Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
ĐỐI VỚI CÔNG TÁC XÂY DỰNG HỒ SƠ MÔN HỌC CỦA
GIÁO VIÊN TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG L
L
U
U
Ậ
Ậ
N
NV
V
Ă
Ă
N
NT
T
H
H
Ạ
H
Ọ
Ọ
C
C
THÁI NGUYÊN, NĂM 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
2 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
–––––––––––––––––––––––
V
V
Ă
Ă
N
NT
T
H
H
Ạ
Ạ
C
CS
S
Ĩ
ĨG
G
I
I
Á
Á
THÁI NGUYÊN, NĂM 2009 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
LỜI CẢM ƠN
Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học
Thái Nguyên, Khoa sau đại học, Khoa Tâm lý Giáo dục đã tạo điều kiện thuận lợi
cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn PGS. TS Phạm Hồng Quang đã tận tình chỉ dẫn,
giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn Tập thể Cán bộ, giáo viên, nhân viên Trƣờng
trung học phổ thông Bình Yên, bạn bè đã quan tâm, giúp đỡ và động viên tôi hoàn
thành luận văn này.
Thái Nguyên, ngày 31 tháng 10 năm 2009
Tác giả Nông Thị Hảo
7. Phƣơng pháp nghiên cứu ..................................................................................... 2
7.1. Nhóm phƣơng pháp lý luận .......................................................................... 2
7.2. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn ..................................................... 3
7.3. Nhóm phƣơng pháp toán học ........................................................................ 3
8. Cấu trúc luận văn ................................................................................................. 3
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÂY DỰNG
HỒ SƠ MÔN HỌC Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG .... 4
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ................................................................................ 4
1.2. Ý nghĩa, tầm quan trọng của hồ sơ môn học đối với hoạt động dạy học ở
trƣờng THPT ...................................................................................................... 4
1.2.1. Khái niệm hồ sơ ......................................................................................... 4
1.2.2. Hồ sơ môn học........................................................................................... 4
1.3. Một số khái niệm .............................................................................................. 8
1.3.1. Khái niệm quản lý ..................................................................................... 8
1.3.2. Quản lý giáo dục ........................................................................................ 9
1.3.3. Hoạt động dạy học ................................................................................... 10
1.3.3.1. Mục đích và nhiệm vụ dạy học ....................................................... 10
1.3.3.2. Nội dung dạy học ........................................................................... 11
1.3.3.3. Phƣơng pháp và phƣơng tiện dạy học ............................................. 11
1.3.3.4. Giáo viên với hoạt động dạy ........................................................... 13
1.3.3.5. Học sinh với hoạt động học ............................................................ 13
1.3.4. Các biện pháp quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ........................ 17
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
6
1.4. Cơ sở lý luận của công tác quản lý hồ sơ môn học .......................................... 17
1.4.1. Những căn cứ pháp lý .............................................................................. 17
1.4.2. Quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ở trƣờng THPT ...................... 17
1.5. Vai trò của tổ trƣởng chuyên môn trong quản công tác xây dựng hồ sơ
môn học ở trƣờng THPT .................................................................................. 19
2.3.5. Thực trạng kiểm tra đánh giá công tác xây dựng hồ sơ môn học ở
trƣờng THPT Bình Yên .......................................................................... 40
CHƢƠNG 3. ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÂY
DỰNG HỒ SƠ MÔN HỌC Ở TRƢỜNG THPT ............................ 43
3.1. Nguyên tắc trong quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ........................... 43
3.1.1. Đảm bảo tính mục đích ............................................................................ 43
3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn và phù hợp với lý luận ......................................... 43
3.1.3. Đảm bảo tính hiệu quả ............................................................................. 43
3.2. Các biện pháp quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ............................... 43
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ...................................................................... 57
1. Kết luận ............................................................................................................. 57
2. Một số khuyến nghị ........................................................................................... 58
2.1. Đối với Chính phủ ................................................................................... 58
2.2. Đối với Bộ giáo dục và Đào tạo ............................................................... 58
2.3. Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo .............................................................. 58
2.4. Đối với các nhà trƣờng ............................................................................ 58
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 59
PHỤ LỤC ............................................................................................................. 60 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
8
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1: Chất lƣợng học sinh tuyển vào lớp đầu cấp thấp thể hiện ở kết quả
khảo sát môn Ngữ văn, Toán đầu năm lớp 10 ............................................... 28
Bảng 2: Chất lƣợng hai mặt giáo dục 3 năm từ 2006-2009 ........................................ 28
Bảng 3: Kết quả khảo sát nhận thức của giáo viên về hồ sơ môn học ....................... 34
Bảng 4: Kết quả khảo sát nhận thức về tầm quan trọng và nhu cầu bồi dƣỡng
về kiến thức, kỹ năng ...................................................................................... 36
sách giáo khoa phổ thông là quá trình đổi mới phƣơng pháp dạy học. Để thực hiện
đổi mới phƣơng phƣơng pháp dạy học, ở từng bài giảng đòi hỏi giáo viên phải thiết
kế kế hoạch bài giảng theo hƣớng tích cực cao độ. Công tác xây dựng hồ sơ môn
học cần phải đƣợc coi trọng bởi đây là biểu hiện cụ thể của ngƣời giáo viên trong
quá trình đổi mới phƣơng pháp dạy học.
