Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC

AN TOÀN KHU ĐỊNH HOÁ
TRONG CĂN CỨ ĐỊA KHÁNG CHIẾN
VIỆT BẮC

L
L
U
U
Ậ
Ậ

Ị
Ị
C
C
H
HS
S
Ử
Ử
Thái Nguyên, năm 2008

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

L
U
U
Ậ
Ậ
N
NV
V
Ă
Ă
N
NT
T
H
H
Ạ
Ạ
C
CS
S
Ĩ

Thái Nguyên, năm 2008
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Xuân Minh, người đã
tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này.
Tôi chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo đã giúp đỡ, động viên và
tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn những nhận xét, đánh giá của Hội đồng Khoa
học bảo vệ luận văn.
Tôi cũng xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cơ quan, đơn vị, những
người thân, đồng nghiệp và bạn bè đã động viên giúp đỡ để tôi hoàn thành
khoá học và bảo vệ thành công luận văn này !

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 9 năm 2008
Ngƣời thực hiện

Nguyễn Thị Bích Ngọc

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
4
MỤC LỤC

địa Việt Bắc nói chung và An toàn khu Trung ương nói riêng. 61
3.2. An toàn khu Định Hoá là một trong những nơi thực hiện chế độ
dân chủ mới. 67
3.3. An toàn khu Định Hoá là một trong những nơi xác lập các mối
quan hệ ngoại giao. 70
3.4. An toàn khu Định Hoá làm tròn vai trò hậu phương kháng chiến. 75
KẾT LUẬN 81
TÀI LIỆU THAM KHẢO 90
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
MỞ ĐẦU

1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Chủ tịch Hồ Chí Minh trong thư gửi đồng bào các tỉnh Cao, Bắc, Lạng
ngày 2 tháng 9 năm 1947 đã khẳng định vai trò to lớn của căn cứ địa Việt Bắc
đối với sự phát triển của phong trào cách mạng cả nước như sau: “Cách mạng
đã do Việt Bắc mà thành công thì kháng chiến sẽ do Việt Bắc mà thắng lợi”
[48, tr.15]. Việt Bắc, nơi mà “lòng yêu nước của đồng bào hoà nhập với hình
thế hiểm trở của núi sông thành một lực lượng vô địch” [44, tr.366] đã được
lịch sử chứng minh là hậu cứ vô cùng quan trọng, có ý nghĩa quyết định đến
thắng lợi của Cách mạng tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp.
Căn cứ địa Việt Bắc là nơi Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh
triển khai và xúc tiến mạnh mẽ quá trình chuẩn bị cuộc tổng khởi nghĩa, xây
dựng lực lượng vũ trang tập trung, lãnh đạo và động viên nhân dân cả nước
đứng lên giành chính quyền tháng 8 năm 1945. Trong kháng chiến chống thực
dân Pháp, Việt Bắc được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết
định xây dựng và củng cố làm chỗ đứng chân của các cơ quan đầu não lãnh
đạo kháng chiến.

nhân tố quan trọng, quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Là một giáo viên bộ môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông, nghiên
cứu đề tài này giúp tôi có thêm nguồn tư liệu phong phú để nâng cao chất
lượng giảng dạy. Thông qua đó sẽ góp phần vào việc giáo dục truyền thống
cách mạng, niềm tự hào về quê hương cho thế hệ trẻ.
Xuất phát từ những lí do trên đây, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “An
toàn khu Định Hoá trong căn cứ địa kháng chiến Việt Bắc” làm Luận văn
Thạc sỹ khoa học Lịch sử.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Vấn đề “An toàn khu Định Hoá trong căn cứ địa kháng chiến Việt Bắc”
đã được đề cập trong không ít các tác phẩm với các góc độ khác nhau.
Cuốn “Bắc Thái: Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -
1954)” của Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Bắc Thái xuất bản năm 1990 đã phản ánh
tương đối sinh động cuộc chiến tranh “toàn dân, toàn diện” của nhân dân các
dân tộc và các lực lượng vũ trang trên địa bàn hai tỉnh Bắc Kạn và Thái
Nguyên trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Cuốn sách đề cập một
số nét về sự ra đời ATK Định Hoá và cuộc chiến đấu bảo vệ ATK Định Hoá
trong Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947.
Cuốn “Căn cứ địa Việt Bắc (1940 - 1945)” của TS. Hoàng Ngọc La - Nhà
xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995 đã đề cập đến vị trí chiến lược, truyền
thống đấu tranh trong lịch sử và khẳng định vai trò vô cùng quan trọng của căn
cứ địa Việt Bắc đối với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Cuốn “Lịch sử ATK Định Hoá trong kháng chiến chống thực dân Pháp
xâm lược (1945 - 1954)” của TS. Nguyễn Xuân Minh và Nguyễn Xuân Hùng
- Huyện uỷ Định Hoá xuất bản năm 1997, đã trình bày một cách chân thực
quá trình xây dựng và bảo vệ ATK, sự đóng góp to lớn của nhân dân các dân
tộc Định Hoá trong kháng chiến.
Cuốn “Hồ Chí Minh với việc xây dựng ATK Định Hoá trong căn cứ địa

