việc làm theo quy trình hành động trí óc và tổ
chức cho HS triển khai việc làm đó theo bản thiết kế đã có. Kết quả sau khi
thực hiện đầy đủ các việc làm thì người học đạt được mục tiêu học tập của
mình. Theo quan điểm này, quá trình dạy học được thể hiện qua công thức
của giáo sư Hồ Ngọc Đại:
A a
Trong đó:
A Là nội dung dạy học
Quy trình, cách thức chuyển nội dung A từ bên ngoài thành sản phẩm
bên trong của HS
a Là nội dung A được chuyển thành sản phẩm của HS
Muốn cho quá trình dạy học thành công thì nhất thiết phải xác định rõ
nhiệm vụ của thày và trò:
Đối với GV, nhiệm vụ quan trọng là phải thiết kế quy trình việc làm từ
A a, tổ chức cho HS triển khai việc làm theo thiết kế đã có, theo đúng
quy trình từ A a. Quy trình này cho phép GV cụ thể hoá trong việc dạy
học và có thể trực tiếp kiểm soát, điều chỉnh hành động học của HS. Điều đó
có nghĩa là thày đóng vai trò thiết kế, còn trò đóng vai trò thi công.
Đối với HS, nhiệm vụ quan trọng nhất là thực hiện hệ thống việc làm dưới
sự hướng dẫn của GV sao cho chuyển được A từ bên ngoài thành a của riêng
mình. Thông qua hệ thống việc làm, HS triển khai đầy đủ quá trình lĩnh hội tri
- Điều tra tình hình thu nhập của gia đình hàng năm và chi phí cho HS lớp
12 học tập (tất cả các môn học).
4.6. Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp phân tích dùng để phân tích các tài liệu giáo khoa địa lí 12,
Copyright: Tài liệu đại học ©