TÒA ÁN NHÂN DÂN
I) Vị trí pháp ý và Chức năng của Tòa án:
- TAND là 1 trong 4 hệ thống cơ quan cấu thành bộ máy nhà nước, do Quốc hội lập ra và
chịu sự giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp.
- TAND có vị trí tương đối độc lập trong bộ máy nhà nước, nhất là trong hoạt động xét
xử. Tòa án độc lập và chỉ tuân theo pháp luật.
- Tòa án nhân dân là trung tâm trong hệ thống tư pháp ở nước ta. Với tư cách là cơ quan
tài phán, TAND thực hiện 1 trong 3 loại quyền lực nhà nước : quyền tư pháp.
Điều 127 HP 1992 : “ Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân đại phương, Tòa án quân
sự và các Tòa án khác theo luật định là những cơ quan xét xử của nước CHXHCNVN”. Như
vậy chức năng của Tòa án là xét xử.
Điều 1 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2001 : “ Tòa án nhân dân năm 2001 : “ Tòa án
xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân-gia đình, lao động, kinh tế, hành chính và giải
quyết những việc khác (mang tính mở) theo quy định của PL”.
• Chức năng duy nhất của TAND là xét xử (nhân danh NN ra phán quyết về những
hành vi tiêu cực quy định trong BL Hình sự; giải quyết tranh chấp về dân sự, lao
động, đất đai, hành chính…-> Phi hình sự; Vụ việc khác như tuyên bố phá sản 1
doanh ngiệp, KN danh sách cử tri).
 Phải hiểu theo 1 phạm vi rất rộng.
 Có 4 thủ tục xét xử :
 Sơ thẩm
 Phúc thẩm
 Giám đốc thẩm
 Tái thẩm
- Giám đốc thẩm và tái phẩm là 1 thủ tục đặc biệt nhằm xem xét lại bản án của Tòa án, đã
có hiệu lực Pháp luật. Án đang có hiệu lực mà có 1 tình tiết làm đảo lộn sự thật thì vụ án
đó được xem xét lại qua 1 thủ tục đặc biệt là tái thẩm. Nếu bản án đó có những sai phạm
nghiêm trọng trong thủ tục tố tụng thì bản án sẽ được xem lại bởi giám đốc thẩm.
- Luật Tổ chức TAND năm 2002 đã có những điểm mới sau đây so với luật tổ chức TAND
năm 1992 :
 Luật tổ chức TAND 2002 đã bỏ đi thủ tục xét xử sơ thẩm đồng thời là chung thẩm

- Phó chánh án do Chủ tịch nước bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức.
- Thẩm phán
- Thư ký tòa án (do Chánh án TANDTC bổ nhiệm).
• Cần phân biệt 2 khái niệm :
+ Chánh án khác với thẩm phán như thế nào ?
Thẩm phán là 1 nghề nghiệp (xét xử) 1 TA sẽ có nhiều thẩm phán. Trong
đó sẽ có 1 người có năng lực chuyên môn, có khả năng quản lý, có uy tín ->
được đôn lên thành Chánh án -> có mối liên hệ chặt chẽ giữa Thẩm phán và
Chánh án -> Muốn trở thành Chánh án phải là thẩm phán (Chánh án vẫn được
ngồi vào HĐXX bình thương).
+ Thư ký tòa án và thư ký phiên tòa :
 Thư ký tòa án : Là 1 người giúp việc cho cả tòa án, là trợ lý đắc lực
cho ông Chánh án.
 Thư ký phiên tòa : Ghi chép diễn biến của 1 phiên tòa.
 Cơ cấu tổ chức :
- Hội đồng thẩm phán :
Do Tòa tối cao lập ra và là cơ quan xét xử cao nhất, là tinh túy của ngành Tòa án :
không quá 17 người gồm 1 CATC, 4 PCATC và 12 thành viên ( 12 thành viên sẽ do
CATC chọn trong 130 thẩm phán Tối cao -> Do UBTVQH ký quyết định (130
người thì do Chủ tịch nước ký quyết định).
HĐTP là cơ quan xét xử cao nhất theo thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm, là cơ quan
hướng dẫn công tác xét xử của Tòa án nhân dân các cấp.
Nhiệm vụ, quyền hạn của HĐTP:
- Giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án mà bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu
lực PL bị kháng nghị.
- Hướng dẫn các Tòa án áp dụng thống nhất PL, tổng kết kinh nghiệm xét xử.
- Kiểm tra hoạt động xét xử của Tòa án cấp dưới.
- Chuẩn bị các dự án luật, pháp lệnh trình QH, UBTVQH.
- Thông qua báo cáo công tác của Chánh án TANDTC về hoạt động của Tòa án để
trình QH, UBTVQH, Chủ tịch nước.

