B Nụng nghip v Phỏt trin nụng thụn
Tăng cờng năng lực về công nghệ hạt giống cây rừng phục vụ các hoạt động
nghiên cứu - phát triển và bảo tồn ngoại vi
(Mã số: 058/04VIE)
Báo cáo lớp học v đánh giá kỹ năng
của các học viên về

Kỹ thuật trèo cây an toàn và thu hái hạt giống Ngời viết: John Larmour

Ensis
(the joint force of CSIRO and Scion)
Canberra, Australia

Tháng 7/ 2006


Nơi thu hái.
Thời điểm thu hái
Phơng pháp thu hái.

Để thu hái hạt giống đảm bảo số lợng và chất lợng, hạt giống cần thu hái vào đúng
mùa vụ khi quả chín rộ nhất. Bên cạnh đó, hạt giống đòi hỏi phải đợc cất trữ trong
điều kiện bảo quản thích hợp. Lợng hạt giống đợc cất trữ sẽ phụ thuộc vào sức sống
của hạt trong quá trình bảo quản, nhu cầu hạt giống trong tơng lai và sự ra hoa kết
quả của các loài nh thế nào? Ví dụ các loài Keo, chúng ta có thể thu hạt hàng năm
tuy nhiên lợng hạt thu đợc cũng có những biến đổi từ năm này qua năm khác.
Ngợc lại, một số loài thuộc rừng ma nhiệt đới (ví dụ các loài thuộc họ Dầu), quả
đợc hình thành theo mùa và phụ thuộc vào sự kết hợp của các yếu tố khí hậu và môi
trờng cho riêng từng loài. Do vậy khoá học này đợc tổ chức để giúp các học viên
biết cách xây dựng một kế hoạch thu hái hạt giống để đáp ứng đợc các yêu cầu nh
trên và cung cấp các kỹ năng cần thiết để đảm bảo việc thu hái sẽ thành công.

3. Nội dung khoá học

Học viên của khoá học là những cán bộ trẻ đã tham gia vào những hoạt động tại hiện
trờng nh thu hái, chế biến và bảo quản hạt ở nhiều vùng khác nhau ở Việt Nam, họ
cũng là các nhà chọn giống và quản lý lâm nghiệp. Nội dung của khoá học đợc tiến
hành để cung cấp kỹ năng và hoàn thiện quy trình liên quan đến thu hái hạt giống từ
rừng tự nhiên và rừng trồng, bao gồm cả những yêu cầu đặc biệt về việc thu hái các lô
hạt nghiên cứu. Các yêu cầu về kỹ thuật thu hái hạt phấn, vật liệu nhân giống một
cách an toàn cũng đợc diễn tập.

Lớp học đợc giới thiệu đan xen giữa lý thuyết và thực hành. Nội dung của lý thuyết
bao gồm các bài giảng đợc giới thiệu cả ở Trạm thực nghiệm Ba Vì và tại Văn phòng
trung tâm ở Hà Nội. Các học viên đợc thực tập tại các rừng giống và vờn giống tại
Trạm thực nghiệm giống Ba Vì và rừng tự nhiên của Vờn Quốc gia Ba Vì. Các thông

giống ở rừng tự nhiên tại vờn quốc gia Ba Vì

4. Phần đánh giá lớp học

Kết thúc khoá học các học viên hoàn thành một bản câu hỏi lấy ý kiến để chỉ ra mức
độ thoả mãn với cách mà nội dung khoá học đã trình bày. Kết quả chung cho thấy nội
dung của khóa học đáp ứng đợc những yêu cầu của học viên và họ cảm thấy tin
tởng vào kỹ năng và kiến thức mới có thể sẽ giúp họ đóng góp chuyên nghiệp hơn
cho mục tiêu này ở nơi làm viêc (Phụ lục 2). Giáo viên hớng dẫn cũng cảm thấy hài
lòng về sự nhận thức của các học viên liên quan đến các thuật ngữ sử dụng ở hiện

4
trờng thu hái hạt giống và về quản lý vờn và rừng giống, những khái niệm về việc
tài liệu hóa, các kỹ thuật thu hái và yêu cầu về việc quản lý chất lợng một cách tỉ mỉ
thông qua tất cả các giai đoạn để chắc chắn rằng toàn bộ thông tin về hạt giống đều
đạt đợc. Kết thúc khóa học tất cả các học viên đều đợc cấp chứng chỉ đã tham gia và
hoàn thành các nội dung của khóa học.