Luận văn tập trung nghiên cứu về An toàn khu Định Hoá trong căn cứ
địa kháng chiến Việt Bắc.
3.2. Phạm vi nghiên cứu:
Về không gian: Huyện Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên trong mối quan hệ
với ATK Trung ương ở Việt Bắc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
5
Về thời gian: Từ đầu năm 1947 khi Định Hoá trở thành trung tâm An
toµn khu trong căn cứ địa Việt Bắc, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương
Đảng, Chính phủ, Bộ Tổng Tư lệnh… đặt bản doanh lãnh đạo cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi năm 1954.
3.3. Nhiệm vụ của đề tài:
- Làm rõ vị trí chiến lược của vùng Việt Bắc nói chung và nhất là huyện
Định Hoá nói riêng.
- Quá trình hình thành ATK Định Hoá. Trên cơ sở đó làm rõ tầm
nhìn chiến lược của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong
việc chọn căn cứ địa Việt Bắc làm nơi xây dựng An toàn khu (trong đó
có ATK Định Hoá).
- Quá trình xây dựng, củng cố và bảo vệ ATK Định Hoá.
- Xác định vị trí, vai trò của ATK Định Hoá trong căn cứ địa Việt Bắc.
- Bước đầu đề xuất một số ý kiến về việc bảo tồn và phát huy giá trị của
khu di tích An toàn khu Định Hoá.
4. NGUỒN TÀI LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
4.1. Nguồn tài liệu:
Để hoàn thành đề tài này, chúng tôi đã sử dụng nhiều nguồn tài liệu
khác nhau:
- Các văn kiện của Đảng và Nhà nước; các bài nói, bài viết của Chủ tịch
Hồ Chí Minh trong thời kì kháng chiến chống Pháp. Nguồn tư liệu này giúp
chúng tôi có quan điểm, phương hướng, cách nhìn nhận, đánh giá một cách
đúng đắn tầm quan trọng, vai trò của căn cứ địa (trong đó có an toàn khu) đối

cách đúng đắn, khoa học về vị trí, vai trò của ATK Định Hoá - một địa bàn
chiến lược quan trọng trong căn cứ địa Việt Bắc, một trong những trung tâm
của Thủ đô kháng chiến.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
7
- Thông qua quá trình nghiên cứu, Luận văn mạnh dạn đưa ra một số ý
kiến đóng góp phục vụ cho việc nâng cao hiệu quả của công tác bảo tồn, phát
huy giá trị của khu di tích lịch sử ATK.
- Luận văn còn là tài liệu tham khảo phục vụ cho việc giảng dạy, học tập
lịch sử địa phương.
6. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI:
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn
gồm có 3 chương:
- Chương 1: Quá trình hình thành An toàn khu Định Hoá trong căn cứ
địa kháng chiến Việt Bắc.
- Chương 2: Xây dựng và bảo vệ An toàn khu Định Hoá trong căn cứ
địa Việt Bắc.
- Chương 3: Vị trí, vai trò của An toàn khu Định Hoá trong căn cứ địa
kháng chiến Việt Bắc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
8
Chƣơng 1

