Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam với việc thực hiện CEDAW Tạp chí luật học số 3/2006
65
ThS. Bùi Thị Thu *
rc quỏ trỡnh quc t hoỏ din ra mnh
m ó lm phỏt sinh ngy cng nhiu cỏc
quan h phỏp lut cú yu t nc ngoi, trong
ú cỏc quan h v hụn nhõn gia ỡnh c bit
phỏt trin. Xu th ly chng ngoi quc, nhn
tr em lm con nuụi m mt trỏi ca hin trng
ny l tỡnh trng li dng quan h hụn nhõn vỡ
mc ớch kinh t, buụn bỏn ph n, tr em
cỏc nc nghốo, kộm phỏt trin ang t ra
nhiu vn phỏp lớ v cỏc hu qu phc tp,
buc cỏc quc gia phi n lc tỡm kim cỏc
bin phỏp cú th bo v c quyn li
chớnh ỏng cho ph n v tr em. Trong bi
cnh ú, nhiu cụng c quc t trong lnh vc
bo v quyn li ph n v tr em c hỡnh
thnh. Mt trong nhng cụng c quc t a
phng ph cp ton cu trong lnh vc quyn
con ngi, Cụng c quc t v xoỏ b mi
hỡnh thc phõn bit i x vi ph n

nc ngoi ca Vit Nam c ghi nhn trong
hai ngun lut chớnh l cỏc iu c quc t v
cỏc quy nh ca phỏp lut trong nc.
1.1. Cỏc quy nh ca phỏp lut trong nc
H thng cỏc quy nh ca phỏp lut Vit
Nam liờn quan n quan h hụn nhõn gia ỡnh
nm ri rỏc trong cỏc vn bn phỏp lut nh
Hin phỏp nm 1992, Lut quc tch nm
1998, Lut hụn nhõn v gia ỡnh nm 2000 v
cỏc vn bn hng dn thi hnh.
c bit, Lut hụn nhõn v gia ỡnh chớnh
thc cú hiu lc nm 2001 ó dnh t iu
T

* Ging viờn Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam với việc thực hiện CEDAW

66

Tạp chí luật học số 3/2006

100 n iu 106 trc tip iu chnh cỏc
quan h hụn nhõn gia ỡnh cú yu t nc
ngoi. thc thi mt cỏch cú hiu qu Lut
ny, ngy 10/7/2002 Chớnh ph ban hnh Ngh
nh s 68/2002/CP quy nh chi tit thi hnh


Vit Nam cha tham gia cỏc iu c quc t
a phng trc tip trong lnh vc hụn nhõn
gia ỡnh. Hin Vit Nam mi ch kớ kt c
mt s iu c quc t song phng, ch yu
l cỏc hip nh tng tr t phỏp v phỏp lớ
vi cỏc nc,
(4)
cỏc hip nh v nuụi con nuụi
cú yu t nc ngoi Ni dung chớnh ca cỏc
hip nh ny ch yu to ra mt khung phỏp lớ
iu chnh cỏc quan h dõn s, hụn nhõn gia
ỡnh gia cỏc nc hu quan, c bit to ra
mt c ch phi hp gia cỏc c quan t phỏp
ca hai bờn trong vic gii quyt cỏc vn
phỏp lớ cú yu t nc ngoi phỏt sinh gia
cụng dõn ca cỏc bờn liờn quan nh vn
tng tr t phỏp, cụng nhn v cho thi hnh
cỏc bn ỏn, phỏn quyt ca to ỏn nc ngoi
Nh vy, vi vic xõy dng h thng cỏc
quy nh ca phỏp lut, cỏc quyn li ca ph
n v tr em trong cỏc quan h hụn nhõn cú yu
t nc ngoi ó bc u c gii quyt, gúp
phn hn ch bt cỏc vn phc tp ny sinh,
to ra mt c ch phỏp lớ trong vic thc thi cỏc
quyn c bn ca ph n v tr em ti Vit
Nam. Nguyờn tc chung trong vic xõy dng
cỏc quy nh cú liờn quan c ch rừ: nc
CHXHCNVN quyn v li ớch hp phỏp ca
cỏc bờn trong quan h hụn nhõn, quan h gia

