Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
LỜI MỞ ĐẦU
Gia đình là tế bào của xã hội, là nơi nuôi dưỡng nhân cách, là cái nôi
tinh thần của mỗi người từ khi sinh ra cho đến khi trưởng thành và từ giã
cuộc đời. Không có ai lớn lên mà không cần một gia đình yên ấm, hạnh
phúc. Nhưng cuộc sống nhiều lúc không như con người mong đợi. Có người
may mắn có được tuổi thơ êm đềm bên cạnh cha mẹ và người thân, nhưng
cũng không thiếu những mảnh đời phải chịu nhiều bất hạnh, đau đớn về thể
xác lẫn tinh thần ngay trong chính gia đình của mình. Hằng ngày những phải
chứng kiến biết bao cảnh thương tâm, bố mẹ chửi rủa, đánh đập lẫn nhau…
và nạn nhân cuối cùng của những gia đình “cơm chẳng lành canh chẳng
ngọt” đó bao giờ cũng là những đứa trẻ, nỗi đau này sẽ đeo đẳng họ đến hết
cả cuộc đời nếu như họ không cố gắng chấp nhận và loại bỏ chúng.
Xã hội càng phát triển, đời sống con người ngày càng được nâng cao
nhưng dường như nó không tỷ lệ thuận với hạnh phúc của con người được
hưởng. Thay vào đó là những giá trị truyền thống của gia đình, nhân cách,
đạo đức, tình cảm bị xem nhẹ, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình trở
nên phức tạp và khó khăn hơn.
Điều đặc biệt là những tổn thương về mặt tinh thần ngay từ lúc còn
nhỏ sẽ còn đeo đẳng cho đến lúc trẻ đã trưởng thành. Càng kéo dài thời gian
thì những tổn thương dường như càng in sâu vào trong lòng của mỗi người
khó có thể thay đổi được. Đó là gánh nặng tinh thần rất lớn ảnh hưởng đến
cuộc sống của họ.
CTXH ở nước ta hiện nay nói chung còn chưa phát triển, khái niệm về
CTXH còn mới mẻ mà không phải ai cũng hiểu được hết ý nghĩa của nó.
Đặc biệt, ở những vùng nông thôn nói chung và ở nơi tôi thực tế nói riêng,
hầu hết tất cả mọi người dân chưa có cơ hội để được tiếp cận với những dịch
vụ này, thậm chí là chưa từng nghe nói đến. Vì thế khi gặp những khó khăn
về mặt tâm lý hay những trở ngại trong cuộc sống họ không biết làm sao để
thoát khỏi những rắc rối đó vì vậy cuộc sống của họ dễ đi đến chỗ bị bế tắc
và có những hành vi tiêu cực.
vụ/năm. Ngoài ra không sử dụng để canh tác được bất kỳ một loại hoa màu
nào khác do đất đai quá xấu. Ngoài nguồn thu nhập từ lúa, người dân còn
chăn nuôi thêm một số loại gia súc, gia cầm và rau quả để phục vụ cho cuộc
sống của mình.
Bù lại, cuộc sống của người dân lại rất êm đềm, bình lặng sau lũy tre
làng, người dân yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, con cháu đều chăm ngoan
học giỏi, mong muốn đền đáp công ơn của ông bà, cha mẹ, thầy cô và tiếp
nối truyền thống hiếu học của quê hương. Tình hình chính trị, xã hội ổn
định. Ngoài các hoạt động văn hóa được tổ chức vào các ngày lễ lớn, ngày
kỷ niệm đất nước thì thôn không có hoạt động văn hóa nào khác.
Trong vòng 10 năm trở lại đây đời sống của người dân trong thôn đã
phát triển vượt bậc. Nhà nào cũng có của ăn, của để, đời sống vật chất được
đảm bảo, con cái được bố mẹ đầu tư học hành ngày càng nhiều hơn.
