67
TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 62, 2010 VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG SAU THU HỒI ĐẤT
TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở THÀNH PHỐ HUẾ HIỆN NAY
Hà Thị Hằng
Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
TÓM TẮT
Trong những năm qua, ở tỉnh Thừa Thiên Huế nói chung và thành phố Huế nói riêng
việc quy hoạch, chỉnh trang đô thị, phát triển các khu công nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng
kinh tế - xã hội diễn ra khá nhanh. Từ năm 2006 - 2010 thành phố Huế đã triện khai 35 dự án,
thu hồi 1.079.217m
2
đất nông nghiệp và làm ảnh hưởng gần 1000 hộ dân. Qua khảo sát 100 hộ
với 262 lao động bị thu hồi đất ở một số xã, phường điển hình của thành phố Huế cho thấy:
Tình trạng việc làm, cơ cấu việc làm và thu nhập của người lao động sau khi thu hồi đất có sự
biến đổi theo chiều hướng khó khăn hơn. Vì vậy, để ổn định cuộc sống cho người lao động bị
thu hồi đất chính quyền thành phố Huế cần quan tâm hơn nữa đến việc giải quyết việc làm cho
họ.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) là con đường phát triển của mọi
quốc gia trên thế giới. Trong quá trình thực hiện CNH, HĐH việc thu hồi đất để phát
triển các khu công nghiệp, đô thị và các công trình công cộng là tất yếu khách quan.
Quá trình này ngày càng tác động mạnh mẽ không chỉ đến các trung tâm kinh tế lớn
như: Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng mà còn ở hầu khắp các tỉnh, thành trên cả nước.
Đô thị hóa đã mang lại nhiều tác động tích cực như làm thay đổi bộ mặt đô thị,
cải thiện diện mạo ở nông thôn, góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao
đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân Tuy nhiên, trong thời gian qua, tình trạng xẻ
thịt không thương tiếc đất “bờ xôi, ruộng mật” đã và đang làm phát sinh nhiều vấn đề

vào hoạt động nông nghiệp gắn chặt với môi trường sống quen thuộc và các mạng lưới
quan hệ đã được xây dựng qua nhiều năm tháng. Theo kết quả điều tra 100 hộ với 262
lao động bị thu hồi đất ở một số phường xã điển hình của thành phố Huế cho thấy:
Sau khi bị thu hồi đất, tỷ lệ lao động có việc làm giảm xuống chỉ còn 56,1%,
trong khi đó, số lao động có việc làm trước khi bị thu hồi đất là 100%. Trong tổng số lao
động có việc làm sau khi bị thu hồi đất, chỉ có 14,5%, vẫn còn tiếp tục làm nghề cũ,
41,6% buộc phải chuyển đổi nghề nghiệp và tỷ lệ lao động mất việc làm, thất nghiệp
tăng lên 33,97% so với trước khi bị thu hồi đất. Nếu chỉ xét riêng về mức độ ảnh hưởng
của việc thu hồi đất đến số lượng việc làm mà chưa xét đến thu nhập, chất lượng việc
làm thì thấy lao động làm nghề trồng trọt, chăn nuôi ảnh hưởng nhiều nhất, dẫn đến tỷ
lệ mất việc làm, thất nghiệp của lao động ở những nghề trên cao hơn. Lý do chủ yếu là
người lao động nông nghiệp bị mất hết đất đai, mặt nước, dẫn đến mất lợi thế về nghề
nghiệp so với trước đây. Hơn nữa, việc bố trí họ vào sống ở các khu chung cư, nhà phân
lô cách xa các vùng đất nông nghiệp cũng có tác động không nhỏ đến điều kiện việc
làm của họ sau giải tỏa.