3. Thực tiễn quản lý hoạt động dạy học tại trƣờng THPT Bình Yên đã cho
thấy: đối với những giáo viên tâm huyết với nghề, dạy giỏi… rất chú trọng công tác
xây dựng hồ sơ môn học. Những giáo viên trình độ chuyên môn yếu, tay nghề chƣa
cao lại coi nhẹ công tác xây dựng hồ sơ môn học, hoặc có làm để đối phó kiểm tra
dẫn đến chất lƣợng hoạt động dạy học hạn chế.
4. Hoạt động quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học còn mang nặng tính
chất hành chính, chƣa đi sâu vào quản lý chất lƣợng, chƣa có tiêu chí đánh giá cụ thể.
Từ những lý do nêu trên chúng tôi chọn đề tài: Biện pháp quản lý của tổ trưởng
chuyên môn đối với công tác xây dựng hồ sơ môn học của giáo viên trường trung
học phổ thông.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
2
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lƣợng chuẩn bị hồ sơ môn
học ở trƣờng trung học phổ thông.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu là hoạt động quản lý công tác xây dựng Hồ sơ môn
học ở trƣờng Trung học phổ thông Bình Yên, Định Hóa, Thái Nguyên.
- Đối tƣợng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn
học ở trƣờng trung học phổ thông Bình Yên.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu có biện pháp quản lý hoạt động xây dựng hồ sơ môn học phù hợp chất
lƣợng hồ sơ môn học đƣợc nâng lên góp phần nâng cao chất lƣợng hoạt động dạy
học - giáo dục.
thập đƣợc.
8. Cấu trúc luận văn
Luận văn gồm 3 phần chính: Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, Tài liệu
tham khảo, Phụ lục, phần Nội dung gồm 3 chƣơng:
Chƣơng I. Cơ sở lý luận của quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ở
trƣờng trung học phổ thông
Chƣơng II. Thực trạng quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ở trƣờng
Trung học phổ thông Bình Yên - Định Hoá - Thái Nguyên
Chƣơng III. Đề xuất các biện pháp quản lý công tác xây dựng hồ sơ môn học ở
trƣờng trung học phổ thông
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
4
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ
CÔNG TÁC XÂY DỰNG HỒ SƠ MÔN HỌC Ở CÁC
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Trong quá trình dạy học 3 yếu tố: Mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp dạy học có
mối quan hệ biện chứng. Cùng với quá trình đổi mới nội dung, chƣơng trình, sách giáo
khoa phổ thông là quá trình đổi mới phƣơng pháp dạy học. Để thực hiện đổi mới
mục tiêu môn học.
* Kế hoạch bài giảng - giáo án
- Giáo án là “Bài soạn của giáo viên để lên lớp giảng dạy” [18, tr. 395].
Trƣớc đây theo cách hiểu thông thƣờng của nhiều giáo viên bài soạn là bản ghi những
ý chính của bài học giáo viên chắt lọc chủ yếu từ sách giáo khoa để lên lớp giảng bài.
