xây dựng pháp luật
Tạp chí luật học - 53
Đinh Thị Mai Phơng *
rách nhiệm bồi thờng thiệt hại ngoài
hợp đồng là nội dung quan trọng
trong chế định trách nhiệm dân sự của
pháp luật các nớc trên thế giới.
Chẳng hạn, tại Trung Quốc, việc xác
định trách nhiệm bồi thờng thiệt hại
ngoài hợp đồng đợc quy định một cách
tơng đối hoàn thiện, nhất là pháp luật về
bồi thờng thiệt hại ngoài hợp đồng trong
mối quan hệ giữa Nhà nớc với cá nhân,
tổ chức.
Để giải quyết trách nhiệm bồi thờng
thiệt hại ngoài hợp đồng trong các trờng
hợp oan sai do công chức trong các cơ

- Khấu trừ chi phí sinh hoạt phát sinh do
mức chênh lệch giữa chi phí cần thiết khi cha
bị gây thiệt hại và sau khi bị thiệt hại trong
tổng số tiền bồi thờng thiệt hại cho ngời bị
hại.
- Cách tính thiệt hại liên quan tới thu nhập lẽ
ra phải có nếu không bị gây thiệt hại.
+ Cách tính khoản bồi thờng thiệt hại về
tinh thần, trong đó bao gồm:
- Trờng hợp bồi thờng do bị thơng tật
T

* Viện nghiên cứu khoa học pháp lí
Bộ t pháp xây dựng pháp luật
54 - Tạp chí luật học

về thân thể;
- Tiền bồi thờng do thiệt hại về
tính mạng;
- Bồi thờng sau chấn thơng.
+ Cách tính bồi thờng thiệt hại trên
cơ sở lỗi, trong đó bao gồm:
- Bồi thờng thiệt hại bằng tiền;
- Các hình thức bồi thờng không phải
bằng tiền;
- Một số trờng hợp cụ thể.
Cùng với những nội dung trên, những

hại ngoài hợp đồng đợc quy định tại Chơng
V, Phần thứ ba. Bên cạnh các quy định cơ bản
đợc quy định trong chơng này, các quy định
khác có liên quan còn nằm trong nhiều phần
khác nhau của BLDS nh Phần thứ nhất về các
quy định chung, các quy định về nghĩa vụ dân
sự và trách nhiệm dân sự.
Ngày 3/5/1997, Chính phủ đ ban hành
Nghị định số 47/CP về việc giải quyết bồi
thờng thiệt hại do công chức, viên chức nhà
nớc, ngời có thẩm quyền trong các cơ quan
tiến hành tố tụng gây ra; Bộ tài chính đ ban
hành Thông t số 38/1998-TT-BTC ngày
30/3/1998 hớng dẫn việc lập dự toán, sử
dụng và quyết toán ngân sách nhà nớc cho
bồi thờng thiệt hại do công chức, viên chức
nhà nớc, ngời có thẩm quyền của cơ quan
nhà nớc, cơ quan tiến hành tố tụng gây ra;
Ban tổ chức - cán bộ Chính phủ đ ban hành
Thông t số 54/1998-TT-TCCP ngày 4/6/1998
hớng dẫn thực hiện một số nội dung Nghị định
số 47/CP ngày 3/5/1997 của Chính phủ.
Kể từ khi BLDS có hiệu lực, các cơ quan
nhà nớc có thẩm quyền đ ban hành số lợng
đáng kể các văn bản hớng dẫn về vấn đề bồi
thờng thiệt hại ngoài hợp đồng. Tuy nhiên, ở
mức độ khái quát có thể thấy, các quy định
pháp luật về bồi thờng thiệt hại ngoài hợp
đồng vẫn tồn tại một số bất cập sau:
1.1. Các quy định pháp luật nớc ta về

