PHỊNG GD&ĐT TAM DƯƠNG
TRƯỜNG THCS HỒNG LÂU

HỒ SƠ ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
CẤP HUYỆN NĂM HỌC 2018-2019

Tên sáng kiến: Sử dụng phiếu học tập để phát huy tính tích cực
trong dạy học môn sinh học lớp 8

Tác giả sáng kiến: Nguyễn Văn Trường
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường THCS Hồng Lâu huyện Tam Dương, tỉnh
Vĩnh Phúc.
HỒ SƠ GỒM CĨ:
1. Đơn đề nghị công nhận Sáng kiến cấp huyện;
2. Báo cáo kết quả nghiên cứu, ứng dụng sáng kiến.
3. Giấy chứng nhận Sáng kiến cấp cơ sở;


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
----------------

ĐƠN ĐỀ NGHỊ
CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN
Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến huyện Tam Dương
Tên tơi là: Nguyễn Văn Trường
Chức vụ (nếu có): Giáo viên
Đơn vị/địa phương: Trường THCS Hồng Lâu
Điện thoại: 0979.866.762
Tơi làm đơn này trân trọng đề nghị Hội đồng Sáng kiến Huyện Tam

Tác giả sáng kiến: Nguyễn Văn Trường

Tam Dương, năm 2019


BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG
KIẾN 1. Lời giới thiệu
Như chúng ta đã biết, phương pháp dạy học chủ yếu hiện nay là lấy học
sinh làm trung tâm. Học sinh được xem như một chủ thể hành động, người
thầy giáo đóng vai trị chỉ đạo. Có như vậy mới thực sự phát huy được tính
tích cực tự giác, tư duy sáng tạo của học sinh trong quá trình lĩnh hội tri thức.
Chính vì vậy việc tổ chức 1 tiết học có hiệu quả là một vấn đề khó khăn (nhất
là trong thời kỳ quá độ chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang
phương pháp dạy học mới thì tư tưởng cũ đã ăn quá sâu trong tiềm thức của
Gv, đặc biệt là những Gv đã giảng dạy lâu năm trong nghề )
Hiện nay một thực trạng xảy ra trong các nhà trường là hầu hết Gv rất lúng
túng khi phải đứng trước một thực tế : Phải đổi mới 1cách toàn diện, đặc biệt
là vấn đề tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm học tập, đảm bảo cho các
em được bàn bạc, thảo luận để thống nhât ý kiến dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn
của mình. Đứng trước u cầu đó thì việc lựa chọn các đồ dùng học tập để
phục vụ cho một tiết học mang lại hiệu quả cao là một vấn đề đang được tranh
luận rộng rãi trong hàng ngũ giáo viên.
Qua thực tế bản thân tôi nhận thấy nhiều giờ dạy một số giáo viên đã có
hướng sử dụng phiếu học tập để phục vụ cho hoạt động dạy học, tuy nhiên việc
sử dụng cịn lúng túng, do đó cịn gặp nhiều khó khăn trong việc đổi mới
phương pháp dạy học, đặc biệt là khâu tổ chức các hoạt động nhận thức cho học
sinh. Vấn đề đáng chú ý là khi sử dụng phiếu học tập là phải rèn luyện cho học
sinh các thao tác kỷ năng hoạt động, phát huy năng lực độc lập nâng cao tinh
thần trách nhiệm của học sinh trong học tập, rèn cho học sinh phương pháp tư

5. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Sử dụng phiếu học tập để phát huy
tính tích cực trong dạy học môn sinh học lớp 8
6. Ngày sáng kiến được áp dụng: Tháng 2/2018 đến tháng 2/2019.
7. Mô tả bản chất của sáng kiến
7.1.Về nội dung của sáng kiến
Phó Giáo Sư-Tiến Sỹ Nguyễn Đức Thành đã khái niệm về phiếu học
tập như sau: "Để tổ chức các hoạt động của học sinh, người ta phải dùng các
phiếu hoạt động học tập gọi tắt là phiếu học tập. Còn gọi cách khác là phiếu
hoạt động hay phiếu làm việc. Phiếu học tập là những tờ giấy rời, in sẵn
những công tác độc lập hay làm theo nhóm nhỏ, được phát cho học sinh để
học sinh hoàn thành trong một thời gian ngắn của tiết học. Trong mỗi phiếu
học tập có ghi rõ một vài nhiệm vụ nhận thức nhằm hướng tới hình thành kiến
thức, kĩ năng hay rèn luyện thao tác tư duy để giao cho học sinh ".
Nội dung hoạt động được ghi trong phiếu có thể là tìm ý điền tiếp hoặc
tìm thơng tin phù hợp với u cầu của hàng và cột, hoặc trả lời câu hỏi. Nguồn
thông tin để học sinh hồn thành phiếu học tập có thể từ tài liệu giáo khoa, từ
hình vẽ, từ các thí nghiệm, từ mơ hình, mẫu vật hoặc sơ đồ hoặc từ những mẩu
tư liệu được giáo viên giao cho mỗi học sinh sưu tầm trước khi học.

Vậy theo tôi, phiếu học tập về mục tiêu nó là một trong những cơng cụ
cụ thể hố hoạt động học tập của học sinh , là công cụ hữu hiệu trong việc xử
lý thông tin ngược.
Theo tác giả PGS. TS. Nguyễn Đức Thành : "Phiếu học tập có ưu thế hơn
câu hỏi, bài tập ở chỗ muốn xác định một nội dung kiến thức nào đó thoả mãn
nhiều tiêu chí hoặc xác định nhiều nội dung từ các tiêu chí khác nhau, nếu diễn


đạt bằng câu hỏi thì dài dịng. Ta có thể thay bằng một bảng có các tiêu chí
thuộc các cột, các hàng khác nhau. Học sinh căn cứ vào tiêu chí ở cột và hàng
để tìm ý điền vào ơ trống cho phù hợp. Như vậy giá trị lớn nhất của phiếu học

để HS giải quyết hoặc thực hiện, kèm theo hướng dẫn, gợi ý cách làm. Thông
qua các nội dung này, PHT thực hiện chức năng là công cụ hoạt động và giao
tiếp trong quá trình học tập của HS”.
Như vậy, ngồi chức năng cung cấp thơng tin và sự kiện, PHT cịn thực
hiện một chức năng quan trọng hơn đó là cơng cụ hoạt động và giao tiếp. PHT
là công cụ để HS hoạt động theo hình thức cá nhân hay hoạt động theo nhóm.
PHT hỗ trợ các hoạt động và quan hệ của người học, tương tác chia sẻ giữa
người học với nhau và với GV.
7. 2. Thực trạng
7.2.1.Thuận lợi
- Được sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của Ban Giám Hiệu nhà trường, sự
ủng hộ nhiệt tình của các đồng nghiệp, các bậc phụ huynh đối với việc sử
dụng phiếu học tập, phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh.
- Phương tiện, thiết bị, đồ dùng học tập được trang bị đầy đủ cho việc
thực hiện và áp dụng đề tài.
- Phần lớn học sinh đều là con em trong xã nên việc đi lại thuận tiện, có
đầy đủ đồ dùng học tập.
7.2.2.Khó khăn
- Việc thiết kế phiếu học tập của một số giáo viên chưa khoa học, nhiều
nội dung bài học rất khó thuyết trình hoặc giải thích bằng lời để học sinh hiểu
dẫn đến hiệu quả chưa cao.