- Kế hoạch bài giảng (giáo án theo cách gọi khi đổi mới phƣơng pháp dạy học)
là những điều vạch ra có hệ thống những công việc dự định thực hiện trong một tiết
học trong đó nêu rõ hoạt động của thầy và hoạt động của trò với cách thức, trình tự,
thời gian thực hiện, điều kiện phục vụ cho bài giảng nhằm đạt mục tiêu bài học.
* Tài liệu là “văn bản giúp cho việc tìm hiểu một vấn đề gì đó” [18, tr. 869].
Nhƣ vậy các tài liệu phục vụ cho giờ giảng hay sinh hoạt chuyên đề: Có thể là tranh
ảnh, bài báo, công trình nghiên cứu, các văn bản khác liên quan đến nội dung dạy
học mà ngƣời giáo viên sƣu tầm đƣợc. Tài liệu phục vụ cho giờ giảng cũng có thể là
hƣớng dẫn quy trình tiến hành một thí cũng có thể là phiếu học tập giáo viên sử
dụng khi tiến hành bài giảng, mẫu báo cáo sau giờ thực hành, hƣớng dẫn chuẩn bị
bài gửi tới học sinh trƣớc khi tiến hành giờ giảng để học sinh chuẩn bị…
* Hồ sơ môn học là sản phẩm lao động sƣ phạm của mỗi cá nhân thể hiện
năng lực chuyển hoá sƣ phạm của giáo viên, thể hiện tâm huyết, trách nhiệm của
giáo viên với nghề dạy học. Sơ đồ 1: Quá trình kiến tạo hồ sơ môn học
Chƣơng trình GDPT,
Sách giáo khoa.
Tài liệu tham khảo, sách
giáo viên…..
Internet, thiết bị dạy học,
tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy
học" [17, tr. 156 ]. Do vậy khâu chuẩn bị của giáo viên có tầm quan trọng đặc biệt.
Đổi mới phƣơng pháp dạy học theo phƣơng pháp tiên tiến tích cực mà nghị
quyết TW 2 khoá VIII khẳng định: “Đổi mới phƣơng pháp giảng dạy, khắc phục lối
truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học. Từng
bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy
học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nhiên cứƣ cho học sinh” [6]. Để thể
hiện rõ quan điểm này, bản thân mỗi giáo viên phải coi công tác xây dựng hồ sơ
môn học là một nhiệm vụ quan trọng đặc biệt.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
7
Theo tác giả Nguyễn Hữu lƣợng “Yêu cầu của phƣơng pháp dạy học mới là
ngƣời học phải tự xây dựng, tìm tòi kiến thức với sự hƣớng dẫn của thầy giáo, ngƣời
ta gọi là phƣơng pháp hoạt động. Ngƣời học chẳng những phải hình thành đƣợc các
kiến thức, kỹ năng, thái độ mà quan trọng hơn còn phải biết đƣợc phƣơng pháp học
tập nói chung và phƣơng pháp nghiên cứu từng bộ môn nói riêng” [10, tr. 10]. Điểm
mấu chốt trong đổi mới phƣơng pháp dạy học là hƣớng tới hoạt động học tập chủ
động, tích cực, tăng cƣờng rèn kỹ năng tƣ duy, khả năng sáng tạo cho học sinh. Nhƣ
vậy thầy giáo không chỉ là ngƣời truyền kiến thức mà phải dạy cách chiếm lĩnh kiến
thức, dạy cách tự học, tự nghiên cứu phát huy cao độ năng lực tƣ duy sáng tạo ở mỗi
học sinh. “Mục đích cơ bản của của tổ chức dạy học là tổ chức tự học” [15,tr. 49].
Theo GS Nguyễn Cảnh Toàn: “Một trƣờng THPT nên bắt đầu chuyển từ dạy học
sang dạy tự học” [19].
- Theo Jean Marc Demommé & Madeleine Roy: “Ngƣời dạy phải có trách
nhiệm thực hiện hai thao tác quan trọng hàng đầu là thiết lập kế hoạch dạy học
trƣớc khi bắt đầu năm học và chuẩn bị giáo án trƣớc mỗi buổi lên lớp”. [15]
- Để chuẩn bị cho một tiết dạy theo phƣơng pháp mới cần phải xây dựng kế
hoạch bài giảng (giáo án) chu đáo.
