B KHOA HC VÀ CÔNG NGH B Y T

 C LP CC

BÁO CÁO TNG HP
KT QU KHOA HC CÔNG NGH  TÀI NGHIÊN CM DCH T HC,
LÂM SÀNG VÀ VI RÚT HC CI D
MIN BC  TRUNG  TÂY NGUYÊN,
I PHÁP PHÒNG CHNG DCH

MÃ S 2009G/55

  tài
Vin V sinh dch t 
Ch nhi tài
PGS. TS. Nguyn Trn Hin HÀ NI, 2011

B KHOA HC VÀ CÔNG NGH B Y T

 C LP CC

BÁO CÁO TNG HP
KT QU KHOA HC CÔNG NGH  TÀI

M DCH T HC, LÂM SÀNG VÀ VI RÚT HC CA CÚM

1.2.1. Cu trúc ca vi rút cúm 20
1.2.2. Tính cht ca vi rút cúm 21
1.2.3. S i vi rút cúm 28
1.3. m dch t hc ca bi dch cúm 31
1.3.1. Ngun bc lây truyn 31
1.3.2. Tính cm nhing min dch và s kháng 33
1.3.3. Mô hình bnh tt và t vong trong bnh cúm mùa 34
1.3.4. m dch t hi dch cúm 40
1.4. m lâm sàng ca bi dch cúm 48
1.4.1. m lâm sàng ca bnh cúm mùa 48
1.4.2. m lâm sàng bi dch cúm 50
1.5. Phòng chng bi dch cúm 50
1.5.1. ng giám sát bi dch cúm 51
1.5.2. Các bin pháp d phòng kc hiu 52
1.5.3. Các bin pháp d c hiu 55
1.6. i dch cúm A/H1N1/09 trên th gii 57
1.7. Mô hình toán hc trong d báo dch 69
- U 74
2.1. i vi mc tiêu 1 74

ii

2.1.2. Nghiên cu mô t m dch t hng hp bnh
và t i
dch 74
2.1.2. Nghiên cu mô t mt s v di dch 78
2.1.3. Nghiên cu bnh - chnh yu t a bnh cúm
i dch 84
2.1.4. ng dch cc tính kh ch ca cúm
i dch 86


3.3. m vi rút hi dch ti min Bc, Trung và
Tây Nguyên, 2009-2011 215
m phân t hc ci
dch 215
3.3.2. c tính kháng nguyên ci dch 243
3.3.3.  xut chng d tuyn cho vc xin phòng bi dch cúm
A/H1N1/09  Vit Nam 247
3.4. Hong phòng chng di dch 251
3.4.1. S liu nghiên cu chung 251
3.4.2. Hoi dch cúm
252
3.4.3. n 259
3.4.4. Hong chuyên môn 262
3.4.5. Mt s 270
- BÀN LUN 279
4.1. m dch t hi dch ti khu vc min Bc-
Trung và Tây Nguyên 279
4.1.1. m dch t hc ci dch 279
4.1.2. T l tn công và hình thái lây truyn các v di
dch 303
4.1.3. Yu t  314
4.1.4. ng dch cc tính kh ch ca cúm
i dch 318
4.2. m lâm sàng cúm A/i dch tn Bc,
Trung và Tây Nguyên, 2009- 2011 321
4.2.1. ch t hc ca các ca bnh nhp vin 321
4.2.2. m v lâm sàng và cn lâm sàng ca các ca bnh cúm A/H1N1/09
i dch nhp vin 323
4.2.3. Các yu t n tình trng nng ca bnh 326
CÁC CH VIT TT
ADN
ARN
Deoxyribonucleic acid
Axit Ribonucleic
ALT
AST
Alanine Aminotransferase
Aspartate Aminotransferase
BTN
Bnh truyn nhim
CBYT
Cán b Y t
CDC
Centers for Disease Control and Prevention
Trung tâm kim soát và phòng chng bnh tt Hoa K
CI
Confidence Interval
Khong tin cy
COPD
Chronic obsttructive pulmonary disease
Bnh phi tc nghn mn tính
CPE
Cytopathic effect
Hiu ng hy hoi t bào
CSYT
 Y t
CT-scanner

