Đinh Ngọc Lan Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 62(13): 129 - 133
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
129 NGHIÊN CỨU CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU CÂY TRỒNG TRÊN ĐẤT RUỘNG
THEO HƢỚNG SẢN XUẤT HÀNG HOÁ TẠI THÀNH PHỐ LẠNG SƠN Đinh Ngọc Lan
*

Trường Đại học Nông Lâm - ĐH Thái Nguyên
TÓM TẮT
Thành phố Lạng Sơn có tổng diện tích đất tự nhiên là 7.769 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm
16,67% và chủ yếu là đất ruộng. Cuộc sống của ngƣời nông dân Lạng Sơn chủ yếu dựa vào nông
nghiệp, nhƣng sản xuất trồng trọt vẫn còn nghèo nàn và thiếu sự đầu tƣ trong các hoạt đông sản
xuất. Cơ cấu cây trồng trên đất ruộng rất khác nhau giữa các hộ nông dân và cây trồng chính vẫn
chủ yếu là lúa, ngô, đậu đỗ và rau. Lúa và rau là 2 cây hàng hóa chính ở đây nhƣng thị trƣờng tiêu
thụ thì còn rất hạn chế. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng liên quan
chặt chẽ với kiến thức của ngƣời nông dân về việc sử dụng nguồn sẵn có, cũng nhƣ các điều kiện
kinh tế xã hội. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nên tập trung vào đẩy mạnh tăng vụ, tăng các loại
cây trồng mang tính chất hàng hóa và thay giống cây trồng mới.
Từ khóa: Luân canh, cơ cấu cây trồng, đất ruộng, Lạng Sơn, nông nghiệp

 ĐẶT VẤN ĐỀ
Thành phố Lạng Sơn là trung tâm chính trị-
kinh tế- văn hoá - xã hội của tỉnh Lạng Sơn và
là một thành phố thƣơng mại, du lịch với
nhiều danh lam thắng cảnh. Tổng diện tích
đất tự nhiên là 7.769 ha trong đó đất nông

thực mà cần phải đa dạng hoá cây trồng. Nghị
quyết IX và X của Đảng ta đã xác nhận quan
điểm trên và nhà nƣớc ta đang khuyến khích
chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp để
đảm bảo nâng cao hiệu quả kinh tế cho từng
nông hộ, nâng cao hiệu quả sản xuất trên cơ
sở khai thác tối ƣu lợi thế so sánh của từng
tiểu vùng, đẩy mạnh sự phát triển kinh tế và
đảm bảo sản xuất đƣợc bền vững[1], [7] [8].
Do đó để tồn tại và phát triển, nền nông
nghiệp thành phố Lạng Sơn nhất định phải có
hƣớng chuyển đổi tích cực hơn để thích ứng
nhanh với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt
của thị trƣờng. Vì vậy, giải pháp đặt ra là cần
phải nghiên cứu, chuyển đổi cơ cấu cây trồng
cho phù hợp, quy hoạch các vùng sản xuất
mang tính chất sản xuất hàng hoá cho thành
phố Lạng Sơn. Phát triển bền vững các loại
nông sản là thế mạnh, có chất lƣợng, có khả
năng cạnh tranh cao, đồng thời nghiên cứu và
xác lập đƣợc một hệ thống thị trƣờng tiêu thụ
sản phẩm, nhƣ vậy sẽ nâng cao hiệu quả sử
dụng đất và giúp cho nông dân có thêm cơ sở
để phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và
cải thiện đời sống.
Đinh Ngọc Lan Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 62(13): 129 - 133
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
130

NỘI DUNG, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

kinh tế xã hội.
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Cơ cấu diện tích cây trồng hàng năm và
các công thức luân canh tại hộ gia đình
Kết quả điều tra tại 3 xã : Mai Pha, Quảng
Lạc, Hoàng Đồng tại thành phố Lạng Sơn cho
thấy nông dân thƣờng bố trí các loại cây trồng
chính là : lúa xuân, lúa mùa, ngô xuân, ngô hè
thu, đỗ tƣơng, rau Trong đó diện tích trồng
lúa mùa chiếm tỷ lệ khá cao: Diện tích trồng
lúa mùa tại xã Mai Pha là: 2420 m
2
/hộ nông
dân, tại xã Quảng Lạc là: 2640 m
2
/hộ nông
dân và tại xã Hoàng Đồng diện là: 1620
m
2
/hộ nông dân (Bảng 1) .
Các công thức luân canh phổ biến
Kết quả điều tra cho thấy một số công thức luân
canh đƣợc sử dụng phổ biến tại 3 xã Mai Pha,
Quảng Lạc, Hoàng Đồng là:
Lúa xuân - lúa mùa - rau đông ( cải bắp, su
hào, rau cải)
Lúa xuân - lúa mùa chính vụ
Ngô xuân - lúa mùa - rau đông ( cải bắp, su
hào, rau cải)
Ngô xuân - lúa mùa - khoai tây…