5. Một số kiến nghị

Một số kiến nghị dới đây đợc đa ra nhằm trả lời cho những vấn đề đã đợc thảo
luận giữa các học viên về các kỹ thuật xử lý hạt giống tại cơ quan nơI họ làm việc và
khi quan sát đợc khi họ tham gia các hoạt động tại khoá học của Trung tâm giống
Việc điều phối mà tiến trình xử lý hạt giống đòi hỏi đáp ứng nhu cầu gia tăng năng
suất và chất lợng hạt giống cũng nh việc tài liệu hoá nguồn hạt cha có sự phối
hợp. Các quá trình hiện nay mới chỉ có hiệu quả đối với việc điều hành quy mô
nhỏ, xong quá trình này đang đòi hỏi một quy mô điều hành lớn hơn. Quy trình xử
lý lạc hậu sẽ làm tăng nguy cơ lẫn hạt, do đó dễ gây ảnh hởng đến công tác cải
thiện giống của Trung tâm giống.
Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng cần phải dành riêng 1 chiếc máy tính cho


Hiện nay, việc sử dụng túi ni lông mỏng làm khô hạt ở Trung tâm nghiên cứu giống
cây rừng là không phù hợp, hạt giống rất dễ bị lọt xuống đất và rơi mất hoặc chúng bị
trộn lẫn với nhau giữa các lô hạt riêng rẽ.

3. Việc làm khô hạt bằng cách rải hạt phơi dới ánh nắng mặt trời nhẹ đợc áp dụng
cho hạt Keo và Bạch đàn tại khu vực gần nơi thu hái. Việc này cũng có thể tiến hành
bằng cách sử dụng sàng bằng tre mây để phơi các khối hạt thu từ cây cá thể hoặc các
tấm bạt lớn cho hạt thu đại trà.

4. Cần có khu dành riêng cho việc xử lý hạt giống tại mơi có nhiều điểm thu hái chính
cho việc xử lý hạt trớc khi đa vào cất trữ và cả quả khi cần đợc giữ dới điều kiện
khô ráo, Khu này có thể làm nhiều mục đích khác nhau nhng luôn đợc sẵn sàng khi
tới vụ thu hái hạt giống.

5. Cần có thêm những chiếc thùng đậy nắp kín dùng để đựng số lợng lớn hạt giống ví
dụ nh hạt giống của các loài Keo. Thể tích chứa của thùng loại nhỏ 10 - 20 lít và loại
to 60 lít. Hạt giống của các loài Keo có thể bảo quản trong các thùng này, nó có thể
chống đợc các loại côn trùng và không bị hút hoặc mất độ ẩm hạt có thể bảo quản ở
nhiệt độ phòng trong nhhiều năm.

6. Khi có một số lợng lớn hạt giống Keo thu hái (>100 kg), cần phải có thiết bị máy
móc để tách hạt. Thiết bị này có thể đợc chế tạo theo mẫu của Trung tâm hạt giống
úc (ATSC) ở Canberra hoặc theo nguyên lý giống nh là máy đập lúa hoặc máy trộn
bê tông trong xây dựng. Hiện nay, ở Trung tâm giống các biện pháp xử lý hạt giống
đều bằng tay, nh vậy nó chỉ phù hợp cho việc thu hái những lô hạt giống có số lợng
ít, nó không thể đáp ứng đợc khi có một số lợng lớn hạt giống đợc thu hái.