+ Trƣớc hết cần phải xác định mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ, xác định
có sự quản lý. Các Mác viết “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động
chung nào tiến hành trên quy mô tƣơng đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ
đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát
sinh từ sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một nhạc sĩ độc tấu thì tự
điều khiển lấy mình nhƣng một dàn nhạc thì cần có nhạc trƣởng”.
- Quản lý thực hiện các chức năng: Chức năng kế hoạch hoá, chức năng tổ
chức, chức năng chỉ đạo thực hiện kế hoạch, chức năng kiểm tra đánh giá.
- Quản lý có đặc điểm:
+ Quản lý bao giờ cũng diễn ra với hai hoạt động của chủ thể quản lý và hoạt
động của đối tƣợng bị quản lý. Nếu không có chủ thể quản lý thì việc quản lý đặt ra
trở thành vô nghĩa nhƣng nếu một tổ chức có nhiều chủ thể quản lý mà các chủ thể
quản lý có thế lực tƣơng đồng nhau nhƣng vì những mục tiêu khác nhau thì việc
quản lý trở nên phức tạp. Đối tƣợng bị quản lý sẽ gặp rất nhiều khó khăn vì công
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
9
việc chồng chéo do vậy trong quản lý phải thực hiện phân cấp, phân quyền, chức
năng rõ ràng.
+ Quản lý bao giờ cũng liên quan đến việc trao đổi thông tin và đều có mối
liên hệ ngƣợc. Thông tin đƣợc coi là mạch máu xuyên xuốt quá trình quản lý. Tất cả
các chức năng quản lý đều dựa vào yếu tố thông tin vì thế thông tin cần đảm bảo
đầy đủ, kịp thời, chính xác.
+ Quản lý bao giờ cũng phải thích nghi với sự biến đổi, có hai kiểu thích nghi:
đối tƣợng bị quản lý thích nghi với chủ thể quản lý và ngƣợc lại chủ thể quản lý
biến đổi thích nghi với đối tƣợng bị quản lý.
+ Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghề, vừa là một nghệ thuật
1.3.2. Quản lý giáo dục
Theo tác giả Trần Kiểm có thể hiểu quản lý giáo dục ở hai cấp độ:
Ở cấp vĩ mô: Quản lý giáo dục đƣợc hiểu là những tác động tự giác (có mục
đích, có ý thức, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất
trƣờng nhằm huy động họ tham gia, hợp tác, phối hợp trong các hoạt động của nhà
trƣờng giúp quá trình dạy học vận động tối ƣu tới mục tiêu dự kiến.[17]
- Quản lý hoạt động dạy phải đƣợc tiến hành ở tất cả các khâu: Chuẩn bị hồ sơ
môn học, tiến hành dạy học, kiểm tra đánh giá hoạt động dạy - học.
1.3.3. Hoạt động dạy học
Dạy học là một quá trình trong đó dƣới vai trò chủ đạo của ngƣời thầy (tổ
chức, hƣớng dẫn, điều khiển) ngƣời học tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức hoạt
động nhận thức nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu và nhiệm vụ dạy học đề ra.
Xét theo quan điểm cấu trúc hệ thống quá trình dạy học gồm các thành tố cấu
trúc: Mục đích, nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, phƣơng pháp, phƣơng tiện dạy
học, hình thức tổ chức dạy học, giáo viên, học sinh, kết quả.
1.3.3.1. Mục đích và nhiệm vụ dạy học
- Mục đích dạy học là mô hình nhân cách ngƣời học mà hoạt động dạy học cần
đạt đƣợc đó là tri thức, kỹ năng, thái độ ngƣời học đạt đƣợc sau quá trình dạy học.
Mục đích dạy học là thành tố giữ vị trí hàng đầu trong cấu trúc của quá trình dạy
học. Mục đích dạy học có vai trò định hƣớng cho toàn bộ quá trình dạy học.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
11
- Nhiệm vụ dạy học là những việc phải làm cụ thể theo yêu cầu phát triển và
bồi dƣỡng hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển tƣ duy sáng tạo, trên cơ sở
đó hình thành thế giới quan khoa học, lý tƣởng, phẩm chất đạo đức con ngƣời.