- Hội thẩm nhân dận (do HĐND cùng cấp bầu theo sự giới thiệu của UB MTTQVN
cùng cấp).
- Thư ký tòa án (do Chánh án bổ nhiệm).
 Cơ cấu tổ chức: TAND cấp tỉnh có :
+ Ủy ban thẩm phán : gồm Chánh án, Phó chánh án, một số thẩm phán do Chánh
án TANDTC quyết định theo đề nghị của Chánh án TAND tỉnh (tổng số thành viên
không quá 9 người).
Nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban thẩm phán :
- Giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án mà bản án của Tòa án cấp dưới đã có hiệu lực
PL bị kháng nghị.
-Bảo đảm việc áp dụng thống nhất PL tại Tòa án cấp mình và các Tòa án cấp dưới.
-Tổng kết kinh nghiệm xét xử.
-Thông qua báo cáo công tác của Chánh án TAND tỉnh để báo cáo trước HĐND
cùng cấp và TANDTC.
+ Tòa chuyên trách : Tòa hình sự, dân sự, kinh tế, hành chính, lao động.
Nhiệm vụ của các Tòa chuyên trách :
- Sơ thẩm các vụ án thuộc thẩm quyền của TAND tỉnh hoặc các vụ án thuộc thẩm
quyền của TAND huyện nhưng TAND tỉnh lấy lên để xét xử.
- Phúc thẩm các vụ án mà bản án chưa có hiệu lực PL của Tòa án cấp dưới bị
kháng nghị, kháng cáo.
c) TAND cấp huyện :
TAND cấp huyện gồm có :
- Chánh án.
- Phó Chánh án.
- Thẩm phán
 Ba cơ quan này do Chánh án TANDTC bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức.
- Hội thẩm nhân dân ( do HĐND cùng cấp bầu)
- Thư ký tòa án (do Chánh án bổ nhiệm).
TAND cấp huyện có thẩm quyền : xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự, dân sự, lao
động, hôn nhân-gia đình… theo quy định của PL tố tụng.

thẩm quyền xét xử như : sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm.
+ Mô hình tòa án hiện nay bị coi là lỗi thời, lạc hậu không phù hợp với thông lệ quốc tế.
Cách thành lập tòa như bây giờ phản ánh tư duy bình quân cào bằng chủ nghĩa (văn minh
nông nghiệp) là nguyên nhân gây ra tình trạng tồn đọng án ở 1 số nơi trong khi 1 số nơi
không có án để mà xử, là nguyên nhân làm cho Tòa án không độc lập mà bị lệ thuộc vào
chính quyền địa phương… Nhận thấy điều bất hợp lý này vào năm 2005 Bộ Chính trị đã
ban hành Nghị quyết số 49 : Về chiến lược cải cách tư pháp ở VN đến 2020. Theo Nghị
quyết này thì từ nay đến năm 2020 Tòa án ở Việt Nam phải được thiết kế lại theo mô
hình cấp xét xử (Tòa khu vực) : Ở đâu dân đông án nhiều thì lập nhiều tòa án còn ở đâu
dân ít, án ít thì gom dân lại để lập 1 tòa.
Để triển khai, thi hành Nghị quyết này của Bộ Chính trị thì 4 cơ quan sau đây : Bộ Công
an, Bộ Quốc phòng, Tòa án nhân dân tối cao, VKS nhân dân tối cao đã xây dựng hoàn tất
đề án thành lập tòa án theo cấp xét xử và hiện nay đang trình cho UBTVQH xem xét và
cuối cùng trình cho Quốc hội quyết.Trên cơ sở đó chúng ta sẽ thiết lập nên 3 tòa thượng
thẩm (chuyên xử giám đốc thẩm, tái thẩm) ở 3 miền Bắc, Trung, Nam.
 Tòa án tối cao không xét xử mà chỉ quản lý đóng vai trò bộ não chỉ huy của
ngành Tòa án.
- Cần thành lập 1 số Tòa án chuyên biệt như : Tòa án vị thành niên.
- Tòa án hành chính cần tổ chức độc lập, tách khỏi hệ thống TAND để bảo đảm tính đặc
thù xét xử các vụ tranh chấp giữa cơ quan công quyền với người dân. Cần nghiên cứu cơ
chế giám sát Hiến pháp, có thể thành lập Tòa án Hiến pháp hoặc trao cho TATC thẩm
quyền này như 1 số nước đã thực hiện…