Nhưng đổi lại sự đầy đủ về đời sống vật chất thì đã có biết bao nhiêu
sự thay đổi về mặt xã hội. Đặc biệt, sau những năm đổi mới, đất nước ta hội
nhập vào nền kinh tế thị trường, làn sóng di cư từ nông thôn ra các thành
phố lớn, hay đi xuất khẩu lao động ở nước ngoài ngày càng ồ ạt. Hình ảnh
một gia đình “Tam đại đồng đường” hay “Tứ đại đồng đường” giờ đây thật
hiếm hoi. Mỗi gia đình chỉ còn lại bố mẹ già, người vợ hay chồng ở nhà
chăm sóc con cái. Còn thanh niên, những người trong độ tuổi lao động đều
lăn lộn kiếm sống xa gia đình. Để có tiền gửi về cho gia đình sắm sửa những
tiện nghi sinh hoạt, nâng cao đời sống vật chất. Và chính họ cũng đã mang
về cho miền quê vốn bình lặng này một làn gió mới, một lối sống mới.
Nếu như trước đây các thành viên trong gia đình sống và cư xử với
nhau theo những lý lẽ rất thông thường như: “Cha mẹ đặt đâu, con ngồi
đấy”, “Kính lão đắc thọ” hay “Một giọt máu đào hơn ao nước lã”. Thì giờ
đây, lý lẽ đó hầu như không còn tồn tại nữa, sức mạnh của đồng tiền đã trở
thành quyền năng. Con người coi trọng tiền bạc hơn, cứ mải miết chạy theo
đồng tiền mà bỏ qua rất nhiều thứ quan trọng, trong đó có tình cảm gia đình.
Hình như đời sống vật chất ngày càng được nâng cao thì những giá trị
khó khăn của họ ngày càng đi vào bế tắc, không có lối thoát. Mặc dù họ vẫn
cố tỏ ra bình thường nhưng đời sống tinh thần lại luôn căng thẳng. mọi
người nói chung và người dân thôn 4 nói riêng rất cần được tiếp cận đến các
hoạt động tâm lý để được hỗ trợ, giúp đỡ giải quyết những khó khăn của bản
thân, gia đình để dung hòa các mối quan hệ và hơn hết là lấy lại cân bằng
trong đời sống tinh thần.
Tôi hi vọng rằng với sự phát triển ngày càng lớn của ngành Công tác
xã hội ở nước ta. Vào những năm tới người dân nói chung và người dân ở
các vùng nông thôn nói riêng sẽ được tiếp cận với các dịch vụ này. Sẽ không
còn nữa cảnh những gia đình ly tán vì những mâu thuẫn nhỏ nhặt không biết
cách giải quyết, những người dân có các vấn đề về tâm lý sẽ được hỗ trợ để
tìm thấy sự cân bằng trong cuộc sống… Và hơn hết Công tác xã hội nói
chung đã đi vào đời sống của con người một cách thiết thực nhất.
4
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
II. TIẾN TRÌNH TRỢ GIÚP THÂN CHỦ.
1. Hoàn cảnh tiếp nhận thân chủ.
Tôi thực hành những kiến thức về Công tác xã hội của mình một cách
rất tình cờ. Trước đây khi chưa theo học những kiến thức cơ bản của môn
công tác xã hội, mỗi khi bạn bè chia sẻ khó khăn gì thì tôi không biết nên
hành động như thế nào, muốn giúp bạn, an ủi bạn một tý tôi cũng không biết
nên bày tỏ như thế nào cho phải, hay đơn giản chỉ là chuyện mấy chị em tôi
cứ xung đột nhau mãi, em tôi không nghe lời mà tôi không có cách nào để
thuyết phục, khuyên giải. Cảm giác bất lực làm cho tôi rất khó chịu.
Nhưng từ khi theo học ngành Công tác xã hội, được trang bị nhiều
kiến thức, kỹ năng trong việc giải quyết những mâu thuẫn, những xung đột
trong gia đình, bạn bè, giúp tôi cân bằng đời sống tinh thần, dung hòa các
mối quan hệ, khi gặp khó khăn thì biết cách suy nghĩ như thế nào cho tích
cực, điều này làm cho đời sống tinh thần của tôi trở nên dễ thở hơn. Tôi đã
lẽ đó là tiếng khóc của tột cùng nỗi đau, nỗi thất vọng.