NA
NP
NS
Neuraminidase
Nucleoproteins
Non-structural polypeptides
OR

T sut chênh
Odds ratio
PA
PB
Polymerase acidic protein
Polymerase basic protein
PCD
Phòng chng dch
PVS
Phng vn sâu
Ro
Ch s lây nhin
Basic Reproductive number
RDE

Recepter Destroying Enzym
Enzyme phá hy các th th
RT-PCR
Reverse transcription -polymerase chain reaction
Phn ng chuc
SD


Bng 1.5. Gánh nng bnh tt ci dch cúm Châu Á (1957-1958) ti mt s c 45
Bng 1.6. Gánh nng bnh tt ci dch cúm Hng Kông (1968-1969) ti mt s c 47
Bng 1.7. Triu chng và du hiu bnh cúm theo nhóm tui 49
Bng 2.1. S mu bnh phm thu thp ti các khu vc theo tháng 76
Bng 2.2. S chng phân tích chui din cho 3 khu vc min Bc, Trung và Tây
Nguyên 96
Bng 2.3. Mu bnh phm thu thp t gia cng vt 96
Bng 2.4. H thng mi s dng trong phn ng RT-PCR 98
Bng 2.5. Thành phn hn dch cho phn ng RT-PCR 99
Bng 2.6. Thành phng nuôi t bào MDCK 100
Bng 2.7. Thành phng phân lp vi rút cúm 101
Bng 2.8. S chi dch gii trình t chui nucleotide theo
tháng 103
Bng 2.9. Hn hp cADN 1 104
Bng 2.10. Hn hp cADN 2 104
Bng 2.11. H thng mi s dng gii trình chui nucleotide 6 gen ca vi rút cúm
i dch 104
Bng 2.12. Thành phn hn hp phn ng RT-PCR 105
Bng 2.13. Thành phn hn hp phn ng gii trình t chui 110
Bng 2.14. Chu trình nhit 111
Bng 2.15. S ng các cuc PVS 118
Bng 2.16. Phân b c mu t n 119
Bng 3.1. S phân b các ca bnh ghi nhc theo khu vc 124
Bng 3.2. S phân b các ca bnh theo yu t dch t 146
Bng 3.3. T l cht/mn trung tun tháng 9/2009 148
Bng 3.4. S phân b các ca t i dch theo khu vc 149

ix

Bu t dch t hc có liên quan 152

bn khi ht các triu chng) 204
Bi v ch s huyt hc khi nhp vin 205
Bi v ch s xét nghim sinh hóa khi nhp vin 206
Bng 3.34. T l bnh nhân i v sinh hóa 207

x

Bi v hình nh XQ phi trong nhóm cúm nng khi nhp vin 208
Bng 3.36. Liên quan gia nhóm có yu t i m bnh 208
Bng 3.37. Liên quan gia tui, gii, bnh lý nn, tình trng thai nghén vi m nng
ca bnh 209
Bng 3.38. Thu tr trung bình 210
Bng 3.39. Thi gian ht triu chng k t khi vào viu tr 211
Bu tr h tr i vi bi dch nng 212
Bng 3.41. Kt qu xét nghii du tr 213
Bng 3.42. Tác dng ph ca Tamiflu 215
Bng 3.43. Kt qu i dch b-PCR,
2009-2011 217
Bng 3.44. S phân b các chi dch theo thi gian và khu
vc 218
Bng 3.45. S chi dc phân tích 6 gen HA, NA, M,
NS, PB1 và PB2. 219
Bng 3.46. Các v t bing gp trên protein HA 226
Bng 3.47. t bin xut hii dch
i Vit Nam, 2009-2010 233
Bng 3.48. So sánh s ng v axit amin trong các gen M, NS, PB1 và PB2 ca vi
rút trong nghiên cu 241
Bt bin xut hin trong các protein M, NS, PB1 và PB2 242
Bng 3.50. Hiu giá HAI ca các chi dch ti min Bc,
Trung và Tây Nguyên, 2009-2010 244

