Thực trạng và các giải pháp nâng cao chất lượng ảnh báo chí

Hãy lật giở những số báo ra hàng ngày, thử xem có bao nhiêu t
ấm ảnh
được đăng tải? Báo Thanh niên ngày 23/11/2008 ch
ẳng hạn, có 50 ảnh,
một ngày sau đó, ngày 24/11/2008 cũng 50 ảnh, Báo Tiền phong ng
ày
23/11/2007 sử dụng 50 ảnh, báo Hà N
ội Mới thứ bảy 22/11/2008 27
ảnh, báo Lao động thứ bảy 22/11/2008 23 ảnh. Đấy mới chỉ ở sự lật giở
6 trong hàng trăm tờ báo. Có thể nói điều này, báo Vi
ệt Nam hôm nay,
nếu không dùng ảnh, có ảnh thì hẳn là gương m
ặt của báo chí Việt
Nam sẽ không thể nhận ra.
Bạn nào đó, hãy tìm đến các tạp chí chuyên san cu
ối tuần, cuối tháng,
các phụ trương, các kỳ 2.v.v đến các ảnh có trên màn ảnh truyền h
ình
và các hình thức truyền thông khác để thấy nếu không có ảnh thì h
ẳn tờ
báo, tạp chí sẽ có ít đi bạn đọc. Còn các báo như Báo
Ảnh Việt Nam,
Tạp chí Đẹp, Thời trang, Thế giới Đẹp nếu không có ảnh thì s
ẽ phải
đóng cửa. Còn trên mạng, xu hướng đọc nhanh, xem nhanh thì
ảnh lại
là hình thức thông tin thị giác quan trọng hàng đầu.

Ở Việt Nam hôm nay, mỗi năm có bao nhiêu cuộc thi và tuy

Việt Nam, đã làm cho báo chí bớt buồn tẻ hơn, được chú ý h
ơn trong
nhịp sống yêu cầu có tốc độ, ít thời giờ để đọc, ngại đọc như bây gi
ờ.
Việc dùng ảnh đã thúc đẩy đầu ra của việc đào tạo nghề ảnh, đã khi
ến
cho các nhà báo, biên tập viên, phóng viên, cộng tác viên năng đ
ộng
hơn, có chỗ dựa hơn. 1000 chữ có lúc ít thuyết phục hơn là m
ột tấm
ảnh. Chính các bạn làm báo viết trẻ đã cầm máy ảnh số nho nhỏ biết r
õ
điều này. Họ còn quá yếu để viết cho đủ, cho chính xác cái mà họ nh
ìn
thấy, đủ cho các nhà báo cao tuổi mắt kém nhìn thấy sự kiện m
à không
còn sức gặp gỡ, hiểu để viết chi tiết cái mà họ phát hiện ra. Máy ảnh đ
ã
giúp cho nhiều nhà báo hành nghề, tạo thu nhập cho ai cầm máy y
êu
đời, thấy cần phải ca ngợi, phê phán, nh
ận xét.v.v bộc lộ thái độ dễ
dàng hơn. Có nhiều loại báo và tạp chí và sự cạnh tranh, dành s
ự có
mặt trên các sạp báo xuất hiện. Bán báo theo địa chỉ nhưng còn c
ần
phải có số bán cho khách qua đường dừng lại mua hay trên tàu xe.
Lúc
này sự hấp dẫn, cách trình bày và tr
ọng điểm của khuôn mặt trang nhất,

bài viết thấy còn trống trải. Các bức ảnh bé xíu (dù ch
ụp một cảnh rộng
lớn, có đông nhân vật) đang đóng vai trò như một chiếc khuy
ên tai,
chiếc răng vàng trên khuôn mặt, làm đẹp hơn, vui hơn.
Ảnh báo chí, có
tư cách như một loại hình báo chí đ
ộc lập đâu rồi? Ảnh có sức thông
tin mới, quan trọng, tác động đến độc giả có khi hơn cả nhiều b
ài báo
đâu rồi? Tấm ảnh báo như của Lâm Hồng Long – Phóng viên
ảnh
TTXVN chụp người mẹ miền Nam ôm lấy đứa con vừa thoát khỏi nh
à
tù Mỹ ngụy đâu rồi? Tôi là nhà báo, một người nghiên c
ứu nhiếp ảnh
coi đấy là b
ức ảnh đẹp nhất về cuộc chiến tranh Việt Nam. Mẹ gặp con
sau chiến thắng mà ngập tràn nước mắt. Chúng ta đã ph
ải trả giá lớn,
hy sinh nhiều để có ngày vui trào nước mắt ấy. Lũ lụt hoành hành
bao
năm
ở Việt Nam, sao chỉ có ảnh khôi phục sau lũ, thăm hỏi sau lũ.
Thăm hỏi nhau, chi viện cho nhau là hành động cử chỉ đẹp. Nhưng c
òn
cái đẹp của tình quân dân, đồng chí, xóm giềng ngay khi bị lũ nữa chứ?Nhiều người bảo: Ảnh chỉ để minh họa cho bài là chưa đ

ững nỗ lực nho
nhỏ của các cấp chính quyền trong công cuộc xóa đói giảm ngh
èo.
Những hành động nhỏ nhưng ý nghĩa lớn đang từng khắc xảy ra trên c
ả
đất nước chúng ta.