7. Cần phải tiến hành sửa chữa lại thổi hạt đã đợc nhập khẩu từ úc để có thể đa vào
sử dụng làm sạch hạt giống. Đến nay cũng nên xem xét đến việc chế tạo một máy thổi

riêng. Cần áp dụng rộng dãi ở Việt Nam.

ảnh 4. Làm khô hạt bằng các túi li nông mỏng không thoáng khí, lô hạt của các cây mẹ
riêng rẽ rất rễ chộn lẫn vào với nhau. 8
Phụ lục 1. Danh sách các học viên
Stt Họ và tên Tên cơ quan Địa chỉ Điện thoại E-mail
1 Nguyễn Hữu Hiếu
Trung tâm nghiêm cứu giống cây rừng
Viện KH Lâm nghiệp VN
Hà Nội (84) 0983.249.702 [email protected]
2 Nguyễn Tuấn Hng
Trung tâm nghiêm cứu giống cây rừng
Viện KH Lâm nghiệp VN
Hà Nội (84) 0915.057.755 [email protected]
3 Trần Thị Hạnh
Trung tâm nghiêm cứu giống cây rừng
Viện KH Lâm nghiệp VN
Hà Nội (84 - 4) 8.389.813

4 Nguyuễn Đức Hải
Trung tâm nghiêm cứu giống cây rừng
Viện KH Lâm nghiệp VN
Hà Nội (84) 0983.611.360 [email protected]
5 Nguyễn Quốc Toản
Trung tâm nghiêm cứu giống cây rừng
Viện KH Lâm nghiệp VN
Hà Nội (84 - 4) 8.389.813 [email protected]

Trung Bộ
Đông Hà,
Quảng Trị
(84) 0914.418.744 [email protected]
14 Phạm Xuân Nam Trung tâm giống cây trồng Bình Thuận Bình Thuận (84) 0918.369.618

15 Nguyễn Quang Minh Lâm trờng Đồng Hới
Đồng Hới,
Quảng Bình
(84) 0982.310.378 [email protected]
16 Đỗ Văn Ngọc
Trung tâm kỹ thuật và giống cây trồng
Phú Yên
Phú Yên (84) 0989.078.455 [email protected]
17 Mr.John Larmour CSIRO
Canberra,
Australia (02) 62.818.274 [email protected]

Phụ lục 2. Bảng câu hỏi đánh giá lớp học

1. Công việc của bạn có liên quan đến những vấn đề nh sau:
Trả lời
A. Cải thiện giống cây rừng 9
B. Thu hái hạt giống 13
C. Các khảo nghiệm ngoài thực địa 9
D. Xử lý hạt giống, Kiểm tra nảy mầm và bảo quản hạt giống 7
E. Tài liệu hoá số liệu thu hái 7
F. Khác

2. Bạn đánh giá nh thế nào về lớp học?

D. Vật hậu học 6

9
E. Việc xác định thời gian thu hái hạt 5
F. Tài liệu hoá và cơ sở dữ liệu 1
G. Thảo luận với các học viên chuyên về hạt giống ở các vùng khác nhau 1

7. Phần nào của khóa học bạn thấy thích nhất?
A. Các bài giảng lý thuyết trên Power point 3
B. Thực hành 12
C. Sự vui nhộn của ông John 2

8. Bạn cho rằng nên học nhiều hơn từ:
A. Các bài giảng trên Power point
B. Thực hành
C. Cả hai 14

9. Phần nào sau đây, bạn cho rằng cơ quan của bạn có thể cải thiện và làm thay
đổi cho tốt hơn?
A. Các kỹ thuật thu hái hạt giống 7
B. Quản lý rừng và vờn giống 6
C. Chế biến và xử lý hạt giống 10
D. Tài liệu hoá 11
E. Không phần nào.

10. Phần nào sau đây, bạn nghĩ rằng khoá học này sẽ giúp bạn cải thiện những
đóng góp của bạn với cơ quan bạn đang làm việc?
A. Các kỹ thuật thu hái hạt giống 10
B. Quản lý rừng và vờn giống 12
C. Chế biến và xử lý hạt giống 9