Lòng tôi chợt như bừng tỉnh, thì ra bấy lâu này tôi đã lãng quên người
bạn thân từ thủa thiếu thời. Không biết từ bao giờ tôi đã sống mà ích kỷ và
vô tâm đến vậy. Tôi đã không hề quan tâm đến những tâm sự trước đây của
V. Chắc V đã rất buồn khi không nhận được từ tôi một lời chia sẻ, trong khi
tôi là người mà V vô cùng tin tưởng mới tâm sự cho tôi nghe mọi chuyện
của mình. Trong lòng tôi chợt thôi thúc một mong muốn. Vì sao bao nhiêu
năm theo học chuyên nhành CTXH mà tôi không thể giúp được gì cho V?
Chẳng lẽ tôi chỉ mải đeo đuổi những lý thuyết khô khan trên sách vở mà
không thể áp dụng nó vào trong thực tiễn hay sao? Tôi phải làm một cái gì
đó để giúp V và cũng chính là giúp chính mình. Nếu tôi cứ mải do dự, không
hành động thì có lẽ sau này tôi sẽ hối hận chết mất. Không việc gì phải sợ,
cứ làm thử, thà tôi cố gắng còn hơn là cứ mải lo lắng sợ mình không làm
được. Bao nhiêu câu hỏi đặt ra để tự chất vấn mình, cuối cùng tôi cũng quyết
định mình phải giúp V.
Mùa hè năm nay tôi âm thầm vạch ra một kế hoạch giúp đỡ V, gọi
theo chuyên ngành của tôi thì đó là thực hành môn học Công tác xã hội cá
nhân. Trước khi thực hiện tôi cứ nghĩ rằng chắc V ngạc nhiên lắm vì sự
nhiệt tình đột ngột của mình. Tôi vốn vô tâm mà mỗi lần V gọi điện cho tôi
đều hỏi rằng “sao ông không gọi điện cho mình?”. Lúc đó tôi chỉ cười hì hì
và giải thích với hàng vạn lý do rằng mình bận, máy điện thoại của mình hết
tiền…để biện hộ cho sự thiếu sót của mình. Có thể nói V chính là thân chủ
thực sự đầu tiên của tôi (mà có thể chính V cũng không hiểu như thế nào là
thân chủ nữa cũng nên) và tôi trở thành Nhân viên xã hội nghiệp dư như vậy
đó. Một sự tình cờ nhưng lại có ý nghĩa vô cùng lớn đối với tôi, mùa hè năm
nay thật ý nghĩa vì tôi đã làm được một điều có ích. Dù bạn tôi chưa hoàn
toàn thoát khỏi những khủng hoảng và khó khăn nhưng tôi tin rằng trong
thời gian tới đời sống tinh thần của V sẽ thoải mái hơn. Và như vậy đối với
tôi đã là một thành công lớn rồi.
Nhưng chưa đầy 1 năm sau bố mẹ V ly dị, hình như bố của V quen
thói ăn chơi hoang phí như thời còn ở bên Nga, nên bao nhiêu tiền bạc đều
không cánh mà bay. Số tiền mà mẹ V dành dụm được bao nhiêu năm cộng
với số tiền bán đất đai, nhà cửa cũng bị bố V tiêu hết. Đã thế bố của V lại
tính tình vô cùng cộc cằn nóng nảy, có lần còn đánh cả bảo vệ ở cơ quan nên
bị đuổi việc. Không có việc làm, không có tiền để bài bạc, rượu chè, bố của
V lại đi vay mượn để chơi, nhưng đều thua sạch. Mỗi lần như vậy, bố V lại
về nhà trong tình trạng say xỉn, lại đòi tiền, không có, lại đánh đập mẹ V. Mẹ
V vốn bị chứng đau nửa đầu, quá căng thẳng nên bệnh tình ngày càng nặng
thêm. Những lần chứng kiến mẹ bị đánh, V vô cùng tức giận nhưng cũng
không biết làm gì, không biết kêu ai (vì mỗi lần đánh vợ bố V lại đóng kín
7
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
cửa không cho ai vào). Quá thương mẹ V nhảy vào can ngăn thì cũng bị bố
đánh cho tơi bời, sau khi bố V mệt ngủ say thì ba mẹ con lại ôm nhau khóc.