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH AN TOÀN KHU ĐỊNH HOÁ
TRONG CĂN CỨ ĐỊA KHÁNG CHIẾN VIỆT BẮC

1.1. ĐỊNH HOÁ - MỘT ĐỊA BÀN CHIẾN LƢỢC TRONG CĂN CỨ ĐỊA VIỆT BẮC
Viêt Bắc là tên gọi một vùng lãnh thổ thuộc thượng du và trung du Bắc
Bộ; phía bắc và đông bắc giáp nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa; phía
đông nam giáp tỉnh Quảng Ninh; phía nam giáp đồng bằng Bắc Bộ; phía tây

sông Đà, sông Lô…) đều phát nguyên từ Trung Quốc, xuyên qua Việt Bắc đổ
về đồng bằng Bắc Bộ, rồi chảy ra biển. Một số con sông (Kì Cùng, Bằng
Giang…) bắt nguồn từ địa phận Việt Bắc rồi chảy sang Trung Quốc. Những
đoạn sông chảy qua vùng thượng du thường có lòng hẹp, nhiều thác ghềnh
hiểm trở và có độ dốc khá lớn. Vào mùa mưa, từ tháng 3 đến tháng 8, nước lũ
hay dâng cao đột ngột, dòng sông chảy xiết, ảnh hưởng không tốt đến cơ động
lực lượng và giao thông vận tải. Vào mùa khô, dòng sông cạn, thuyền bè khó
đi lại .
Cùng với sông ngòi, khe suối, Việt Bắc có các đường bộ, đường sắt được
xây dựng từ thời thuộc Pháp. Những con đường này phần lớn xuất phát từ Hà
Nội, toả ra các hướng, đi qua các tỉnh trong khu Việt Bắc, đến tận biên giới
Việt - Trung. Có nhiều đoạn đường chạy ven theo các sườn núi cao, một bên
là vách đá dựng đứng, một bên là sông sâu vực thẳm. Ngoài các con đường
lớn là hệ thống đường đất nhỏ, đường mòn, nối liền các vùng trong khu với
nhau, giữa khu với các vùng lân cận và giữa các địa phương hai bên biên giới
Việt - Trung. Với hệ thống các đường thuỷ, bộ, địa hình dốc, núi rừng hiểm
trở, việc giao thông, nhất là giao thông bằng phương tiện cơ giới trên địa phận
Việt Bắc gặp nhiều khó khăn. Ngược lại, địa thế đó rất thuận lợi cho hoạt
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
10
động cách mạng thời kỳ trứng nước, đặc biệt là cho việc thực hiện chiến tranh
du kích [45, tr.12].
Việt Bắc là một địa bàn rất cơ động về chiến lược. Thông qua hệ thống
đường mòn, từ Việt Bắc, phong trào cách mạng Việt Nam có thể liên lạc dễ
dàng với quốc tế, trước hết là cách mạng Trung Quốc. Từ Việt Bắc, phong
trào cách mạng có thể mở rộng sang hướng Tây Bắc để liên lạc với cách
mạng Lào. Ở hướng đông, Việt Bắc nối liền với rừng núi Quảng Ninh, Đông
Triều, kéo dài xuống tận miền duyên hải. Về phía nam, Việt Bắc giáp với Thủ
đô Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ, thuận lợi cho việc mở rộng phong trào cách
mạng xuống miền xuôi. Vì thế, về mặt quân sự mà xét, Việt Bắc là nơi dụng