Nam ó c th hoỏ cỏc quyn ca ph n trong
cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh núi chung v
quan h hụn nhõn gia ỡnh cú yu t nc
ngoi núi riờng trong cỏc vn bn phỏp lut.
Nguyờn tc chung cho cỏc quan h hụn nhõn
gia ỡnh l quyn t do hụn nhõn (trong ú bao
gm cỏc quyn t do kt hụn, li hụn, quyn i
vi quc tch ca v chng, quc tch ca con
cỏi, cỏc quyn nhõn thõn, ti sn ca v
chng), nguyờn tc bỡnh ng nam n trong
quan h hụn nhõn v gia ỡnh, nguyờn tc hụn
nhõn t nguyn, tin b, mt v mt chng
c bit, t phỏp quc t Vit Nam cng ó
xõy dng c cỏc nguyờn tc chung gii
quyt cỏc vn trong cỏc quan h hụn nhõn
gia ỡnh cú yu t nc ngoi nh cỏc nguyờn
tc chn lut ỏp dng trong cỏc ch nh v kt
hụn, li hụn, quan h nhõn thõn, ti sn gia v
chng cú yu t nc ngoi.
2.1. V hỡnh thc kt hụn
Theo quy nh ca Lut hụn nhõn v gia
ỡnh Vit Nam, vic kt hụn gia cụng dõn Vit
Nam vi ngi nc ngoi hoc gia ngi
nc ngoi vi nhau nu tin hnh ti Vit
Nam phi c thc hin phự hp theo quy
nh ca phỏp lut Vit Nam (nguyờn tc lut
ni tin hnh kt hụn). Phỏp lut Vit Nam
cng cụng nhn cỏc cuc hụn nhõn tin hnh
nc ngoi, phự hp vi lut ni tin hnh kt
hụn v hỡnh thc thỡ s c cụng nhn ti Vit

cú cỏc quy nh lm hn ch cỏc quyn t do,
bỡnh ng trong cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh
(nh cỏc quy nh ca phỏp lut cỏc nc hi
giỏo), dn n tỡnh trng quyn li ca ph n
v tr em trong cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh
cú yu t nc ngoi khụng c bo m,
nh hng xu n cỏc giỏ tr xó hi ca Vit
Nam khi cú cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh vi
cụng dõn cỏc nc ny phỏt sinh.
Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam với việc thực hiện CEDAW

68

Tạp chí luật học số 3/2006

xỏc nh iu kin kt hụn v ni dung,
phỏp lut Vit Nam ó xõy dng nguyờn tc
chung l nguyờn tc lut quc tch ca cỏc bờn
v kt hp vi nguyờn tc lut ni c trỳ. Theo
ú, mi bờn s tuõn theo phỏp lut nc mỡnh
v iu kin kt hụn; Nu vic kt hụn c
tin hnh ti c quan nh nc cú thm quyn
ca Vit Nam thỡ ngi nc ngoi cũn phi tuõn
theo cỏc quy nh ca phỏp lut Vit Nam.
(8)

Nguyờn tc ny ch c ỏp dng vi iu kin

ca ph n v tr em trờn c s phỏp lut trong
cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh cú yu t nc
ngoi núi riờng. CEDAW cng chỳ trng n
vn ny v a ra nguyờn tc chung nhm
bo v quyn i vi quc tch ca ph n v
tr em trong cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh cú
yu t nc ngoi ti iu 9 nh sau:
"1. Cỏc nc tham gia cụng c phi cho
ph n c quyn bỡnh ng vi nam gii
trong vic nhp, thay i hay gi nguyờn quc
tch ca mỡnh. Cỏc nc phi m bo c
bit l vic kt hụn vi ngi nc ngoi hay
s thay i quc tch ca ngi chng trong
thi gian hụn nhõn s khụng mc nhiờn lm
thay i quc tch ca ngi v, bin ngi v
thnh ngi khụng cú quc tch hay ộp buc
ngi v phi ly quc tch ca chng.
2. Cỏc nc tham gia cụng c phi cho
ph n cú quyn bỡnh ng vi nam gii trong
vn quc tch ca con h.
Trờn c s nguyờn tc núi trờn, Vit Nam
cng ó c th hoỏ cỏc quyn v quc tch ca
ph n v tr em, k c trong trng hp sau
khi cú s thay i trong cỏc quan h v hụn
nhõn gia ỡnh cú yu t nc ngoi trong cỏc
quy nh nh Hin phỏp, Lut quc tch nm
1998 C th Lut quc tch nm 1998 ó
xõy dng mt s nguyờn tc c bn liờn quan
n vic bo v quyn i vi quc tch ca
ph n v tr em trong cỏc quan h hụn nhõn