Đặc biệt là em V, khi bố đi làm ăn xa thì nó chưa nhớ được mặt bố, khi bố
về thì nó chưa một ngày được bố bế, chứng kiến cảnh bố trong cơn thịnh nộ
đánh cả mẹ và anh, nó sợ hãi đến tím tái cả mặt mày nhìn càng thêm tội
nghiệp.
Thương con mẹ V đưa đơn ra toà xin ly hôn nhưng bố của V lại
không chịu để ba mẹ con V được sống cùng nhau mà V phải về sống với bố.
Mong mẹ có được cuộc sống tốt đẹp hơn, điều quan trọng là không bao giờ
bị bố đánh, V phải về sống với bố dù trong lòng không muốn. Và cũng từ
đây bắt đầu những chuỗi ngày tăm tối nữa của V.
Bố V vẫn cứ say xỉn, vẫn không có việc làm, vẫn bài bạc, và vẫn đánh
V mỗi tối ông ta trở về nhà. Bố đã như vậy, nhưng ông bà nội đã già lại khó
tính, họ không thích mẹ V vì nghĩ rằng mẹ V không tốt đã ly dị chồng nên
ghét luôn cả V. Ngoài giờ lên lớp V phải đi chợ, nấu nướng, giặt giũ cho cả
nhà, đã thế mỗi lần V ăn nhiều còn bị ông bà mắng. Không chỉ đau đớn về
để học hành cho xong chứ không nghĩ gì nữa cả vì thế V nhận lời với ý nghĩ
sau này có việc làm thì mình muốn làm gì mà chẳng được. Cuối cùng V
cũng học xong và có được tấm bằng về quê xin được một công việc ổn định.
Cũng thời gian đó bố V lấy vợ mới và V cũng biết rằng chính ông ta là
người cố tình xin xỏ cô V để chia cắt mẹ con V. Nỗi căm hận dường như đã
ngủ quên trong lòng V sau bao năm quá vất vả với cuộc sống bên ngoài lại
trỗi dậy. Trong lòng V giờ đây, bố V không chỉ độc ác mà còn nhẫn tâm, ích
kỷ, không bao giờ V có thể tha thứ được.
Mỗi lần nhìn gương mặt tiều tụy của mẹ, sự ngây thơ của đứa em dù
đã mười mấy tuổi đầu nhưng không bao giờ khôn lớn được. V chỉ biết âm
thầm khóc khi mẹ và em đã ngủ. Dạo này V không thể tập trung làm việc
được, hay bỏ bê công việc, hay cáu gắt với đồng nghiệp, không còn muốn
gặp gỡ ai nữa, trong lòng V chỉ thôi thúc một ý nghĩ trả thù bố, phải làm gì
đó để mẹ và em bớt khổ, nhưng làm như thế nào thì V không biết. V thật sự
cảm thấy cuộc sống thật bế tắc, V rất cần được giúp đỡ để lấy lại cân bằng
về tinh thần và ổn định cuộc sống.