Bảng 1. Biến đổi việc làm của lao động nông nghiệp sau thu hồi đất
Tình trạng việc làm Số lượng lao động Tỷ lệ (%)
1. Vẫn làm nghề cũ 38 14,5
2. Đã đổi nghề 109 41,61
3.Thất nghiệp 89 33,97
4. Không trả lời 26 9,92
Tổng 262 100
Nguồn: Số liệu điều tra 100 hộ lao động nông nghiệp bị thu hồi đất ở thành phố Huế
năm 2010. 69
Do ảnh hưởng của việc di dời, giải tỏa mà điều kiện việc làm của người lao động
sau thu hồi đất cũng bị ảnh hưởng. Sự ảnh hưởng đó tác động theo những chiều hướng
khác nhau. Một số ý kiến cho rằng, sau khi giải tỏa, điều kiện việc làm của họ thuận lợi

5. Công việc khác 7 6,42
Tổng 109 100
Nguồn: Số liệu điều tra 100 hộ lao động nông nghiệp bị thu hồi đất ở thành phố Huế
năm 2010. 70
Rõ ràng với những loại hình việc làm mà những người lao động nông nghiệp
thuộc diện bị thu hồi đất có được như trên phần nào nói lên được việc làm của họ có
tính chất tạm thời, thiếu ổn định. Qua điều tra ý kiến 109 lao động đã chuyển đổi nghề
mới, có 75 ý kiến (68,80%) cho rằng họ có việc làm tạm thời và làm theo mùa vụ. Với
đặc điểm, tính chất và thời gian làm việc như vậy dẫn đến thu nhập của người lao động
sau thu hồi đất không cao và đời sống của gia đình họ gặp nhiều khó khăn. Thu nhập
bình quân của mỗi người trong hộ gia đình như sau:
Bảng 3. Cơ cấu thu nhập từ việc làm của người lao động nông nghiệp sau thu hồi đất
Đơn vị tính: nghìn đồng/tháng
Thu nhập/Phường An Đông Vĩ Dạ
Xuân
Phú
Thủy
Xuân
Hương
Sơ
1. Dưới 200 0 0 0 0 0
2.Từ 200- 350 0 0 0 0 0
3. Từ 350 - 500 17 7 8 3 1
4. Từ 500 - 700 10 5 20 6 8
5.Từ 700 - 1000 3 3 6 1 1
6.Từ 1000 trở lên 0 0 1 0 0
Tổng 30 15 35 10 10

người lao động có đất bị thu hồi vì các dự án này chủ yếu là xây dựng các công trình
công cộng (11 dự án), khu đô thị mới, khu quy hoạch phân lô (16 dự án), đường giao
thông (3 dự án), khu du lịch (5 dự án) [3] hơn xây dựng khu công nghiệp. Trong khi đó,
chính quyền chưa chuẩn bị tốt những điều kiện cần thiết cho người dân có đất sản xuất
bị thu hồi chuyển đổi nghề nghiệp đặc biệt là chính sách đào tạo nghề cho người lao
động thuộc diện bị thu hồi đất Điều đáng quan tâm là trên thực tế, tình trạng sử dụng
đất thu hồi kém hiệu quả, nhiều “dự án treo” được cấp phép rồi bỏ hoang, trong khi
người dân không có đất sản xuất gây ra tình trạng lãng phí tài nguyên đất, sự bất ổn về
mặt xã hội.
Vì vậy, bài toán đặt ra cho giai đoạn tới để ổn định cuộc sống cho nông dân sau
khi bị thu hồi đất cần có các giải pháp đồng bộ, trong đó giải pháp tạo việc làm và
chuyển đổi nghề nghiệp thích hợp cho họ cần phải được đặt lên hàng đầu.
Thứ nhất, cần hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp. Từ thực
trạng thu hồi đất nông nghiệp, xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, cấp phép đầu
tư ồ ạt trong thời gian qua cho thấy đất nông nghiệp không được tôn trọng và chưa có
một chiến lược, một quy hoạch và kế hoạch được luận chứng rõ ràng, có cơ sở khoa học
về vấn đề này. Vì vậy, trước hết phải thực hiện tổng điều tra đất nông nghiệp trên toàn
tỉnh, qua đó nắm được số diện tích, đặc điểm các loại đất để có quy hoạch hợp lý, cụ
thể: Đất “bờ xôi, ruộng mật” chỉ để phát triển nông nghiệp, không được xâm phạm
nhằm đảm bảo an ninh lương thực, còn đất ở những vùng gò đồi, hoặc các vùng trồng
cây nông nghiệp không có hiệu quả dành cho các khu công nghiệp tập trung, tránh làm
công nghiệp bằng mọi giá như khu công nghiệp Khai Quang và Quang Minh mà tỉnh
Vĩnh Phúc đã áp dụng. Đồng thời, kiên quyết xóa bỏ các khu công nghiệp, khu đô thị
“treo” không có khả năng thực hiện giao lại ruộng dất cho nông dân canh tác.