Trang
Hình 1.1.Cu trúc ca vi rút cúm 20
 t kháng nguyên 22
 trôi kháng nguyên 24
 i dch 26
Hình 1.5. S xut hi i t -2005 28
Hình 1.6. S lây truyn ca bnh cúm 33
Hình 1.7. Cu trúc b gen ci dch 58
Hình 1.8. S a vi rút cúm A/H1N1 t  l 59
Hình 1.9. Các quc gia chu ng ci dch và s phân b ng hp t vong 62
 chuyi t s mc tuyi sang dng sóng 71
 bii tn s sang dng quang ph 72
Hình 2.1. S dm nhi nh các thm mt s liu và các
giá tr ng thông qua hàm logarit (bên trái), 88
Hình 2.2. Thang trng phân t chun 1 kb- Invitrogen 110
Hình 3.1. B din bin dch các khu vc tru tiên ci dch 133
Hình 3.2.B GIS v di dch ti thôn 3 xã Ph L 157
Hình 3.3. Sóng dch chuyn ca HCC 1996-2009 182
Hình 3.4. Sóng dch chuyn ca bnh cúm 2001- nhiu bng hàm log
và spline 183
Hình 3.5. Phiên gii giá tr cnh mng kê 184
Hình 3.6. Binh dch theo t), theo tháng 184
ng dch cúm t - 2009 187
Hình 3.8.S lan truyn ca dch theo ngày t lúc bu dn lúc dch nh. 191
Hình 3.9. Kt qu v dch cúm sau khi s dng bin pháp can thing
hc 192
Hình 3.10.Kt qu v dch cúm sau khi s dng bin pháp can thip 193
Hình 3.11. Kt qu n di sn phm PCR gen HA ( 532 bp) s dng cp mi khui
phù hp cho gii trình t gen 220
Hình 3.12. Kt qu n di sn phm PCR gen NA (1413 bp) s dng cp mi BA-NA-

Bi 1.1. T trng các loc nhii 30
Bi 1.2. T l nhim cúm theo tui các h  38
Bi c tính t l tn công lâm sàng ca bnh cúm ti M theo nhóm tui trong
i dch cúm 43
Bi 1.4. S phân b các ca t vong do cúm theo la tui dch cúm
1918-1919 44
Bi 1.5. S a các típ vi rút cúm t n 7/8/2010 61
Bi 1.6. Phân b ca bnh theo thi gian 70
Bi 3.1. Din bin dch theo thi gian trên c c ngày 18/9/2009 125
Bi 3.2. S phân b ca bnh xâm nhp và ca bc trong c n trung
tu 126
Bi 3.3. Phân b các ca bnh theo tnh thành ph khu vc Min Bc, Trung và Tây
n trung tu 127
Bi 3.4. Din bii dch cúm A/H1N1/09 ti các tnh, thành ph khu vc min Bc 128
Bi 3.5. Din bin dch ti các tnh khu vc min Trung 130
Bi 3.6. Din bin dch ti các tnh khu vc Tây Nguyên 130
Bi 3.7. Phân b các ca bnh ghi nhc theo ngày khi phát ti khu vc min Bc-
Trung và Tây Nguyên t 1/6/2009- 31/5/2011 131
Bi 132
Bi 3.9. T l HCC trên 100.000 dân theo tháng chung ca 3 khu vc t -
2011 qua h thng xuyên 134
Bi 3.10. T l HCC trên 100.000 dân theo tháng ti các khu v-
2011 qua h thng xuyên 135
Bii trung bình ca 2
c qua h th 136
Bi 3.12. S a các típ vi rút cúm và t l mu bnh phm (+) vi vi rút cúm
t n 4/2011 qua h th 137
Bi 3.13. S i các khu vc t n 4/2011 qua h
th 137
Bi 3.14. S xut hii dch ti các khu vc