gian cú th li hụn v tr v Vit Nam. Trong
trng hp ny, cỏc quyn nhõn thõn v ti sn
ca ph n v tr em khụng c bo m ó
t ra nhiu vn phỏp lớ cn gii quyt.
CEDAW ó a ra mt s nguyờn tc xỏc lp
quyn bỡnh ng ca ph n trong cỏc quan h
dõn s v hụn nhõn gia ỡnh ti cỏc iu 16,
17 Cụng c. Ph n cú quyn bỡnh ng
trong cỏc quan h nhõn thõn (quyn i vi h
tờn, la chn ni c trỳ, i li, l chn ngh
nghip, vic lm), quan h ti sn (quyn s
hu, qun lớ ti sn) v trong vic tham gia
cỏc giao dch phỏp lớ nh quan h hp ng,
hoc cỏc quan h trong lnh vc t tng. V
chng cú quyn v trỏch nhim nh nhau
trong thi gian hụn nhõn cng nh khi chm
dt quan h hụn nhõn.
Bờn cnh CEDAW, Cụng c La Haye
nm 1978 v lut ỏp dng i vi cỏc quan h
nhõn thõn, ti sn ca v chng ó xõy dng
nguyờn tc chung cho vic chn lut ỏp dng
iu chnh ch nhõn thõn, ti sn v chng
theo ú: Ch nhõn thõn ti sn ca v
chng c iu chnh bi h thng phỏp lut
quc gia do v chng la chn trc hụn
nhõn, v chng cú th la chn cỏc h thng
phỏp lut sau:
- Lut quc tch ca cỏc bờn vo thi
im kt hụn (thng ỏp dng trong trng
hp v chng cựng quc tch);


70

Tạp chí luật học số 3/2006

nm 1986, Cu Ba nm 1984 mi cú cỏc quy
phm xung t chn lut ỏp dng iu
chnh cỏc quan h nhõn thõn ti sn gia v
chng. Theo ú, xỏc nh lut ỏp dng iu
chnh cỏc quan h nhõn thõn, ti sn gia v
chng cỏc hip nh quy nh ỏp dng mt
trong cỏc nguyờn tc sau:
- Lut ni c trỳ chung ca v chng hoc
lut ni c trỳ chung cui cựng ca v chng
vo thi im xy ra tranh chp.
- Lut quc tch chung ca v chng nu
v chng cựng quc tch nhng khụng cú ni
c trỳ chung.
- Lut to ỏn cú thm quyn gii quyt
tranh chp.
(10)

Cũn trong mt lot cỏc hip nh tng tr
t phỏp v phỏp lớ mi c kớ kt nh cỏc
Hip nh vi Trung Quc nm 1998, Hip
nh vi Cng ho Phỏp nm 1999, Hip nh
vi Lo nm 1998 thỡ khụng cú cỏc quy

khc phc nhng bt cp trờn, bo v tt hn
cỏc quyn li ca ph n v tr em nờn chng
khi gii quyt cỏc vn cú liờn quan, c quan
cú thm quyn cú th tham kho cỏc nguyờn tc
ó c xõy dng trong cỏc iu c quc t a
phng nh Cụng c La Haye nm 1978 v
lut ỏp dng i vi quan h hụn nhõn gia ỡnh.
5. Li hụn cú yu t nc ngoi
CEDAW ó a ra cỏc nguyờn tc chng
phõn bit i x i vi ph n trong cỏc quan
h hụn nhõn gia ỡnh, m bo s bỡnh ng
ca ph n khụng ch trong cỏc quan h hụn
nhõn m ngay c khi hụn nhõn chm dt.
(11)

Cỏc vn liờn quan n li hụn luụn cú tớnh
cht phỏp lớ phc tp do cú hu qu chm dt
quan h nhõn thõn, ti sn ca v, chng, liờn
quan n li ớch ca tr em c bit trong cỏc
quan h li hụn cú yu t nc ngoi cú liờn
quan n h thng phỏp lut nhiu nc nờn
cn thit phi cú cỏc quy nh iu chnh vn
ny vi mc ớch m bo tt nht cho quyn
v li ớch ca ph n v tr em. Phỏp lut Vit
Nam ó xõy dng c mt s quy nh gii
quyt vn li hụn cú yu t nc ngoi.
Th nht, trong trng hp cỏc bờn
thng trỳ ti Vit Nam vic li hụn gia cụng
Pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam với việc thực hiện CEDAW


thm quyn khỏc ca nc ngoi thỡ c
cụng nhn ti Vit Nam theo quy nh ca
phỏp lut Vit Nam.
(12)