Thứ hai, thực hiện dân chủ trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp. Trong các
dự án xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị tỉnh, thành phố mới chỉ tính đến việc
tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu tư để làm thế nào thu hút được nhiều dự án,
chứ chưa xuất phát từ đặc điểm kinh tế - xã hội của nông dân. Trong đó một đặc điểm
nổi bật của họ là từ bao đời nay cuộc sống của họ gắn bó chặt chẽ với con trâu, cái cày,


dụng của doanh nghiệp; có chính sách hỗ trợ kinh phí cho các doanh nghiệp tiếp nhận
và đào tạo lao động phổ thông thuộc đối tượng này gắn với giải quyết việc làm cho họ
sau thời gian học nghề tại doanh nghiệp; Hỗ trợ về tín dụng, xoá đói giảm nghèo
Thứ tư, đẩy mạnh công tác xuất khẩu lao động. Thời gian vừa qua đã có một số
tỉnh, thành triển khai hoạt động này và đã có sự hỗ trợ bước đầu đối với người lao động
như: Hải Dương hỗ trợ 50% học phí/ 1 lao động; Cần Thơ đã liên kiết với 4 công ty tại
thành phố Hồ Chí Minh trực tiếp đến các quận, huyện tuyển dụng. Đối với tỉnh Thừa
Thiên Huế nói chung, thành phố Huế nói riêng hoạt động xuất khẩu lao động trong thời
gian qua đã đạt được nhiều thành tựu. Tuy nhiên, số lượng lao động thuộc diện thu hồi
đất tham gia xuất khẩu lao động rất ít nông dân không thiết tha với một số thị trường lao
động Malaysia, Đài Loan vì lương thấp, vất vả. Họ chỉ thích sang Nhật Bản, Hàn Quốc 73
trong khi trình độ tay nghề, ngoại ngữ không đáp ứng nổi. Để thúc đẩy hoạt động này,
tỉnh và thành phố cần có ưu đãi đối với doanh nghiệp xuất khẩu lao động, đồng thời hỗ
trợ kinh phí, đào tạo ngoại ngữ, tay nghề, ý thức kỷ luật cho người lao động.
Thứ năm, phát triển kinh tế hộ gia đình và các ngành dịch vụ, tiểu thủ công
nghiệp. Hiện nay, việc phát triển kinh tế hộ gia đình, các ngành dịch vụ, tiểu thủ công
nghiệp là giải pháp tốt để tạo ra nhiều việc làm tại chỗ, phù hợp với mọi lứa tuổi nhất là
với lao động đã quá tuổi để đào tạo nghề và xuất khẩu lao động. Do đó, tỉnh và thành
phố cần có sự hỗ trợ về vốn, mặt bằng sản xuất - kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp,
khôi phục lại các ngành nghề, làng nghề truyền thống nhằm giải quyết việc làm cho
người lao động nói chung và lao động thuộc diện bị thu hồi đất nói riêng.
Thứ sáu, đẩy mạnh công tác đào tạo, nâng cao trình độ học vấn, tay nghề cho
người lao động Kết quả điều tra 100 hộ dân thuộc thu hồi đất ở thành phố Huế cho
thấy, số người có trình độ trung học phổ thông chỉ đếm trên đầu ngón tay, đa số ở bậc
tiểu học; đại học và cao đẳng không có. Điều này đã trở thành rào cản gây trở ngại rất
lớn đối với người lao động trong việc tự tìm kiếm việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp và
tạo thành áp lực đối với các doanh nghiệp khi tuyển dụng. Tỉnh và thành phố cần có