trách nhiệm dân sự nói chung và trách
nhiệm bồi thờng thiệt hại ngoài hợp đồng
nói riêng. Hơn thế, quy định tại Điều 609
cũng không làm rõ đợc điều này.
Theo ý kiến của chúng tôi, sự cô lập
của các quy định về trách nhiệm bồi
thờng thiệt hại ngoài hợp đồng trong
BLDS trong mối quan hệ với các chế định
khác là một trong các nguyên nhân mang
tính lập pháp đ tạo ra tình trạng khó khăn
và tâm lí ngại áp dụng các quy định trên
thực tiễn.
1.2. Các quy định về xác định thiệt hại
và ấn định mức bồi thờng thiệt hại trong
BLDS cha cụ thể, mới mang tính nguyên
tắc, trong khi đó, các văn bản hớng dẫn thi
hành vẫn cha đợc ban hành.
Việc xác định thiệt hại và ấn định mức bồi
thờng đối với những thiệt hại về vật chất và
tinh thần đều đ đợc quy định tại các điều
612, 613, 614, 615 và 616. Tuy nhiên, nếu chỉ
căn cứ vào quy định trong các điều luật trên
thì thẩm phán không thể đa ra quyết định
hợp lí trong các trờng hợp cụ thể, đặc biệt
đối với những thiệt hại về tinh thần.
Tình trạng thiếu văn bản hớng dẫn đ
gây ra tình trạng mỗi thẩm phán, mỗi tòa án
hiểu và áp dụng theo một cách khác nhau.
Đối với những thiệt hại về vật chất, mặc
dù đ có Thông t liên tịch số 01/TTLT ngày

định mức bồi thờng đối với những thiệt
hại về tinh thần. Điều này đ gây ra tình
trạng thiếu thống nhất trong hoạt động xét
xử của tòa án, tình trạng đơn th khiếu nại,
tố cáo và tình trạng kháng cáo diễn ra rất
phổ biến trong các vụ án liên quan tới việc
xác định trách nhiệm bồi thờng thiệt hại
ngoài hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 310, trách
nhiệm bồi thờng thiệt hại bao gồm thiệt
hại về tinh thần và bồi thờng thiệt hại về
vật chất. Do vậy, theo quan điểm của
chúng tôi, khi xảy ra thiệt hại về vật chất,
thiệt hại về tinh thần, các chủ thể bị thiệt
hại đều có quyền yêu cầu tòa án buộc
ngời đ gây ra thiệt hại phải bồi thờng.
Việc có yêu cầu bên gây thiệt hại phải bồi
thờng thiệt hại về vật chất, tinh thần hay
không hoàn toàn thuộc quyền của ngời bị
hại, tòa án chỉ giữ vai trò là ngời xem xét
yêu cầu đó và ra quyết định.
1.3. Các quy định về bồi thờng thiệt hại
ngoài hợp đồng trong BLDS không những mới
chỉ dừng lại ở các quy định mang tính nguyên
tắc mà còn tồn tại những khoảng trống cha
đợc điều chỉnh trớc yêu cầu phát sinh trong
thực tiễn.
Ví dụ: Hiện nay, các quy định pháp luật
tạo cơ sở pháp lí cho việc giải quyết yêu cầu
bồi thờng thiệt hại về vật chất và tinh thần do
Năm 1998 Q.I Năm 1999
Đòi bồi thờng thiệt hại ngoài hợp đồng
Thụ lí Giải quyết Thụ lí Giải quyết

- Thiệt hại về tài sản 1.598 1.098 478 182
- Thiệt hại về sức khỏe, tính mạng 5.488 4.204 1.539 692
- Thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín 347 272 84 25
- Thiệt hại trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh 484 292 128 50
Tổng số 7.917 5.866 2.229 949

Từ những số liệu trên đây cho thấy,
cùng với công tác xét xử của các cấp tòa
án, các quy định về trách nhiệm bồi thờng
thiệt hại trong BLDS đ phát huy hiệu lực
thực tế trong việc giải quyết các tranh chấp
phát sinh trong đời sống. Quyền và lợi ích
hợp pháp của các cá nhân, tổ chức đ đợc
quan tâm và giải quyết đợc một phần
đáng kể.
Bên cạnh những kết quả đạt đợc,
những số liệu trên đây cũng cho thấy, tình
trạng xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh
dự, nhân phẩm, uy tín và tài sản đối với các
cá nhân, tổ chức hiện đang ngày một gia
tăng. Tuy nhiên, qua sự chênh lệch giữa số
liệu án đ thụ lí và số liệu án đ giải quyết
chứng tỏ, trong quá trình xét xử loại tranh
chấp này, các tòa án còn gặp rất nhiều khó

Qua tìm hiểu thực tiễn công tác xét xử tại
các tòa án cho thấy: xây dựng pháp luật
58 - Tạp chí luật học