Bên cạnh thể loại tin ảnh có thể loại phóng sự ảnh. Là m
ột tập hợp của
nhiều ảnh nhưng là m
ột kết cấu logic có chủ đề tập trung, có các chi
tiết phục vụ cho sự phân tích và chính ki
ến của tác giả. Có nhiều ảnh
để cạnh nhau, thật đã đẹp cho một trang báo, tác động vào đôi m
ắt của
người đọc, nhưng hãy thử xem trong rất nhiều cái gọi là phóng s
ự ấy có
bao nhiêu sản phẩm biết khai thác lợi thế của thể loại chính luận v
à
nghệ thuật này để tác động sâu vào trái tim và nh
ận thức của độc giả?
Để bên nhau một cách tùy tiện với vài lời chú thích sơ sài, cẩu thả l
à
một sản phẩm hiệu quả hay chỉ thuần túy vì cái đẹp?

Tôi mua báo để tôi tìm thông tin, có gì liên quan đến tôi, nơi tôi đang
ở
hay nơi gần tôi nhất. Tôi tìm báo để tôi xem có gì thi
ết thân đến cuộc
sống của tôi? Sắp bão hay sắp lụt, ở các nơi khó khăn đó, người ta đ

àm báo như
Việt Nam? Ở những nước phát hành báo có số lượng rất lớn như M
ỹ,
Nhật Bản, Nga, Pháp, Italia và nhiều nư
ớc Châu Âu, ngay cả Thái Lan,
dễ nhận thấy có sự đầu tư khác nhau giữa các tờ báo ra h
àng ngày, báo
tuần, các tạp chí thông tin lý luận và nghiên cứu với các th
ể loại thông
tin kết hợp với giải trí như các tờ chuyên san và phụ trương.
Ở các sản
phẩm văn hóa, mục đích phục vụ giải trí, thư giãn được coi trọng h
ơn
việc cung cấp thông tin. Ở đó, màu sắc và hình thức trình bày b
ắt mắt,
gây ấn tượng ban đầu được đầu tư nhiều hơn.

Vài dẫn chứng nói trên để cần làm rõ điều này: C
ần phân biệt mức độ
và tính m
ục đích của việc cho ra đời một sản phẩm có sử dụng ảnh:
Nếu là thông tin thì ph
ải lấy sự kiện, năng lực cập nhật của sự kiện
trước độc giả làm phương pháp, còn l
ấy nhu cầu giải trí mở rộng văn
hóa làm mục đích thì hãy khai thác năng l
ực minh họa, trang trí của
nhiếp ảnh làm chính. Một bức ảnh cùng lúc đ
ều có năng lực ấy bởi đó
là loại hình văn hóa thị giác.

ảng cáo, kinh doanh các loại sách,
lịch người Nhật Bản đang làm vi
ệc ở Việt Nam đến gặp tôi xin các ảnh
chụp về Việt Nam nhưng chỉ xin các ảnh mà chúng tôi lo
ại bỏ, không
chọn treo hoặc đoạt giải tại các cuộc thi. Theo anh ta, “gương mặt v
à
cuộc sống người Việt Nam trong nhiều ảnh đoạt giải hay triển l
ãm có
vẻ không thực, gượng gạo do được các nhà nhiếp ảnh Vi
ệt Nam bố trí
sắp đặt quá cẩn thận”. Những người Việt Nam mà họ gặp ở ngo
ài
đường, ở chợ, ở cửa các cơ quan và các cháu bé mới tự nhiên, thú v
ị
làm sao. Thấy đáng suy nghĩ khi nghe lời tâm sự như vậy.

Là một sản phẩm thị giác, hiển nhiên nội dung cuộc sống được nh
à báo
đề cập đến được bộc lộ qua một vỏ hình thức nào đó. Có trình đ
ộ kỹ
thuật cao, đặc biệt là góc chụp và cách sử dụng các loại ống kính ti
êu
cự khác nhau, bấm máy vào thời điểm bật chủ đề, ảnh càng trở n
ên
sinh động và sức chuyển tải sự kiện càng lớn, càng h
ấp dẫn. Có yếu tố
nghệ thuật và tác động của cách diễn đạt vào s
ức quyến rũ của ảnh.
Tuy nhiên, trong ảnh báo chí, sự kiện vẫn là yêu c

ợng gạo, nặng
về nội dung mà quá thiếu tính thẩm mỹ là yêu c
ầu cần có nhất của ảnh
nghệ thuật.