3. Vấn đề thân chủ đang gặp phải.
V đã từng là nạn nhân của bạo hành gia đình trong một thời gian dài,
chịu những chấn động mạnh về mặt tâm lý. Sau này dù đi học xa, hạn chế
những va chạm trong gia đình với bố rất nhiều nhưng V cũng gián tiếp chịu
những chấn động về tâm lý vì thế những mâu thuẫn với bố trước đây vốn
không giảm mà ngày càng sâu sắc, căng thẳng thêm. Sau khi ra trường dù đã
có việc làm ổn định, sống gần mẹ. Nhưng trong thời gian này có quá nhiều
việc xảy ra, mẹ V hay đau ốm hơn, bà ngoại cũng đổ bệnh, gia đình gặp
nhiều khó khăn về kinh tế. Trong lúc đó bố V lại lấy vợ mới sống rất hạnh
phúc. V càng thêm khó chịu, bất lực V càng căm giận bố hơn, cho rằng ông
ta chính là nguyên nhân dẫn đến mọi đau khổ hiện nay cho mẹ con V. Càng
thương mẹ và em bao nhiêu V lại càng căm giận và oán hận bố của mình
bấy nhiêu. Quá lo lắng và căng thẳng ở nhà, đến cơ quan V hay nổi giận vô
cớ, gây mâu thuẫn với đồng nghiệp, bỏ bê công việc, không muốn quan hệ
thu
hẹp
các
mối
quan
hệ
Rất
căm
thù
bố
mình
Muốn
thoát
khỏi
cuộc
sống
hiện
tại
hương
mẹ
và
em
mà
không
biết
làm
gì
Chính
quyền
thiếu
Khủng hoảng tâm lý, gặp khó khăn trong công
việc, mâu thuẫn gay gắt với bố, muốn giúp mẹ
và em mà không biết làm sao
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
• Sơ đồ phả hệ
: Nam giới : Kết hôn
: Nữ giới : Ly hôn
11
MẹBố
K
V
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
• Sơ đồ sinh thái:
Chính
quyền
Cơ
quan
Người
yêu
Thân
chủ
Đoàn
thanh
niên
Đồng
nghiệp
Ngân
một công việc ổn định
và được sống gần mẹ và
em trai.
- Có trình độ và sức
khoẻ, là một người giàu
nghị lực.
- Rất thương mẹ và em,
mong muốn họ được
hạnh phúc.
- Hiền lành, phúc hậu,
chịu khó, được bà con
hàng xóm yêu mến.
- Rất thương con.
- Có lòng bao dung, dù
chia tay chồng nhưng
chưa một lần oán trách.
- Trong những năm
tháng tuổi thơ đã phải
xa bố từ lúc còn nhỏ.
- Khi bố về thì không
được sống hạnh phúc
mà gia đình đã sớm ly
tán.
- Quá thương mẹ và em
nên càng ngày càng
mâu thuẫn sâu sắc với
bố - người mà V cho
rằng đó là ngọn nguồn
của mọi nỗi bất hạnh đã
đến với mẹ con V.
nóng nảy, hay gây sự
với đồng nghiệp.
- Hiện nay đã có gia
đình mới.
- Rất thương mẹ con V
- Rất yêu V
- Quan tâm đến đời
sống của nhân viên, có
nguồn kinh tế lớn.
- Ngoài chăn nuôi tại
nhà thì không có công
việc gì để có thu nhập.
- Bị câm điếc bẩm sinh,
không được học hành.
Sống trong vòng tay che
chở của mẹ và ông bà
chưa thêt tụe lập được.
- Vẫn còn rất thương V,
muốn được V tha thứ.
- Đã thay đổi tính nết, tu
chí làm ăn,thỉng thoảng
còn về thăm ông bà
ngoại của V.
- Bà ngoại bị bệnh nên
không thể giúp đỡ mẹ
con V.
- Muốn giúp V nhưng
không có kỹ năng, V
cũng không hay chia sẻ
chuyện gia đình cho cô
nảy, cáu gắt với mọi
người nên họ cố lảng
tránh không muốn gây
chuyện với V.
- Hầu hết đều đi làm ăn
xa không có ở nhà nên
muốn giúp V cũng rất
khó khăn. Với lại V
cũng ít chia sẻ khó
khăn.
- Thiếu nguồn kinh phí
hoạt động, đội ngũ cán
bộ chưa qua đào tạo nên
trình độ chuyên môn
hạn chế.
- Thủ tục hành chính
rườm rà, khó khăn.
4. Lập kế hoạch trợ giúp thân chủ.
Vấn đề của V:
1/ Đang khủng hoảng về tâm lý, chán nản, bất lực, bế tắc.