1.3.3.2. Nội dung dạy học
- Nội dung dạy học là thành tố cơ bản của quá trình dạy học bao gồm hệ thống
những tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động sáng tạo và hệ thống thái độ mà
ngƣời học cần lĩnh hội. Nó là nội dung phối hợp giữa dạy và học giữa thầy và trò và
trả lời câu hỏi dạy cái gì và học cái gì?
- Nội dung dạy học là một trong ba thành tố cơ bản của quá trình dạy học. Nó
chịu sự định hƣớng của mục đích, nhiệm vụ dạy học nhƣng lại có vai trò chủ đạo
trong việc lực chọn phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy học, nội dung dạy học có
giáo phải tìm cách dạy, dạy cái gì, dạy thế nào để học sinh hiểu chóng, nhớ lâu, tiến
bộ nhanh”.[11]
Trong dạy học hiện đại đòi hỏi ngƣời giáo viên phải vận dụng tất cả các
phƣơng pháp dạy học. Không có phƣơng pháp nào chiếm ƣu thế độc tôn vấn đề là ở
chỗ ngƣời giáo viên trong khi thiết kế kế hoạch bài giảng phải thận trọng lựa chọn
các phƣơng pháp, có kế hoạch phối hợp linh hoạt các phƣơng pháp trong giờ dạy để
dạy học hiệu quả. Lựa chọn, phối hợp các phƣơng pháp phù hợp với kiểu bài, đối
tƣợng học sinh sẽ tạo sự thành công trong dạy học.
Nhóm tác giả Nguyễn Ngọc Bảo - Trần Kiểm cho rằng khi lựa chọn, kết hợp
các phƣơng pháp cần quán triệt các nguyên tắc sau [1, tr. 110]:
1. Các phƣơng pháp dạy học phù hợp với nguyên tắc dạy học.
2. Sự phù hợp giữa các phƣơng pháp với nhiệm vụ dạy học cụ thể.
3. Sự phù hợp giữa các phƣơng pháp với nội dung dạy học của một mục, một
bài học.
4. Sự phù hợp của các phƣơng pháp với khả năng học tập của học sinh, đặc
điểm tập thể lớp (môi trƣờng học tập).
5. Sự phù hợp giữa các phƣơng pháp với điều kiện, phƣơng tiện hỗ trợ dạy học
và thời gian dành cho học tập.
6. Sự phù hợp giữa các phƣơng pháp với khả năng của giáo viên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
13
1.3.3.4. Giáo viên với hoạt động dạy
- Giáo viên với hoạt động dạy là thành tố giữ vai trò chủ đạo trong quá trình dạy
học, giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy có chức năng tổ chức, điều khiển tối ƣu
quá trình chiếm lĩnh tri thức, kinh nghiệm của ngƣời học trong và bằng cách đó phát
triển nhân cách ngƣời học. Dạy về bản chất là tổ chức, điều khiển hoạt động học.
- Giáo viên và hoạt động dạy chịu sự định hƣớng của mục tiêu, nhiệm vụ dạy
học, chịu sự tác động ngƣợc chiều của ngƣời học, chịu sự tác động của môi trƣờng.
- Đổi mới phƣơng pháp dạy học ngƣời giáo viên phải chuyển từ truyền tri thức
- Có thể phân loại các hoạt động học thông thƣờng nhƣ sau: Học cá nhân hay
tự nghiên cứu; học bạn, học thầy hay học hợp tác; học từ thông tin phản hồi hay tự
kiểm tra, tự điều chỉnh. Hoạt động học gắn liền với đối tƣợng học. Đối tƣợng học là
nội dung học, vấn đề học hay kiến thức, tri thức [22, tr. 86, 87]
- Học sinh (chủ thể) tác động đến đối tƣợng bằng nhiều cách: Tác động trực
tiếp - học cá nhân; tác động gián tiếp thông qua thầy, bạn - học hợp tác; tác động
thông qua thông tin phản hồi. Các cách tác động đó là cách học.