Vỡ phỏp lut Vit Nam khụng cú quy nh
c th cỏc nguyờn tc gii quyt i vi ch
nhõn thõn, ti sn ca v chng, cho nờn h
qu phỏp lớ liờn quan n cỏc quyn nhõn thõn
(chm dt quan h nhõn thõn gia v v chng,
vn nuụi con) hin nay c to ỏn ỏp
dng ch yu da trờn cỏc quy nh ca phỏp
lut Vit Nam. Cỏc h qu phỏp lớ liờn quan n
vic chia ti sn mi ch quy nh i vi vic
phõn chia ti sn l bt ng sn thỡ ỏp dng
lut ni cú bt ng sn ú (iu 104.3).
Bờn cnh cỏc quy nh ca phỏp lut trong
nc, t phỏp quc t Vit Nam cng ó xõy
dng c mt s cỏc quy nh trong cỏc iu
c quc t xỏc nh lut ỏp dng gii quyt
li hụn nh nguyờn tc lut quc tch chung ca
v chng (trong trng hp v chng cựng
quc tch hoc lut ni c trỳ chung vo thi
im li hụn hoc ni c trỳ chung cui cựng
nu khụng cú ni c trỳ chung thỡ ỏp dng lut
ca to ỏn cú thm quyn gii quyt.
(13)

Do tớnh cht phc tp ca loi v vic li
hụn cú yu t nc ngoi, c quan ti phỏn


Tạp chí luật học số 3/2006

kt hụn theo giy ng kớ kt hụn nhng
cng khụng bit tin tc, a ch ca h thỡ c
coi l trng hp b n c tỡnh giu a ch v
x cho li hụn.
(14)

6. Kt lun
Nhỡn chung m bo thc hin cỏc
quyn v li ớch c bn ca ph n v tr em
trong cỏc quan h hụn nhõn gia ỡnh cú yu t
nc ngoi, thc hin cỏc cam kt ca quc
gia trong vic thi hnh cỏc nguyờn tc ca
CEDAW, thit lp s bỡnh ng trong cỏc
quan h hụn nhõn gia ỡnh cú yu t nc
ngoi, phỏp lut Vit Nam trong thi gian qua
ó khụng ngng c xõy dng v hon thin,
th hin s quan tõm chỳ trng ca ng v
Nh nc i vi s phỏt trin v mi mt ca
ph n. Vit Nam ó xõy dng c khung
phỏp lớ c bn trong nc v kớ kt cỏc iu
c quc t m bo thc thi gii quyt cỏc
vn trong quan h hụn nhõn gia ỡnh cú yu
t nc ngoi. thc hin tt hn na nhim
v ny trong thi gian ti, Vit Nam cn sm
hon chnh cỏc quy nh cú liờn quan trong cỏc
vn bn lut nh lut hụn nhõn v gia ỡnh,
lut dõn s, lut t tng dõn s c bit cn

(5).Xem: iu 2 Ngh nh s 68/CP nm 2002 quy
nh chi tit thi hnh Lut hụn nhõn gia ỡnh nm
2000 quy nh v vic bo v quan h hụn nhõn gia
ỡnh cú yu t nc ngoi.
(6).Xem: iu 23.2 Hip nh tng tr t phỏp Vit
Nam - Cu Ba, iu 31.2 Hip nh Vit Nam - Hunggari,
iu 24.2 Hip nh Vit Nam - Nga, iu 20 Ngh
nh s 68/CP.
(7). õy l cụng c quc t c xõy dng trong
khuụn kh hi ngh quc t La Haye, hin cú khong
65 quc gia thnh viờn. Vit Nam cha l thnh viờn
cụng c ny.
(8).Xem: iu 103 Lut hụn nhõn v gia ỡnh nm
2000, iu 10 Ngh nh s 68/CP.
(9).Xem: iu 24 Hip nh tng tr t phỏp gia
Vit Nam - Nga, Hip nh Vit Nam - Mụng c
(10).Xem: iu 25 Hip nh Vit Nam - Nga; iu 23
Hip nh Vit Nam - Cu Ba; iu 32 Hip nh Vit
Nam - Hungari; iu 24 Hip nh Vit Nam - Ba Lan
(11).Xem: iu 16 CEDAW.
(12).Xem: iu 104.4 Lut hụn nhõn v gia ỡnh nm
2000, iu 20.2 Ngh nh s 68/CP nm 2002 hng
dn chi tit thi hnh Lut hụn nhõn v gia ỡnh nm 2000.
(13).Xem: iu 26 Hip nh tng tr t phỏp Vit
Nam - Nga.
(14).Xem: Ngh quyt s 01/2003/NQ-HTP ngy
16/4/2003 ca Hi ng thm phỏn To ỏn nhõn dõn
ti cao hng dn ỏp dng phỏp lut trong vic gii
quyt mt s v tranh chp dõn s, hụn nhõn gia ỡnh
cú yu t nc ngoi.