2/ Bỏ bê công việc, mâu thuẫn với đồng nghiệp.
3/ Mâu thuẫn gay gắt với bố, chỉ nung nấu ý định trả thù.
4/ Kinh tế gia đình gặp khó khăn, mẹ đau ốm, em thì bị bệnh bẩm sinh
không giúp đỡ được gì.
15
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
Kế hoạch giúp trợ giúp thân chủ:
Mục tiêu Hoạt động Nguồn
lực/kinh phí
giúp thân chủ
xử lý căng
thẳng, khủng
hoảng, cách
kiềm chế cảm
xúc.
- Kết nối các
nguồn lực có
- Nghị lực,
khả năng
chịu đựng
của thân chủ.
- Tình
thương đối
với mẹ và em
của thân chủ.
- Mẹ thân
chủ.
- Người yêu,
ông bà ngoại,
bạn bè, đồng
nghiệp…
- Kinh
nghiệm, kiến
thức, kỹ năng
của NVXH
trong xử lý
căng thẳng
tâm lý.
Từ ngày 25
Giúp V trở
lại với công
việc và hoà
nhập với
đồng nghiệp.
- Gặp gỡ thân
chủ, chia sẻ,
an ủi, động
viên, khuyến
khích. Khơi
dậy niềm
đam mê công
việc trong V
cũng như
khao khát
kiếm tiền để
giúp mẹ và
em cải thiện
cuộc sống.
- Tham vấn
cho thân chủ
kiến thức và
kỹ năng xử lý
mâu thuẫn
với đồng
nghiệp ở cơ
quan.
- Gặp gỡ lãnh
đạo cơ quan
và đồng
-Từ ngày 4
tháng 7 đến 8
tháng 7 năm
2009.
- V đồng ý
quay trở lại
với công
việc.
- Cân bằng
được mối
quan hệ với
động nghiệp.
- Biết cách
xử lý những
tình huống có
thể dẫn đến
căng thẳng để
tránh va
chạm với
đồng nghiệp.
17
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
Giúp V cải
thiện mối
quan hệ với
bố của mình.
- Gặp gỡ, tìm
hiểu thông
tin và đánh
cho bố để tìm
thấy điểm
chung.
- Tạo điều
kiện cho hai
bố con gặp
gỡ, chia sẻ,
- Những kỷ
niệm tốt đẹp
về gia đình
trước đây của
V.
- Tình cảm
mà người bố
dành cho V.
- Mẹ, ông bà
ngoại, bạn
bè, người yêu
của V.
- Kinh
nghiệm, kiến
thức, kỹ năng
của NVXH
trong xử lý
khủng hoảng,
căng thẳng,
diễn biến tâm
lý của những
người từng là
nạn nhân của
điều kiện cải
thiện mối
quan hệ.
- Kết nối các
nguồn lực
khác như bạn
bè, mẹ, người
yêu V để
cùng nhau hỗ
trợ cho V.
Giúp V cải
thiện đời
sống vật chất
trong gia
đình
- Gặp gỡ, tìm
hiểu những
mong muốn
của V.
- Cùng V lập
kế hoạch
nhằm giải
quyết những
khó khăn về
kinh tế của
gia đình.
- Xếp đặt các
ưu tiên tuỳ
vào mối quan
tâm của V
sức khoẻ.
- Gia đình V
ổn định được
đời sống, yên
tâm làm ăn
để sau này có
thể làm được
một căn nhà
để ở.
- V yên tâm
công tác
19
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
làm thêm các
hoạt động
kinh tế như
chăn nuôi,
buôn bán có
thêm thu
nhập ổn định
cuộc sống gia
đình.
- Gặp gỡ
những cá
nhân có kinh
nghiệm làm
kinh tế trong
thôn nhờ họ
trợ giúp cho
V có thêm nghị lực vượt qua khó khăn. Đồng thời cũng gặp gỡ bố của V,
tìm hiểu cuộc sống hiện tại, mong muốn của bố V, từ đó đánh giá khả năng
hàn gắn mối quan hệ vốn đã sứt mẻ trầm trọng giữa hai người. Dù sao để cải
thiện được mối quan hệ bao giờ cũng cần đến thiện chí từ hai phía.
