Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright Bài viết

Huỳnh Thế Du 1

SỬ DỤNG MÔ HÌNH CHIẾT KHẤU DÒNG TIỀN (DCF) ĐỂ PHÂN
TÍCH CHÍNH SÁCH THU HÚT NHÂN TÀI CỦA CÁC ĐỊA
PHƯƠNG HIỆN NAY

Huỳnh Thế Du

Trong những năm vừa qua, rất nhiều địa phương (tỉnh, thành phố) đưa ra chính sách thu
hút nhân tài (những người có kiến thức, có trình độ chuyên môn cao như: tiến sỹ, thạc
sỹ, tốt nghiệp đại học hạng ưu ) về làm việc. Cách mà các địa phương thường làm là
căn cứ vào mỗi loại bằng cấp sẽ hỗ trợ một khoản kinh phí ban đầu bằng tiền (thường từ
10-50 triệu đồng). Tuy chưa có tổng kết chính thức, nhưng theo tôi chính sách này chưa
mang lại kết quả như mong đợi. Nguyên nhân của vấn đề nằm ở đâu? Trong bài viết
này, tôi xin sử dụng mô hình chiết khấu dòng tiền (Discount Cash Flow - DCF) để làm
khung phân tích tìm ra nguyên nhân của vấn đề.
Bất cứ một ai quan tâm đến kinh tế đều biết bài học vỡ lòng đồng thời là nền tảng quan
trọng nhất của kinh tế học (economics), đó là vấn đề lợi ích và chi phí (cost and
benefit). Về góc độ kinh tế, bất cứ một quyết định nào được đưa ra đều dựa trên nguyên
tắc tổng lợi ích của quyết định đó mang lại cho người ra quyết định phải lớn hơn tổng
chi phí mà người đó bỏ ra. Trong tất cả các tình huống có thể, thì tình huống được lựa
chọn là tình huồng mang lại lợi ích nhiều nhất cho người lựa chọn nó. Mặt khác, xét
dước góc độ quản trị học (management), bất cứ ai trong cuộc sống đều muốn được thoả
mãn nhu cầu về vật chất và nhu cầu về tinh thần. Theo Maslow thì nhu cầu của con
người được chia làm 5 cấp độ khác nhau. Cấp thấp nhất là các nhu cầu về vật chất, tiếp
theo là nhu cầu an toàn, nhu cầu xã hội, nhu cầu được kính trọng và cao nhất là nhu cầu
được thể hiện bản thân. Đối với những người có kiến thức, có trình độ học vấn càng cao
thì những nhu cầu càng trên cao của tháp Maslow càng quan trọng hơn, vì những người
này thừa hiểu rằng, họ có đủ khả năng để có một cuộc sống ổn định về mặt vật chất và

=
+
+
=
30
1
)1(
)1(
i
i
i
n
r
gC
V
Trong đó:
V: Giá trị hiện tại của tài sản (NPV)
C: Thu nhập năm thứ 5
r: Suất chiết khấu
i: năm thứ i
g
n
: mức tăng trưởng thu nhập ròng bình quân hàng năm (g
n
từ 1-20 có
dấu dương và từ 21-30 mang dấu âm)
Dùng các phương pháp tính toán trong phần mềm Excel ta có kết quả theo đồ thị và
bảng dưới đây.
ĐỒ THỊ THU NHẬP RÒNG BÌNH QUÂN THÁNG VÀ GIÁ TRỊ HIỆN TẠI
RÒNG CỦA THU NHẬP VỚI MỨC TĂNG BÌNH QUÂN 20% NĂM

Với những tính toán kỳ vọng của các đối tượng cần thu hút nêu trên, biến số đáng quan
tâm nhất là tốc độ tăng trưởng thu nhập ròng bình quân hàng năm (g
n
). Đây chính là
biến số thể hiện mong muốn có được cơ hội thăng tiến và môi trường làm việc tốt.
Việc tính toán, chiết khấu dòng tiền là vấn đề phân tích dưới góc độ của kinh tế, của tài
chính. Một người thông thường khi lựa chọn quyết định sẽ không xây dựng mô hình
như vậy để tìm ra kết quả. Nhưng có một điều chắc chắn là khi quyết định một việc gì
đó, họ luôn biết chắc rằng mình đang kỳ vọng điều gì và nếu chỗ nào có khả năng đạt
được kỳ vọng tốt nhất thì họ sẽ lựa chọn. Do vậy, chính sách thu hút những đối tượng
này của một địa phương có khả năng sẽ đạt được hiệu quả nếu nó tạo ra cơ hội có được
những nhu cầu và ước muốn tối thiểu của đối tượng cần thu hút. Tuy nhiên, trong thực
tế, liệu đã có địa phương nào khi xây dựng chính sách thu hút nhân tài của mình đã tính
đến, ước lượng và xem xét khả năng tạo ra cơ hội cho những người đến làm việc ở địa
phương mình đạt được kỳ vọng tối thiểu của họ chưa?
Những tính toán nêu trên chỉ là những giả định với những cơ sở không thực sự vững
chắc và những phép tính phức tạp nêu trên là không thực sự cần thiết. Để tính toán, ước
lượng cụ thể cần phải có một nghiên cứu thực tiễn. Tuy nhiên, việc đưa ra con số chính
xác không phải mục tiêu của bài viết mà mục tiêu là đề cập đến sự chưa hợp lý trong
chính sách thu hút nhân tài của các địa phương hiện nay. Nếu căn cứ vào lý thuyết hành
vi, những nguyên lý về quản trị và marketing, nhất là marketing địa phương thì phương
thức thu hút nhân tài của các địa phương bằng cách cấp một khoản tiền ban đầu là
không thực sự phù hợp, đánh chưa đúng nhu cầu của đối tượng cần thu hút. Đối với
những người có kiến thức, có trình độ chuyên môn cao, mong muốn lớn nhất của họ là
có một môi trường làm việc tốt, một sân chơi bình đẳng, để thi thố tài năng tạo ra của
cải cho xã hội, tạo ra thu nhập bằng chính sức lực và tài năng của mình nhằm đảm bảo
cuộc sống, chứ những người này không bao giờ mong muốn được trợ cấp. Họ thừa hiểu
rằng trong thị trường hoàn hảo, việc trợ cấp hay đánh thuế sẽ tạo ra tổn thất xã hội. Dù
họ có là những hàng hoá công với ngoại tác tích cực thì cũng rất khó tạo ra tác dụng lan
toả khi môi trường làm việc đã bị lây nhiễm hiệu ứng bầy đàn quá nặng, khi hầu hết mọi

nơi đất khách quê người, có thành công cũng không ai biết. Một câu hỏi rất lớn mà
nhiều địa phương cần phải đặt ra là tại sao rất nhiều người thành đạt, rất nhiều người
giỏi của địa phương khi họ trở về chỉ muốn hiến tặng một công trình, một vật gì đó cho
quê hương rồi lại ra đi mà không muốn trở về làm việc, bỏ vốn đầu tư làm giàu quê
hương, họ là những người hiểu quê hương mình nhất, muốn quê hương mình được giàu
đẹp mà tại sao vậy?