0,22
0,02
Ngô đông
0,00
0,06
0,05
Đỗ tƣơng
0,07
0,16
0,12
Rau( cải, su hào ,bắp cải,…)
0,58
0,49
0,25
Khoai tây
0,00
0,17
0,65
Nguồn: Số liệu điều tra năm 2008
Đinh Ngọc Lan Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 62(13): 129 - 133
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
131

Bảng 2: Công thức luân canh phổ biến tại 3 xã Mai Pha, Quảng Lạc, Hoàng Đồng (ĐVT: % số hộ trồng)
Công thức luân canh
Mai Pha
Quảng Lạc
Hoàng Đồng
Lúa xuân - lúa mùa - khoai tây
27,23

15,12
12,05
Nguồn: Số liệu điều tra năm 2008
Bảng 3: Hiệu quả kinh tế của một số công thức luân canh phổ biến (ĐVT: Triệu VNĐ/ha)
Công thức luân canh
Mai Pha
Quảng Lạc
Hoàng Đồng
Trung
bình
Lúa xuân - Lúa mùa - Khoai tây
42,504
34,303
40,158
38,988
- Lúa xuân - Lúa mùa – Cải bắp
46,031
41,314
41,190
42,845
Ngô xuân - Lúa mùa - Rau đông
42,169
38,655
37,956
39,593
Ngô xuân - Lúa mùa - Bỏ hoang
18,626
16,635
21,956
19,072

Lúa xuân - lúa mùa - cải bắp với lãi thuần đạt
đạt 42,845 triệu VND/ha. Đây là công thức
đƣợc đánh giá đem lại hiệu quả kinh tế cao
nhất trên chân đất hai vụ lúa. Mặc dù công
thức hợp lí nhƣng hiệu quả đem lại cho bà
con vẫn chƣa thực sự mỹ mãn vì bà con vẫn
chƣa áp dụng đúng kỹ thuật vào sản xuất và
chƣa chọn đƣợc những bộ giống thích hợp.
Công thức có hiệu quả kinh tế thấp nhất là:
Ngô xuân - lúa mùa - bỏ hoang lãi thuần chỉ đạt
19,072 triệu VNĐ/ha/. Hiện nay diện tích trồng
theo công thức này vẫn còn chiếm diện tích lớn.
Trong những năm tới, chúng ta cần huy động
mọi nguồn lực để thu hẹp diện tích này.
Trở ngại đối với việc chuyển đổi cơ cấu
cây trồng
Qua thu thập ý kiến đánh giá của bà con nông
dân, một số trở ngại chính ảnh hƣởng đến sản
xuất cũng nhƣ việc chuyển đổi cơ cấu cây
trồng đƣợc bà con nêu ra nhƣ:
- Điều kiện sản xuất không thuận lợi: Vụ xuân
thời tiết thƣờng lạnh nên đa số các loại cây
trồng phải trồng muộn do đó ảnh hƣởng đến
thời vụ của vụ mùa. Đặc biệt là các chân
ruộng cao, không có hệ thống tƣới tiêu
thƣờng thiếu nƣớc trong mùa khô
- Thiếu giống, chất lƣợng giống không tốt:
Giống cây trồng ở các cửa hàng và công ty
Đinh Ngọc Lan Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 62(13): 129 - 133
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

