Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"
Đại học Đồng Tháp
3

VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN XÃ HỘI TRONG TIẾN TRÌNH
GIÚP TRẺ EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN
HỘI NHẬP CUỘC SỐNG

Điển cứu:
Trẻ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ở TP. Hồ Chí Minh

TS. Vũ Nhi Công
Giảng viên Khoa XHH Trường ĐHXH-NV
ĐHQGTPHCM

1/ Tình hình kinh tế - xã hội:
Từ năm 1987, Việt Nam chuyển từ cơ chế hành chánh quan liêu bao cấp sang kinh
tế thị trường, đồng thời thực hiện chính sách mở cửa để phát triển nền kinh tế quốc dân.
Bên cạnh mặt tích cực là thúc đẩy kinh tế phát triển, cũng có những điểm tiêu cực phát
sinh. Sự phân cực giàu – nghèo đang diễn ra ở thành thị cũng như ở nông thôn.
Từ một nền cơ chế kinh tế cũ chuyển sang nền kinh tế mới, vấn đề này đang tác
động đến quan điểm sống của gia đình, cộng đồng dân cư và trẻ em. Phần lớn hệ thống
gia đình Việt Nam không theo kịp đà phát triển quá nhanh của xã hội. Ngành giáo dục
chưa có sự chuẩn bị kịp thời cho xu thế tòan cầu hóa, chưa soạn kịp những chương trình
giảng dạy mang tính hội nhập quốc tế.
Cho đến những năm 1990, nền kinh tế Việt Nam bắt đầu phát triển, đời sống của
người dân được nâng cao. Tuy nhiên quá trình này cũng làm nảy sinh không ít những
mặt tiêu cực, những tệ nạn xã hội gia tăng, nhiều thanh thiếu niên sa vào con đường hư
hỏng, sống phóng túng, trụy lạc; số cặp vợ chồng ly dị, ly thân ngày càng nhiều; số
thanh thiếu niên có thai sớm và nạo thai ngày càng gia tăng, cộng đồng nảy sinh nhiều
sự cạnh tranh và suy giảm tinh thần đoàn kết - tương trợ trong cuộc sống.

học những khóa ngắn hạn, một số anh em cũng đã tốt nghiệp đại học ngành công tác xã
hội, xã hội học, tâm lý, tham vấn tâm lý và một số ngành liên quan.
Để giải quyết những vấn đề xã hội này, hiện vẫn còn nhiều những hoạt động mang
tính từ thiện. Những hoạt động từ thiện chỉ nhằm giải quyết những vấn đề trước mắt. Thiếu
kiến thức, kỹ năng trong hoạt động công tác xã hội chuyên nghiệp sẽ dẫn đến cách giải
quyết vấn đề không tận gốc. Tuy nhiên, trong tình hình thực tế hiện nay, đôi khi cũng cần
kết hợp giữa công tác từ thiện với các hoạt động xã hội chuyên nghiệp.
Trong tiến trình thực hiện các hoạt động xã hội, nhân viên xã hội còn có nhiệm vụ
tổ chức đào tạo và huấn luyện, giải quyết các vấn đề bất trắc khi làm việc chung với nhau,
Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"
Đại học Đồng Tháp
5

quản lý công việc có sự tham gia của mỗi thành viên. Bên cạnh đó nhân viên xã hội cũng ý
thức về việc làm của mình, cư xử công bằng và nhân ái trong cuộc sống.
3/ Những khó khăn trong các hoạt động xã hội hiện nay:
Khi làm việc với nhóm trẻ có hòan cảnh khó khăn, nhân viên xã hội thường phải
đối diện với “vấn đề cha mẹ không có trách nhiệm với con cái của họ”; “cha mẹ buông
xuôi và không có khả năng giáo dục con cái”; hoặc bản thân nhân viên xã hội chưa vận
dụng được kiến thức, kỹ năng giải quyết vấn đề, chưa hiểu tâm lý, chưa biết cách ứng
xử đúng mức khi làm việc với thân chủ, với người dân và với phía đối tác.
Anh Nguyễn Công Ánh góp ý kiến:
“ Hiện nay ở TP. Hồ Chí Minh có những dự án đang giúp cho khoảng 5.000 trẻ
em có chỗ ăn, chỗ ở, chỗ đi học, và giúp cho khoảng 20.000 trẻ em nghèo trong cộng
đồng dân cư. Nhưng đây chỉ là những vấn đề trước mắt. Chúng ta cần có những hoạt
động bền vững, giải quyết được tận gốc vấn đề. Chính vì vậy cần có sự tham gia của
cha mẹ, cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương và cần có sự hợp tác của các tổ
chức xã hội trong và ngoài nước. Nhiều nhân viên xã hội mới ra trường nên chưa có
kinh nghiệm làm việc; có những người thiếu chuyên môn về công tác tham vấn, chưa
biết cách làm việc với gia đình và cộng đồng”.

của cha mẹ.
5/ Kinh nghiệm khi làm việc với trẻ em:
Để hiểu rõ tâm tư nguyện vọng của nhóm trẻ đối tượng, chúng ta phải gần gũi,
thân thiện, chân thành và lắng nghe. Khi “tiếp cận” được với nhóm trẻ này, nhân viên
xã hội sẽ hiểu hoàn cảnh của các em, nhóm bạn và gia đình của chúng. Quá trình tiếp
cận cũng là tiến trình giúp đỡ trẻ em. Nhân viên xã hội có đủ khả năng để làm công tác
tham vấn, làm công tác biện hộ vì quyền lợi cho trẻ em.
Công việc tiếp cận giúp nhân viên xã hội có thông tin kịp thời, giúp trẻ tránh được
sự ngược đãi, bị đe dọa, bị lạm dụng tình dục hoặc bị dụ dỗ vào các tệ nạn xã hội.
Một nhân viên xã hội đã cho biết kinh nghiệm trong công tác tiếp cận trẻ và công
tác vãng gia:
“ Một hôm tôi đến thăm một nhóm trẻ trong cộng đồng nghèo. Tôi nhìn thấy
một bé gái đứng khóc. Khi đến hỏi chuyện tôi mới biết em tên H, 14 tuổi. Em bị mẹ
ghẻ đánh dữ tợn. Bà buộc em phải đi làm và đưa tiền về bà mới cho ăn. Bà đã buộc em
Kỷ yếu Hội thảo ngày CTXH thế giới 2009 - "Nhân viên xã hội - Tác nhân của sự thay đổi"
Đại học Đồng Tháp
7

phải nghỉ học. Em cũng chẳng biết làm gì để kiếm tiền đưa về cho gia đình. Bà chửi
mắng em suốt ngày. Cuối cùng H đã bỏ nhà và ra đường phố để kiếm sống. Tôi đã đến
làm quen và nói chuyện với em, sau đó hỏi ý kiến em và đến thăm gia đình. Gia đình
đã đón tiếp tôi rất ân cần. Người mẹ đã kể lể cho tôi nghe đủ thứ khó khăn của bà.
Trước khi ra về, bà có nói với tôi: “Tôi cám ơn cô đã đến thăm gia đình. Tôi sẽ cho
cháu đi học lại”.
Kết luận:
Thật vậy, khi tiếp cận với nhóm trẻ có hoàn cảnh khó khăn, nhân viên xã hội
phải tích cực giúp đỡ, hoặc tham vấn cho các em trên đường phố, đồng thời giúp các
em nâng cao nhận thức về những vấn đề xã hội đang diễn ra trong khu vực, nơi các em
sinh sống và làm việc.
Việc tham vấn cho trẻ trong cộng đồng nghèo, trên đường phố, trong gia đình là