- Dù chưa phục hồi hoàn toàn về tâm lý, hiệu quả về cải thiện điều
kiện sống của gia đình V chưa nhìn thấy rõ rệt vì trong thời gian này gia
đình V cũng đang chờ hoàn thiện các thủ tục vay vốn. Nhưng nhìn chung,
giờ đây tâm lý của V đã ổn định hơn, không còn những cảm xúc tiêu cực khi
nhắc đến bố. Mặc dù cảm giác khó chịu, oán giận vẫn còn thế nhưng hai
người cũng đã có thể chạm mặt nhau (đã gặp nhau nói chuyện được một
lần), xoá dần khoảng cách, trong thời gian tới nếu cả ai cùng nỗ lực thì dù có
gia đình mới nhưng bố V vẫn có thể qua lại chăm sóc cho mẹ con V từ đó
bình thường hoá các mối quan hệ trở lại trong gia đình.
- Mặt khác, V cũng đã quay trở lại với công việc, các mâu thuẫn với
đồng nghiệp đã được giải quyết, tâm trạng tốt giúp cho V làm việc hiệu quả
hơn, cơ hội thăng tiến cũng đang được mở rộng nếu V nỗ lực và nhận được
sự hỗ trợ của lãnh đạo cơ quan. V càng quyết tâm hơn trong công việc để
thực hiện mục tiêu chăm sóc cho mẹ và em trai của mình ngày càng tốt hơn,
bù đắp những thiệt thòi mà họ đã trải qua. Chính vì những điều này mà bầu
không khí gia đình V đã cải thiện rất nhiều, không còn nặng nề như trước
nữa.
Đối với gia đình thân chủ.
- Bầu không khí gia đình đã thoải mái hơn.
- Mẹ của V rất vui vì giờ đây hai mẹ con đã có thể nói chuyện, tâm sự
với nhau mọi chuyện.
Đối với nhân viên công tác xã hội.
Bản thân tôi cảm thấy rất vui, vì trước hết tôi đã làm được một việc có
ý nghĩa đó là giúp đỡ được một người bạn ổn định được tâm lý và tất nhiên
tình bạn của chúng tôi ngày càng gắn bó hơn. Dù đi học xa nhưng chúng tôi
Trong suốt quá trình làm việc với thân chủ và những cá nhân, cơ quan
tổ chức, có liên quan để cùng nhau trợ giúp V giải quyết những khó khăn
của mình. Nhân viên xã hội bắt buộc phải thực hành nhiều kỹ năng quan
trọng, những kỹ năng này chủ yếu lại đựơc thể hiện thông qua quá trình
Nhân viên xã hội làm việc, trao đổi chia sẻ thông tin với thân chủ cũng như
những cá nhân, cơ quan tổ chức có liên quan đó.
Tuỳ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác nhau như đặc điểm tâm lý, tính
cách của thân chủ, của những cá nhân có liên quan và các yếu tố về thời
22
Công tác xã hội với nạn nhân của bạo hành gia đình
gian, địa điểm, cơ quan, tổ chức, đoàn thể mà mình tiếp cận. Nhân viên xã
hội lựa chọn, sử dụng những kỹ năng nào cho phù hợp, đạt hiệu quả cao nhất
trong quá trình trợ giúp thân chủ.
Kỹ năng giao tiếp, tạo lập mối quan hệ.