- Một số học sinh chưa quen với việc thực hiện trên phiếu học tập, có
thói quen ỷ lại, dựa dẫm, tiện tay điền ngay thông tin vào sách giáo khoa nên
cịn lúng túng trong q trình thảo luận, do vậy kết quả hoạt động, tìm hiểu
kiến thức cịn hạn chế.
Kết quả khảo sát chất lượng học sinh đầu năm
Trước khi áp dụng sáng kiến
Lớp


18

24

42

51,2%

Điểm yếu

1

4

5

6,1%

Cộng

40

42

82

100%

Qua kết quả khảo sát chất lượng môn sinh của học sinh khối 8, tơi thấy

giáo viên phải rèn luyện cho học sinh có kĩ năng quan sát và nhận biết, ta
thường dùng PHT để học sinh tìm tịi kiến thức qua quan sát.
VD: Khi dạy bài 11"Tiến hóa của hệ vận động vệ sinh hệ vận động" Sinh học
8. Giáo viên cho học sinh quan sát hình 11.5 SGK. Nếu để tự học sinh quan
sát, khó có thể xác định được mình cần quan sát cái gì và rút ra kết luận gì
qua quan sát. Trong trường hợp này giáo viên yêu cầu học sinh quan sát đồng
thời phát PHT vừa là gợi ý, vừa là định hướng phát hiện vấn đề bản chất mà
hình 11.5 biểu hiện.

Giáo viên có thể sử dụng PHT như sau:
Hệ cơ
quan thực
hiện vận
động
Bộ xương
Hệ cơ

Bảng: Sự vận động của cơ thể
Đặc điểm cấu tạo
Chức năng
đặc trưng

Vai trò
chung

7.3.3. Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng phân tích
Khi đi sâu nghiên cứu một nội dung nào đó cần phân tích, nếu giáo viên
khơng u cầu học sinh cần phân tích nội dung gì thì học sinh khó mà rút ra
kết luận. Trong trường hợp này giáo viên yêu cầu đọc thông tin, trong SGK
rồi từ đó phân tích nội dung nghiên cứu.

x

x

Đường
Axit béo và glixêrin
Axit amin

- Khi củng cố Bài 11- “Tiến hóa của hệ vận độngvệ sinh hệ vận động”
ta có thể cho học sinh làm việc bằng phiếu học tập sau:
Qua bài 11 hãy xác định những điểm khác nhau giữa xương người và
xương thú theo bảng sau:
Bảng 11- Sự khác nhau giữa bộ xương người và xương thú
Các phần so sánh

Bộ xương người

Bộ xương thú

- Tỉ lệ sọ/mặt
- Lồi cằm xương mặt
- Cột sống
- Lồng ngực
- Xương chậu
- Xương đùi
- Xương bàn chân
- Xương gót
7.3.5. Sử dụng PHT để phát triển kĩ năng suy luận đề xuất giả thuyết



diện những nội dung đã học. Sử dụng PHT để hoàn thiện, hệ thống hoá kiến
thức của các yêu cầu sau:
- Yêu cầu học sinh lập bảng so sánh, phân tích, tổng hợp lập sơ đồ hệ thống
hoá kiến thức.
VD: Khi dạy bài 35 "Ơn tập"Giáo viên u cầu học sinh hồn thành PHT sau:
Bảng: Các loại nơron
Các loại nơron

Vị trí

Chức năng

Nơron hướng tâm

- Thân nằm bên ngoài TƯ
thần kinh

- Truyền xung thần kinh
từ cơ quan đến TƯ thần
kinh (thụ cảm).

(nơron cảm giác)
Nơron trung gian


(nơron liên lạc)
Nơron li tâm
(nơron vận động)
* Một số chú ý khi sử dụng phiếu học tập
- Tuỳ theo nội dung từng bài có thể thay đổi số nhóm học tập cho phù hợp

sinh hoạt nhóm và việc sử dụng phiếu tổng hợp được kiến thức trọng tâm, dễ


nhớ, dễ hiểu và đem lại hiệu quả cao hơn, số học sinh hiểu bài nhiều hơn (đặc
biệt là việc các em được tự do công khai kiểm tra đánh giá kiến thức của các
bạn khác cũng như tự đánh giá kiến thức của mình qua những lần tự chấm
điểm ngay tại lớp đã kích thích các em say mê hơn, tăng thêm hứng thú và tự
giác trong học tập ,tạo khơng khí thi đua sơi nổi trong các nhóm. giúp học
sinh phát huy khả năng tự nghiên cứu bài học. Kết quả số HS khá giỏi nhiều
hơn những năm trước.
Trước khi áp dụng sáng kiến