Trung ương Đảng và Hồ Chủ tịch đã chọn vùng rừng núi Việt Bắc làm căn cứ
địa chủ yếu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Định Hoá (Thái Nguyên) là một vùng đất nằm sâu trong căn cứ địa Việt
Bắc, cách thành phố Thái Nguyên 50 km về phía bắc, có diện tích khoảng
520km
2
, trung tâm huyện lỵ là thị trấn Chợ Chu.
Định Hoá có đường ranh giới tiếp giáp 6 huyện: Phía bắc giáp Chợ Đồn,
Bạch Thông (Bắc Kạn); phía nam giáp Đại Từ; phía đông giáp Phú Lương;
phía tây giáp Sơn Dương và Yên Sơn (Tuyên Quang).
Địa hình Định Hoá khá phức tạp và hiểm trở. Cả huyện là một thung
lũng lòng chảo lớn được bao bọc bởi dãy núi cao dựng đứng ở phía Đông -
Bắc, có dãy núi Hồng án ngữ ở phía Tây - Nam. Địa hình Định Hoá phân làm
hai vùng: Phần Bắc huyện, bao gồm các xã: Linh Thông, Quy Kỳ, Lam Vĩ,
Tân Thịnh, Kim Phượng, Kim Sơn, Phúc Chu và Bảo Linh là vùng núi cao,
độ dốc khá lớn. Các dãy núi chạy từ tây bắc xuống đông nam, trong đó có dãy
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
12
núi đá vôi thuộc phần cuối cùng của cách cung sông Gâm, chạy từ phía bắc
qua thị trấn Chợ Chu và dừng lại ở xã Trung Hội, tạo nên bức tường thành ở
phía Đông thị trấn. Dãy núi này có độ cao từ 200m - 400m, có nhiều hang
động có sức chứa tới vài trăm người, khi cần thiết có thể dùng làm kho tàng
hoặc nơi trú quân. Vì địa thế vùng phía Bắc phần lớn là núi cao, rừng già, lại
nhiều khe suối nhỏ, đồng ruộng ít, nên dân cư thưa thớt.
Phần phía Nam Định Hoá bao gồm thị trấn Chợ Chu và các xã Bảo
Cường, Trung Hội, Trung Lương, Tân Dương, Định Biên, Đồng Thịnh,
Phượng Tiến, Thanh Định, Bình Yên, Điềm Mặc, Sơn Phú, Phú Đình, Phú
Tiến, Bộc Nhiêu, Bình Thành. Đây là vùng đồi núi xen kẽ, có độ cao khoảng
từ 50m đến 200m, có nhiều rừng già và những cánh đồng rộng, đất đai phì
nhiêu, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và đời sống của con người nên dân

trong cả một vùng rừng núi đại ngàn giáp ranh giữa 3 tỉnh Thái Nguyên,
Tuyên Quang và Bắc Kạn, nối liền với các căn cứ của ta trong căn cứ địa Việt
Bắc. Từ Định Hoá theo các đường mòn và những lối đi kín đáo, thuận tiện
dựa vào sườn dãy núi Tam Đảo tiến về Sơn Tây, Hoà Bình lên Tây Bắc,
vào Khu 4 hoặc tạt xuống đồng bằng sông Hồng dễ dàng. Từ đây, dùng
ngựa men theo các triền núi qua Bắc Kạn - Cao Bằng ra Biên giới Việt -
Trung thuận lợi.
Chính điều kiện địa lý tự nhiên như vậy đã tạo thành thế “thiên hiểm”
ngăn cản sự tiến công và đóng giữ của địch, hạn chế tới mức tối đa uy lực vũ
khí và phương tiện chiến tranh hiện đại của kẻ thù. Ngược lại, Định Hoá lại là
địa bàn có nhiều điều kiện thuận lợi để ta xây dựng thành An toàn khu của
Trung ương. Nơi đây, với những cánh rừng già đại ngàn, càng đi sâu vào nội
huyện, rừng càng rậm rạp, tạo thành bức màn che phủ đường đi lối lại và nhà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
14
ở bên trong là địa điểm tuyệt đối bí mật, kẻ địch khó phát hiện, do đó Định
Hoá có thể bảo vệ an toàn cho cán bộ, lực lượng vũ trang và các cơ quan
kháng chiến của ta. Địa thế Định Hoá hiểm trở, là nơi “tiến có thể công, thoái
có thể thủ”. Khi bị tấn công, lực lượng cách mạng có thể chốt giữ, tổ chức
những cuộc chiến đấu chặn đánh để bảo toàn lực lượng; hoặc có thể nhanh
chóng di chuyển lực lượng, kho tàng, cơ quan đi các vùng xung quanh. Từ
Định Hoá có thể xuất phát tiến công địch ở những nơi khác, khi thắng có thể
tiến về vùng châu thổ sông Hồng, khi lui, lại về dựa vào địa thế rừng núi,
đứng chân an toàn.
Định Hoá là địa bàn chiến lược cơ động. Từ đây có thể thông thương với
các địa phương trong căn cứ địa Việt Bắc, với các tỉnh miền xuôi và cả nước.
“Định Hoá cùng với các huyện Chợ Đồn, Sơn Dương, Yên Sơn tạo thành thế
chân kiềng với nhiều lợi thế, thuận tiện cho việc thay đổi nơi ở, nơi làm việc
từ huyện này sang huyện khác, tỉnh này sang tỉnh khác. Chặng đường di
chuyển đó không quá xa nơi đóng các cơ quan Trung ương Đảng và Chính

