Mục lục
A Lời nói đầu Trang 2
B Nội dung
I . Phép biện chứng về cái chung và cái riêng Trang 3
1. Phạm trù cái chung và cái riêng Trang 3
2. Mối quan hệ cái chung và cái riêng Trang 3
3. ý nghĩa phơng pháp luận Trang 4
II. Vận dụng vào kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa
1. Kinh tế thị trờng và đặc điểm chung của kinh tế thị trờng Trang 5
2. Kinh tế thị truờng định hớng xã hội chủ nghĩa Trang 8
C/ Kết luận Trang 10
Tài liệu tham khảo Trang 11
1
A./ Lời nói đầu

Mở đầu của bài viết xin đợc bắt đầu bởi câu nói của Lê-Nin trớc con
ngời ,có màng lới những hiện tợng tự nhiên .Con ngời bản năng ngời man rợ
,không tự tách khỏi giới tự nhiên, những phạm trù là những giai đoạn của sự
tách khỏi đó, tức là của sự nhận thức thế giới ,Chúng là những điểm nút của
màng lới ,giúp ta nhận thức và nắm vững màng lới.Các cặp phạm trù là những
bậc thang của quá trình nhận thức ,là hình ảnh chủ quan của thế giới khách
quan .Trong số các cặp phạm trù triết học,cặp phạm trù cái riêng- cái chung và
cái đơn nhất là cặp phạm trù cơ bản đặc trng trong hệ thống các phạm trù của
phép biện chứng, sự nhận thức thờng bắt đầu từ đó.Mối quan hệ giữa cái
chung và cái riêng là một trong những vấn đề quan trọng nhất của triết học nói
riêng và sự nhận thức bậc thang của nhân loại nói chung .
Một trong những nguyên lí cơ bản có ý nghĩa phơng pháp luận phổ
biến của việc nghiên cứu sự quá độ từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xã hội là
quan điểm biện chứng duy vật về mối tơng quan giữa cái chung và cái riêng
.Sự phát triển và xây dựng kinh tế thị trờng là qui luật phổ biến của sự phát
triển lực lợng sản xuất .Nhng điều kiện kinh tế ,chính trị và xã hội khác nhau

Trong quá trình tìm hiểu mỗi quan hệ cái chung và cái riêng cần phân
biệt cái riêng và cái đơn nhất .Cái đơn nhất là phạm trù đợc dùng để chỉ những
nét, những mặt, những thuộc tính .chỉ có ở một kết cấu vật chất nhất định và
không đợc lập lại ở tất cả một kết cấu nào khác .Ví dụ : Mỗi ngời trong chúng
ta có những đặc điểm chung nhất định đó là những đặc điểm riêng của con ng-
ời nhng mỗi ngời lại có những đặc điểm riêng biệt không giống ai đó là những
cái đơn nhất .
2. Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng.
a, Quan hệ của phái duy thực :
Cái chung tồn tại độc lập không phụ thuộc cái riêng, còn cái riêng
không tồn tại là do cái chung sản sinh ra và chỉ tạm thời .Cái chung tồn tại
vĩnh viễn,còn cái riêng sinh ra và tồn tại trong một thời gian nhất định rồi mất
đi .Đại biểu của phái duy thực là Platôn . Ông quan niệm rằng cái chung là
những ý niệm tồn tại độc lập bên cái riêng .
b, Quan niệm của phái duy danh :
Ngợc hẳn với quan niệm của phái duy thực đã nêu ở trên . Những nhà
triết học của phái duy danh cho rằng cái riêng tồn tại thực sự còn cái chung chỉ
là tên gọi do lí trí đặt ra , chứ không phản ánh một cái gì trong hiện thực .
Trong hiện thực không hề có cái chung, các khái niệm cái chung chỉ làm cho
con ngời lẫn vì con ngừơi tởng rằng sau các khái niệm ấy là những sự vật hiện
tợng thực tế nào đó có ảnh hởng đến đời sống của chúng ta .
Trên hai quan điểm của phái duy danh và duy thực, chúng ta sẽ không
thể tìm ra những phơng pháp khoa học giải quyết những vấn đề của thực tiễn .
Cách giải quyết vấn đề này chỉ có trong chủ nghĩa duy vật biện chứng .
c, Quan điểm duy vật biện chứng :
3
Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng và thể hiện thông qua cái riêng
bất cứ cái riêng nào cũng đều mang trong mình nó một cái chung nào đó, tồn
tại trong mối liên hệ chung với các hiện tợng và quá trình riêng khác .Cái
chung có thể là bản chất của hiện tợng hoặc là một mặt, một bộ phận của hiện

khác nhau căn bản giữa hình thái kinh tế xã hội t bản chủ nghĩa và xã hội chủ
nghĩa .Từ sự quá độ từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xã hội đó là sự quá độ
sang một xã hội kiểu mới về nguyên tắc, nó luôn bao hàm một tính đa dạng về
đờng đi,phơng thức, hình thức còn sự quá độ từ chủ nghĩa phong kiến lên chủ
4
nghĩa t bản diễn ra quá trình thay thế những hình thái kinh tế xã hội cùng một
kiểu nh nhau .
Sự tác động lẫn nhau của cái chung và cái riêng có những giai đoạn
hoặc thời kì khác nhau. Trong những giai đoạn nhất định cái riêng có thể đợc
đa lên hàng đầu không những với ý nghĩa nhận thức mà còn với ý nghĩa thực
tiễn .Dĩ nhiên vai trò quyết định của cái chung đối với cái riêng vẫn không hạ
thấp . Ví dụ : Trên những qui luật chung về xây dựng chủ nghĩa xã hội ,nớc ta
trong thời điểm hiện nay đang chú trọng vào việc phát triển kinh tế .Phát triển
kinh tế nhng dựa trên cơ sở những qui luật chung đó hớng vào mục tiêu xây
dựng chủ nghĩa xã hội
3. ý nghĩa phơng pháp luận :
Cái chung và cái riêng thống nhất với nhau và khác biệt nhau ở cái
đơn nhất .Do vậy để nhận thức một cách sâu sắc và thấu đáo một đối tợng nào
đó không thể dừng lại ở những thuộc tính chung mà cần phải nắm vững cả
những nét đặc trng riêng của từng sự vật, hiện tợng nh thế hoạt động nhận thức
mới đạt hiệu quả cao.
Giữa cái chung và cái đơn nhất có sự chuyển hóa lẫn nhau, từ đó sự
vật mới dần dần đợc ra đời. Nếu yếu tố mới phù hợp điều kiện khách quan thì
chúng sẽ mở rộng dần phạm vi tồn tại nghĩa là cái đơn nhất trở thành cái phổ
biến .Chính vì vậy trong quá trình phát triển chúng ta không chỉ nhận biết cái
mới mà còn phải duy trì, bảo vệ, tạo điều kiện đáp ứng cho khả năng tồn tại và
phát triển của nó .
Cái riêng gắn bó với cái chung, không tồn tại bên ngoài mối liên
hệ dẫn tới cái chung. cho nên để giải quyết những vấn đề riêng một cách đúng
đắn thì không thể lảng tránh việc giải quyết những vấn đề chung .Nếu không