Sau khi áp dụng sáng kiến

Lớp

8A

8B

SLHS

Tỉ lệ%

8A

8B

SLHS


18

17

35

42,7%

Điểm TB

18

24

42

51,2%

9

17

26

31,7%

Điểm yếu

1


100%

Qua bảng so sánh cho thấy sau khi áp dụng đề tài vào thực tế đã mang
lại kết quả khả quan:
+ Học sinh có điểm giỏi: 21/82 đạt 25,6% tăng 13 học sinh so với đầu
năm khi chưa áp dụng đề tài.
+ Học sinh có điểm khá: 35/82 đạt 42,7 % tăng 8 học sinh so với đầu
năm khi chưa áp dụng đề tài.
+ Học sinh có điểm trung bình: 26/82 đạt 31,7% giảm 16 học sinh so với
đầu năm khi chưa áp dụng đề tài.
+ Học sinh có điểm yếu: 0/82 giảm 5 học sinh so với đầu năm khi chưa
áp dụng đề tài.
10.1. Đánh giá lợi ích thu được theo ý kiến của tác giả
- Tác giả đã rút ra được nhiều kinh nghiệm trong khâu tổ chức cho học
sinh hoạt động cá nhân hay theo từng nhóm phù hợp với từng nội dung bài
một cách chính xác khoa học.
- Bản thân mỗi giáo viên có thể bao quát được lớp học và nhận ra khả
năng phát huy trí tuệ của từng cá nhân học sinh.
- khi sử dụng phiếu học tập, học sinh có nhiều đáp án khác nhau nên đã
tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả thu thập và củng cố được nhiều thơng tin
kiến thức mới, góp phần xây dựng kiến thức của bản thân.


- Rèn luyện thao tác và kỹ năng sử dụng đồ dùng thiết bị một cách linh
hoạt, chính xác khoa học phù hợp cho từng nội dung bài dạy
- Tạo thuận lợi cho tác giả nhanh gọn trong khâu củng cố kiến thức và
kiểm tra đánh giá chất lượng học sinh một cách chính xác.
- Sử dụng phiếu học tập là hành trang giúp cho tác giả tự tin truyền thụ
kiến thức và giữ được lập trường, tư tưởng vững vàng, là cơ sở để trao đổi
kinh nghiệm chuyên môn nghiệp vụ với đồng nghiệp.


Phạm vi/Lĩnh vực
áp dụng sáng kiến

Trường THCS Hoàng Sử dụng phiếu học tập để
Lâu, huyện Tam Dương, phát huy tính tích cực trong
tỉnh Vĩnh Phúc
dạy học mơn sinh học lớp 8
trường THCS Hồng
Lâu,
huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh
Phúc.

2

Lớp 8B

Trường

THCS

Hoàng Sử dụng phiếu học tập

để


Lâu, huyện Tam Dương, phát huy tính tích cực trong
tỉnh Vĩnh Phúc
dạy học mơn sinh học lớp 8
trường THCS Hồng Lâu,

trong dạy học môn sinh học lớp 8.
1. Thời gian sáng kiến được áp dụng: Ngày 02 tháng 2 năm 2018 đến
tháng 2 năm 2019
2. Tóm tắt nội dung sáng kiến: Đảm bảo tính mới, khoa học và mang lại
hiệu quả trong cơng tác dạy và học. Đề tài đã nêu được các giải pháp chủ
yếu nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong trường THCS Hồng Lâu.
3. Lợi ích kinh tế - xã hội có thể thu được do áp dụng sáng kiến:
Kết quả là nâng cao chất lượng HSG qua các kỳ thi khảo sát và thi HSG:
Cấp huyện, Tỉnh và tái sử dụng lại một số sách giáo khoa cũ.
4. Kết quả công nhận của Hội đồng, đạt (Trung bình, Khá, Xuất sắc): Xuất sắc
Hồng Lâu, ngày 6 tháng 3 năm 2019
P.CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

Nguyễn Việt Trung