Nhƣ vậy: Hoạt động dạy và hoạt động học là hai nhân tố trung tâm của quá
trình dạy học có mối quan hệ thống nhất. Mối quan hệ này giúp cho các nhân tố của
quá trình dạy học vận hành đƣợc trong hệ thống. Về thực chất, hoạt động dạy của
giáo viên thúc đẩy hoạt động nhận thức của học sinh. Mối quan hệ hoạt động dạy và
hoạt động học thể hiện thông qua kế hoạch bài giảng và tài liệu học tập cho học
sinh. Cốt lõi của hoạt động dạy học chính là ở chỗ quan hệ giữa học sinh và tài liệu
học tập. Để học sinh thực sự đóng vai trò chủ thể của hoạt động học tập, giáo viên
phải xây dựng kế hoạch bài giảng, trong đó thể hiện rõ sự định hƣớng các hoạt động
của học sinh giúp học sinh làm chủ quá trình “nhận thức độc đáo” chiếm lĩnh tri
thức mới thông qua nguồn tài liệu.
THÔNG QUA KẾ HOẠCH
BÀI GIẢNG
Sơ đồ 2: Quan hệ tác động giữa giáo viên - học sinh - tài liệu học tập
GIÁO VIÊN
HỌC SINH
TÀI LIỆU HỌC TẬP
học bộc lộc khả năng của một giáo viên: Trình độ kiến thức, sự am hiểu về chƣơng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
16
trình môn học, bậc học, khả năng tự nghiên cứu, nắm rõ ý tƣởng ngƣời viết sách,
những hiểu biết về tự nhiên - xã hội và khả năng liên hệ thực tế.
+ Tác giả Phạm Hữu Tòng đánh giá: “Trong dạy học năng lực dạy học biểu
hiện qua năng lực tổ chức tình huống học tập có vấn đề; năng lực định hƣớng khái
quát hành động học trên cơ sở năng lực thiết lập đƣợc sơ đồ biểu đạt lôgíc của tiến
trình nhận thức khoa học đối với tri thức cần dạy” [21, tr. 116,117].
+ Trong thiết kế kế hoạch dạy học bộ môn, kế hoạch bài giảng là khâu thể hiện
rõ nhất năng lực chuyển hoá sƣ phạm của một giáo viên: Chuyển hoá tri thức khoa
học, thông tin từ các nguồn tài liệu… thành tri thức day học. Năng lực thiết kế các
hoạt động cho giáo viên và nhóm học sinh nhƣ thế mới có cơ sở tạo sự thu hút, hấp
dẫn, hứng thú cho học sinh trong giờ học. Trong quá trình thiết kế kế hoạch bài
giảng thể hiện khả năng lựa chọn và kết hợp các phƣơng pháp dạy học tác động đến
vùng trí tuệ gần nhất.
Nhƣ vậy khi thiết kế kế hoạch bài giảng ngƣời giáo viên phải lựa chọn phƣơng
pháp dạy học phù hợp với kiểu bài, phù hợp đặc trƣng bộ môn, phù hợp với phƣơng
tiện dạy học, phù hợp với năng lực giáo viên đồng thời phải phù hợp đối tƣợng học
sinh. Có nhƣ thế mới tác động đến vùng phát triển gần, đem lại hiệu quả cho hoạt
động học của học sinh.
+ Trong dạy học, giáo viên bộc lộ năng lực tổ chức các hoạt động của học sinh,
khả năng ứng phó của giáo viên với sự thay đổi, khả năng tổ chức các hoạt động,
kết hợp các phƣơng pháp, sử dụng các phƣơng tiện hỗ trợ hƣớng tới mục tiêu bài
giảng, khả năng tiếp cận đối tƣợng, khả năng thông đạt hiệu quả. Trong kiểm tra
đánh giá hoạt động học tập của học sinh biểu hiện năng lực đánh giá, phân tích kết
quả, thu thông tin phản hồi từ đó điều chỉnh lại quá trình giảng dạy.
+ Trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp năng lực định hƣớng hoạt
động giáo dục, năng lực tổ chức hoạt động nhóm, năng lực giao tiếp - ứng xử, năng
+ Mục tiêu bài giảng: Xác định sau bài học ngƣời học đạt đƣợc gì, ở mức độ
nhƣ thế nào. Trên cơ sở đó giáo viên mới có thể lựa chọn đƣợc phƣơng pháp dạy
học phù hợp để đạt mục tiêu.
Copyright: Tài liệu đại học ©