của Ngô Côn chỉ huy tiến vào đánh chiếm Định Hoá. Nhận thấy đây là một
địa bàn có vị trí chiến lược rất cơ động, Lường Tam Kỳ đã lấy vùng Định
Hoá làm sào huyệt, xây dựng lực lượng, xây đồn, đắp luỹ . Quân của Lường
Tam Kỳ đã cướp bóc, chiếm ruộng đất của nhân dân Định Hoá, Phú Lương,
Đại Từ và một số địa phương lân cận, gây loạn cả một vùng.
Mượn cớ truy đuổi tàn quân “Thái Bình thiên quốc”, triều đình Mãn
Thanh đã cử Đề đốc Phùng Tử Tài chỉ huy một đạo quân lớn tràn vào Việt
Nam. Khi đến Định Hoá, quân của Đề đốc Phùng Tử Tài đã bị Lường Tam
Kỳ đánh bại. Đồng bào các dân tộc Định Hoá phải gánh chịu thảm hoạ của
các cuộc chiến tranh liên miên này, làng xóm của họ nhiều khi đã trở thành
bãi chiến trường.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
16
Tháng 5/1884, Pháp chiếm thành Thái Nguyên, thiết lập chế độ quân
quản. Trong khi đó, Lường Tam Kỳ dựa vào vùng núi hiểm trở của Định Hoá,
xây dựng hệ thống phòng ngự kiên cố, tích trữ lương thực, phát triển lực
lượng đông tới hai nghìn người, mở rộng địa bàn hoạt động, nổ súng vào
những cuộc hành binh của thực dân Pháp, gây cho quân Pháp nhiều khó khăn
trong quá trình đánh chiếm.
Ngày 12 - 1 - 1889, tướng Boócnhi Đềboóc chỉ huy một đạo quân gồm
924 sĩ quan và binh lính tấn công vào Chợ Chu, trung tâm sào huyệt của
Lường Tam Kỳ, nhưng đã thất bại. Cuối tháng 1 năm 1889, Pháp tiếp tục huy
động hơn 2000 quân, gồm có pháo binh, công binh chia làm 4 mũi tấn công
vào chợ Chu.Gặp phải sự chống cự quyết liệt của quân Lường Tam Kỳ và
nhân dân địa phương, đến ngày 2-2-1889, thực dân Pháp mới chiếm được
Chợ Chu, nhưng không thể tiến sâu vào các làng, xã. Quân của Lường Tam
Kỳ vẫn bám trụ được những vị trí kiên cố ở các dãy núi bao quanh Chợ Chu và
làm chủ hầu hết vùng Định Hoá. Tại thị trấn chợ Chu, thực dân Pháp xây dựng
có hơn 200 quân được trang bị vũ khí mạnh, chốt giữ, thường xuyên bị quân
Lường Tam Kỳ quấy phá..