giềng, lái buôn. Việc tiếp nhận thông tin từ
cán bộ khuyến nông chƣa đƣợc nhiều, chƣa
đƣợc đầy đủ.
Đóng góp của thương nhân và các nhà chế
biến trong sản xuất hàng hóa
Tất cả các hộ gia đình thuộc đối tƣợng khảo
sát (100%) đều có bán sản phẩm nông nghiệp
do mình làm ra. Khi phân tích về số lƣợng
ngƣời mua hàng thì thấy rằng phần lớn những
cuộc giao dịch mua bán cũng đều tập trung
vào thị trƣờng tự do ở chợ. Một số nông dân
cũng nêu lên rằng họ cũng có bán cho các lái
buôn ở chợ hoặc tại nhà, nhƣng số này rất ít.
Đối với đối tƣợng mua là Công ty thu mua
của Nhà nƣớc, Công ty chế biến nông sản và
hợp tác xã thì hầu nhƣ rất hiếm.
Định hƣớng chuyển đổi cơ cấu cây trồng
+ Chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo 4
hƣớng chính:
- Tăng thêm 1 vụ cây trồng mới trong vụ
đông trên những diện tích đất thuận lợi của
các khu vực đất hiện đang bỏ hóa vụ đông.
- Chuyển đổi loại cây trồng sang những loại
cây trồng mang tính sản xuất hàng hoá.
- Thay giống cây trồng mới
- Đƣa thêm một số cây trồng mới vào
công thức luân canh hiện có để đa dạng
hoá cây trồng.
+ Công thức luân canh chủ đạo: Rau xuân
- lúa mùa sớm- rau đông

vùng điều tra cho thấy một số khó khăn trong
việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhƣ một vài
Đinh Ngọc Lan Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 62(13): 129 - 133
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
133

cây trồng vẫn còn thiếu giống và chất lƣợng
giống không tốt, thiếu kỹ thuật tiên tiến, trình
độ văn hóa còn chƣa cao, điều kiện sản xuất
không thuận lợi nhƣ thiếu hệ thống thủy lợi.
Yếu tố thị trƣờng và lợi nhuận đặc biệt tác
động mạnh, chi phối đến các quyết định lựa
chọn phƣơng án sản xuất kinh doanh và mức
độ đầu tƣ của nông hộ. Hiện còn thiếu các
kênh cung cấp thị trƣờng chính thống, thiếu
sự dự báo về thị trƣờng nông sản.
Khuyến nghị
Tăng cƣờng năng lực của nông dân nhằm đói
phó với những rủi ro của thị trƣờng và sự ổn
định của giá cả thông qua các phƣơng tiện
thông tin thông tin đại chúng, các kênh thông
tin của nhà nƣớc, khuyến nông, hội nghị, hội
thảo… trong đó quan tâm đến việc dự báo về
thị trƣờng.
Tăng cƣờng công tác khuyến nông, hƣớng
dẫn kỹ thuật nhằm giúp nông dân có điều kiện
giảm giá thành và mang lại lợi nhuận khá,
đảm bảo một tỷ lệ an toàn về lợi nhuận. Cán
bộ khuyến nông phải tiếp tục gắn bó với nông
dân trong quá trình thử nghiệm các mô hình

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
[6].Trần Ngọc Ngoạn, Nguyễn Hữu Hồng và Đặng
Văn Minh (1999) Giáo trình hệ thống nông
nghiệp, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội.
[7].Vũ Đình Thắng và Hoàng Văn Định. 2002.
Giáo trình kinh tế phát triển nông thôn. Nxb
Thống kê, Hà Nội.
[8]. Đặng Kim Sơn (2008), Kinh nghiệm Quốc
tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong
quá trình công nghiệp hóa, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
SUMMARY
RESEARCH ON CHANGING OF CROP SYSTEMS ON PADDY RICE LAND IN
THE DIRECTION OF COMERCIAL PRODUCTION IN LANG SON CITY.

Dinh Ngoc Lan


College of Agriculture and Forestry – Thai Nguyen University
Lang Son city covers an area of some 7.769 hectares, 16.67% of which is situated on agricultural land and
mainly is paddy rice land. In Lang Son city, Farmers live off what they can produce themselves and the
agricultural production still plays a main role in the household economics development. But the crop
production systems were simple and there was a lack of investment for production activities. Farmers used
paddy rice land to grow crop systems differently. The main crops are rice, maize, beans and vegetables. Rice
and vegetables were the most important products sold to the market, as they were the main cash crops in the
areas. The market channel for crop products was quite simple. The study results show that the change of crop
systems closely corresponds with the farmer’s knowledge of the resources as well as the socio-cultural and
economic situation and need to increase one crop season, use cash crop as well as use new crop varieties.
Key word: Rotational crop, plant structure, rice land, crop system, Lang Son