- Thứ nhất, hiệu quả công tác xét xử
của các cấp tòa án trong lĩnh vực bồi
thờng thiệt hại ngoài hợp đồng còn cha
cao, đặc biệt việc xem xét đến trách nhiệm
bồi thờng thiệt hại ngoài hợp đồng trong
các vụ án hình sự còn cha đợc các thẩm
phán quan tâm đúng mức. Các bản án, quyết
định của tòa án về trách nhiệm bồi thờng thiệt
hại vẫn cha thực sự có cơ sở thuyết phục và
thiếu chính xác.
Ví dụ: Vụ án xét xử Nguyễn Ngọc T
về tội Vi phạm các quy định về an toàn
giao thông vận tải tại bản án hình sự sơ
thẩm số 44/HSST ngày 7/9/1999 củaToà án
huyện Tân Châu và bản án hình sự phúc
thẩm số 19/HSPT ngày 25/10/1999 Toà án
tỉnh Tây Ninh. Trong vụ án này, hành vi của
Nguyễn Ngọc T là không tuân thủ các
quy định về an toàn giao thông vận tải
trong khi lùi xe nên đ gây ra cái chết của
anh Kiên. Hậu quả xảy ra hoàn toàn do lỗi
của bị cáo. Nhng sau khi gây ra tai nạn
Nguyễn Ngọc T hoàn toàn không bồi

ra lễ cới). Sự việc nêu trên đ gây thiệt hại về
danh dự, uy tín và vật chất cho cả cô dâu, chú
rể và gia đình đôi bên. Sau sự việc trên, chị Bé
đ gửi đơn khiếu nại đến Uỷ ban nhân dân
huyện. Mặc dù Uỷ ban nhân dân nhìn nhận vụ
việc này là sai thẩm quyền, tuy nhiên vẫn bác
yêu cầu đòi bồi thờng thiệt hại của chị Bé.
Không đồng ý với quyết định trên, chị Bé đ
khởi kiện tại Tòa án nhân dân huyện Châu
Thành và yêu cầu Uỷ ban nhân dân bồi thờng
cho chị khoản tiền là 10.600.000đ đối với
những thiệt hại về vật chất, và tinh thần đ gây
ra. Tuy nhiên, Tòa án nhân dân huyện Châu
Thành vẫn ra quyết định bác toàn bộ yêu cầu xây dựng pháp luật
Tạp chí luật học - 59

đòi bồi thờng thiệt hại của chị Bé (tại
phiên tòa sơ thẩm ngày 17/03/2000).
Những vụ án đợc trích dẫn trên đây
chỉ phần nào nói lên thực trạng xác định
trách nhiệm bồi thờng thiệt hại tại các cấp
tòa án. Thực trạng này, nếu không sớm
đợc khắc phục sẽ làm suy giảm lòng tin
của quần chúng nhân dân vào tính nghiêm
minh của pháp luật, pháp chế x hội chủ
nghĩa, gây mất công bằng x hội.
3. Một số kiến nghị

hoặc tòa án giải quyết yêu cầu đòi bồi thờng
thiệt hại. Do vậy cần có văn bản quy định cụ
thể về cơ quan có thẩm quyền giải quyết trong
các vụ việc khác nhau cũng nh cơ chế phối
hợp giải quyết giữa các cơ quan cùng liên đới
chịu trách nhiệm bồi thờng thiệt hại, đặc biệt
đối với trờng hợp bồi thờng thiệt hại do cán
bộ, công chức nhà nớc, ngời có thẩm quyền
trong các cơ quan tiến hành tố tụng gây ra.
3.3. Nâng cao hiểu biết pháp luật của
ngời dân nói chung và của các cán bộ, công
chức nhà nớc, ngời có thẩm quyền của cơ
quan tiến hành tố tụng nói riêng trong lĩnh vực
bồi thờng thiệt hại ngoài hợp đồng thông qua
việc đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền,
giáo dục và phổ biến pháp luật. Qua đó giúp
mỗi ngời ý thức đợc hơn trách nhiệm của
mình đối với chính các quyền dân sự của
mình, đối với các quyền dân sự của ngời khác
và đối với lợi ích chung của toàn x hội./.

(1). Vì từ năm 1999 trở lại đây cha có số liệu thống kê
riêng biệt về loại án này nên chúng tôi tạm thời trích
dẫn số liệu từ năm 1996 tới quý I năm 1999 trong Đề tài
nghiên cứu khoa học cấp Bộ của Tòa án nhân dân tối
cao về Vấn đề áp dụng một số chế định của Bộ luật dân
sự trong thực tiễn xét xử của tòa án, năm 1999.