dậy phá ngục, cướp vũ khí diệt địch, tấn công nhà bưu điện, rồi rút vào rừng
tiếp tục chống Pháp.
Mặc dù bị thực dân Pháp đàn áp, khủng bố dã man, nhưng tinh thần yêu
nước trong nhân dân các dân tộc huyện Định Hoá không bao giờ bị dập tắt. Đây
chính là điều kiện căn bản để sau ngày Đảng cộng sản Việt Nam thành lập (3- 2
1930), nhân dân Định Hoá đã tiếp thu ánh sáng cách mạng và bước vào thời kì
đấu tranh mới.
Một trong những chiến sĩ cách mạng có công đầu trong việc truyền bá tư
tưởng cách mạng của Đảng cho nhân dân các dân tộc huyện Định Hoá là đồng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
18
chí Vũ Hưng (tên thật là Văn Uyển, sinh ngày 3-2-1901; quê xã Tiên Minh,
huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam). Là một thanh niên giàu lòng yêu nước, hăng
hái tham gia hoạt động cách mạng, năm 1930- 1931 đồng chí được bầu vào
Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Nam và giữ cương vị phó Bí thư Tỉnh uỷ.
Cuối năm 1931, Đảng bộ tỉnh Hà Nam bị địch khủng bố dữ dội, nhiều
đồng chí sa vào tay giặc, đồng chí Vũ Hưng thoát hiểm, chạy sang Hà Đông,
Hưng yên, rồi lên Vĩnh Yên. Ở ba tỉnh này đồng chí không bắt được liên lạc
với Đảng. Năm 1932, sau khi thoát khỏi sự vây bắt của đế quốc Pháp, đồng
chí vượt vòng vây lên vùng Bộc Nhiêu, huyện Định Hoá, tiếp tục hoạt động.
Tại đây, tuy không bắt được liên lạc với các tổ chức Đảng, nhưng với tinh
thần của người đảng viên Cộng sản, đồng chí đã vừa đi làm thuê, nấu rượu để
kiếm sống, vừa tuyên truyền, giác ngộ cách mạng cho quần chúng nhân dân
trong vùng và gây dựng được một số cơ sở quần chúng trung kiên ở Bộc
Nhiêu. Một thời gian sau, đồng chí Nguyễn Đình Chiêm, đảng viên của Đảng
bộ Hà Nam cũng lên Định Hoá, cùng đồng chí Vũ Hưng gây dựng cơ sở, phát
triển phong trào cách mạng ở các xã Bộc Nhiêu, Bảo Cường, Trung Hội …
Nhân dân trong huyện đã tích cực đấu tranh chống sưu cao, thuế nặng ….
Trong những năm 1936 - 1939, phong trào đấu tranh đòi quyền dân sinh,
dân chủ ở Định Hoá ngày càng phát triển, thu được kết quả. Qua đó, cơ sở

quốc quân bị địch khủng bố sang Định Hoá lánh nạn. Khi thực dân Pháp giam
giữ thân nhân của các chiến sĩ Cứu quốc quân tại nhà tù Chợ Chu, cơ sở cách
mạng Định Hoá đã bí mật cấp dưỡng lương thực, quần áo, thuốc men và đấu
tranh đòi trả tự do cho họ về Võ Nhai.
Tháng 2 - 1942, một bộ phận Cứu Quốc quân đang hoạt động ở Võ Nhai
vượt vòng vây của giặc Pháp sang Định Hoá mở rộng địa bàn. Đó là những
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
20
cán bộ, chiến sĩ đã được học tập, quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương
lần thứ Tám (họp tháng 5 - 1941) và chương trình, điều lệ của Mặt trận Việt
Minh tại căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai. Hơn nữa, họ đều là những cán bộ có kinh
nghiệm trong công tác bí mật vận động quần chúng, gây dựng cơ sở, tổ chức
lực lượng tự vệ.
Được sự tuyên truyền, giác ngộ của Cứu Quốc quân, cơ sở cách mạng
ở Định Hoá được xây dựng và phát triển nhanh chóng. Năm 1942, tổ chức
quần chúng mới xuất hiện ở một số xã phía Nam huyện, nhưng sang năm
1943 đã lan rộng đến tất cả các xã, kể cả những bản người Dao tận núi cao
hẻo lánh, như Khuổi Nhà, Khuổi Giang, Khuổi Dọc… Một số nơi đã lập
đội vũ trang tự vệ.
Tháng 2 - 1943 đã diễn ra cuộc họp giữa các đồng chí lãnh đạo căn cứ
địa Cao Bằng và các đồng chí chỉ huy Cứu Quốc quân tại Hoà An, Cao Bằng
để bàn kế hoạch phối hợp thực hiện chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh về “Xây
dựng những con đường quần chúng” đánh thông hai trung tâm căn cứ địa Cao
Bằng với Bắc Sơn - Võ Nhai, từ đó mở đường về xuôi kết hợp với phong trào
cách mạng toàn quốc. Cứu Quốc quân mở con đường Bắc tiến đón các đội
xung phong Nam tiến từ Cao Bằng xuống. Đầu tháng 3 - 1943, từ Định Hoá
Cứu Quốc quân bắt đầu vượt sang địa giới huyện chợ Đồn (Bắc Kạn) tuyên
truyền cách mạng, gây dựng cơ sở trong đồng bào dân tộc Dao, dân tộc Tày
thuộc các xã Bình Trung, Nghĩa Tá, Lương Bằng. Khoảng trung tuần tháng
10 - 1943, các đội xung phong “Nam Tiến” đã phát triển xuống Nghĩa Tá, nối