Bi 3.35. S mc HCC 1996- 2009 theo tháng 181
Bi ng cong dch theo kt qu chy mô hình (không có can thip) 190
Bi 3.37. Phân b bnh nhân theo tui 194
Bi 3.38. Phân b bnh nhân theo gii 195
Bi 3.39. Phân b nhóm tui theo m bnh 196
Bi 3.40. Phân b b 196
Bi 3.41. Phân b bnh nhân theo ngh nghip 197
Bi 3.42. T l t vong trên tng s bnh nhân cúm A nhp vin ti Bnh vin Bnh
nhic min Bc) 212
Bi 3.43. T l t vong trong nhóm cúm nng 213

xvi

Bi 3.44. Kt qu xét nghiu tr Tamiflu 214
Bi 3.45. S xut hii dch ti các khu vc
qua h th- 2011 216
Bi 3.46. Các bing giám sát ti các tuyn khi dii dch cúm
A/H1N1/09 253
Bi 3.47. Hong ban ch o phòng chng dch khi dn ra 254
Bi 3.48. Hong ban ch o phòng chng di dch nh 255
Bi 3.49. Các hình thng dn ch o tuyi dch 257
Bing dch ti tuyn tnh và tuyn
huyn 258
Bi 3.51. T l có kinh phí cho các tuyn trong phòng chi dch cúm 261
Bi 3.52. Phân b ngun kinh phí cho tuyn ti dch 262
Bi 3.53. Ngun thông tin s dng trong phòng chi dch 264
Bi 3.54. Thc tri dch 265
Bi 3.55. Các hình thi dch 266
Bi 3.56. Các hình thc cách ly bi dch 267
Bi 3.57. Các hình thc x ng xung quanh 268


 
vong [163].       

không 


 
[163]

18

 [9]

,  [8]. Tính

 , [7]
-

trên 4000 ng[155].


bùng phát, toàn t
   



 NGHIÊN CC
M DCH T HC, LÂM SÀNG VÀ VI RÚT HC CA CÚM A/H1N1/09
I DN BC - TRUNG -

tìm thy trong các tài liu t c dù s xut hin ci dch cúm
có th [52], [125]. 1889 có thêmbng chu tiên
 và rõ ràng v mô hình t vong ca bnh cúm vi s ng ln
nht  i già và tr em to nên bi hình ch U [125]. Vi rút cúm ln
c phân lp trong phòng thí nghi nh
c ghi nhn và khnh bng kt qu xét nghi, bnh
cúm ch nh bng các du hiu lâm sàng và nhng v dch cúm
c nhn bit qua s  ng nhp vin ci
có bnh tim và bnh phi mn tính [52], [125].

20

1.2. m vi rút hc ca tác nhân gây bnh
1.2.1. Cấu trúc của vi rút cúm
Bnh cúm do vi rút cúm gây ra. Vi rút cúm thuc h Orthomyxo, hình
tròn c rt nhng kính khong 100-120 nm. Bn cht bao
ngoài ca vi rútlà phc hp glycoprotein ó bao gm 2 kháng nguyên:
Hemaglutinin (HA) và Neuraminidase (NA) [3], [12], [44], [88], [170], [175],
[179].

Bên trong vi rút có kháng nguyên nhân (S-Antigen) gm 1 trong 3 típ A,
típ A gây ra các di dch cúm chính 
i. Vi rút cúm tíng gây bnh nh  bùng phát
thành dc bit  tr em. Vi rút cúm tíy biu
hin gây bi[3], [12], [44], [88], [170], [175], [179].

Hình 1.1. Cu trúc ca vi rút cúm [175]
- HA là 1 glycoprotein có kh   t hng cu, t u kin
thun li cho vi rút bám vào th th và thâm nhp vào t bào ch.
- NA có bn cht mt xích quan trng