Có người nói vui: nhiều nhà báo bây giờ thích cái danh nghệ sĩ h
ơn là
chức trách của một phóng viên. Ngược lại, nhiều ngư
ời chụp nghệ
thuật sợ bị nhiểu nhầm là lạc lõng với những vấn đề xã hội đã gò ép c
ố
nhồi vào trong khuôn hình của mình những hình
ảnh của “công nghiệp
hóa, hiện đại hóa”. Anh ta, nếu không tới được các công trình, khu ch
ế
xuất thì ngồi trước máy tính ghép lò cao, cần cẩu với c
ành đào mùa
xuân, ở làng quê này chưa có nhà cao tầng th
ì thêm vào phía xa xa vài
ba ngôi nhà chọc trời cho đẹp.

Đang có những quan niệm, đang có tình trạng chụp và hiểu như v
ậy về
nhiếp ảnh. Trong hàng vạn, hàng ngàn tấm ảnh đư
ợc sử dụng, có hay
không có loại ảnh đáng chê, đáng buồn như tôi đã trình bày ở trên?

Giải pháp nào cho việc nâng cao chất lượng ảnh báo chí?

Đang có một tình trạng như thế này. Hỏi phóng viên trẻ th

ầm máy
ảnh thì nói là máy số đã lo cho hết cả. Vả lại, “báo em là báo vi
ết ấy
mà, có đăng ảnh cũng chỉ là minh họa, cỡ 9 x 12cm đã là to l
ắm
rồi”.v.v

Hội nhà báo có Câu lạc bộ ảnh báo chí, có nhà báo giàu kinh nghi
ệm
tham gia Ban chủ nhiệm. Hầu như chẳng thấy báo nào cử ngư
ời đến
tham gia, thu hút chủ yếu các ông già về hưu và sinh viên m
ột số
trường đến lấy thẻ để ra oai là chính. Ban chủ nhiệm gồng mình lên đ
ể
duy trì cho đều, phải chấp nhận bất cứ ai đến tham gia cho CLB kh
ỏi
vỡ trận. Định tổ chức triển lãm thì hầu như chẳng có báo nào tài tr
ợ,
chẳng thấy những người làm biên tập ảnh, thư ký tòa soạn báo nào đ
ến
dự khai mạc triển lãm, hội thảo nghiệp vụ .v.v…

Đã có sự chán nản và hầu như phó mặc cho ảnh báo chí đến đâu c
ũng
được. Chất lượng cuộc thi ABC hàng năm nói điều n
ày, có vài trăm
báo, tạp chí sử dụng ảnh mà số ảnh dự giải có bao nhi
êu? Không cho
giải cũng buồn, mà cho giải thì ép uổng.v.v

Ở ta, việc dạy
ảnh bị coi nhẹ. Trước khi ra trường, có vài bu
ổi học về ảnh cả lớp có
vài máy ảnh chụp chung nhau. Số phim chụp tại chương trình đào t
ạo
không bằng số phim được chụp của một nhà báo chuyên nghi
ệp trong
một chuyến đi.

Xin đề nghị các biện pháp nâng cao chất lượng ảnh báo chí như sau:

1.Chọn đầu vào với tiêu chí sau khi ra trường phải là phóng viên
ảnh
chuyên nghiệp, tăng cường chất lượng các bài giảng, nâng thêm s
ố giờ
thực tập và đi cơ sở.

2.Các biên tập viên, thư ký toà soạn phải đư
ợc trang bị kiến thức về
ảnh.

3.Các phóng viên viết cũng phải có kiến thức về ảnh.

4.Thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo về ảnh báo chí cho các t
òa
soạn báo (do Ban nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức).

5.Giải thưởng Hội nhà báo Việt Nam hàng năm c
ần có bổ xung, cải
tiến tiêu chí thi và tuyển chọn sao cho tất cả các nhà nhi


Ảnh báo chí Việt Nam trước đây đã góp ph
ần cho thế giới hiểu về Việt
Nam anh hùng, ảnh báo chí, báo chí Việt Nam hôm nay ph
ải để cho thế
giới hiểu thêm nữa về Việt Nam yêu hòa bình, có năng lực vượt khó v
à
phát triển xã hội, một Việt Nam đẹp, giàu bản sắc văn hóa và có ti
ềm
năng mạnh mẽ trong tất cả các lĩnh vực.