Trước hết bao giờ cũng phải kể đến kỹ năng quan trọng đầu tiên mà
có lẽ không thể thiếu được trong bất kỳ một hoạt động nào của Công tác xã
hội nói chung. Đó là kỹ năng giao tiếp, thiết lập mối quan hệ. Người ta vẫn
thường nói đến ấn tượng đầu tiên rất quan trọng đối với những người đối
diện mình. Và những hiệu ứng của ấn tượng đầu tiên sẽ có ý nghĩa quyết
định đến thành công, hiệu quả của công việc. Trong lần đầu gặp gỡ với thân
chủ cùng như các cá nhân, người đại diện của các tổ chức, cơ quan, đoàn
thể. Chỉ cần nhìn cách ăn mặc, cử chỉ, hành vi, ngôn ngữ, tác phong…là
người đối diện cũng đã có thể đánh giá được phẩm chất, cũng như năng lực
của nhân viên xã hội. Nếu tạo được ấn tượng tốt đẹp đối với người đối diện
thì Nhân viên xã hội sẽ có nhiều cơ hội nhận đựơc sự hợp tác của họ nhiều
hơn và vì thế mới tạo ra được hiệu quả trợ giúp.
Để làm được điều này Nhân viên xã hội phải có sự chuẩn bị kỹ càng
trước khi gặp gỡ đối tượng. Trang phục ăn mặc như thế nào cho phù hợp,
đặc biệt khi đến nơi công sở, tiếp xúc với lãnh đạo cơ quan, đoàn thể, họ hầu
bày tỏ đựợc thiện chí của mình, làm cho họ tin tưởng vào mình. Khi làm
việc với người đại diện của các cơ quan, đơn vị, đoàn thể cần phải làm cho
họ thấy được mục đích của mình chính là lợi ích của thân chủ, đồng thời chỉ
ra được những lợi ích mà cơ quan, đơn vị, đoàn thể có được nếu họ chịu trợ
giúp. Điều này rất quan trọng, vì lợi ích của họ cũng được quan tâm: “Nếu
quý cơ quan trợ giúp thì tôi nghĩ rằng điều này sẽ mang lại ý nghĩa rất
lớn…”.
Kỹ năng đặt câu hỏi, khuyến khích, khích lệ, động viên thân chủ.
Đặt câu hỏi như thế nào cho phù hợp với tình huống, hoàn cảnh thân
chủ, ngẵn gọn, dễ hiểu, lựa chọn dạng câu hỏi cho phù hợp…là một trong rất
nhiều tiêu chí để đánh giá mức độ thành thạo kỹ năng của Nhân viên công
tác xã hội.
Đối với những câu hỏi để tìm hiểu những thông tin về cá nhân thì có
thể sử dụng các câu hỏi như: “Anh (chị) tên là gì ạ?”; “Anh (chị) công tác
được bao nhiêu năm rồi ạ?”…Còn những câu hỏi nhằm mục đích thu thập
thông tin thì tốt nhất là nên đặt những câu hỏi mở: “Cậu cảm thấy như thế
nào khi chứng kiến cảnh bố cậu đánh mẹ?”; Điều mà bây giờ cậu mong
muốn nhất là gì?”; “Nếu bây giờ gặp lại bố cậu, cậu sẽ cảm thấy như thế
nào?”; “Chú cảm thấy V là một người như thế nào ạ?”; “Theo cô(chú) để hỗ
trợ cho V vay vốn chúng ta nên làm như thế nào ạ?”…
Đối với những thân chủ có vấn đề về tâm lý, họ khó bày tỏ những cảm
xúc, suy nghĩ của mình thì rất cần đến kỹ năng khuyến khích, khích lệ, an ủi,
động viên của Nhân viên xã hội. Nhưng những câu nói đó phải bắt nguồn từ
những tình cảm, cảm thông thật sự chứ không phải là những lời nói sáo
rỗng: ‘Cậu cứ nói tiếp đi, mình đang nghe mà”; “Cậu đừng lo lắng, mình
hiểu những cảm xúc của cậu”; “Cậu đừng buồn quá nhé, mọi chuyện rồi
cũng sẽ đâu vào đó hết, cần phải có thời gian mà”; “Cậu giỏi lắm, quả không
uổng công mình tin tưởng cậu bao nhiêu năm nay”…
24
Kỹ năng lắng nghe tích cực là một trong những kỹ năng quan trọng
nhưng để có thể vận dụng được hết hiệu quả của nó không phải là điều dễ
dàng. Nếu thực hành tốt kỹ năng lắng nghe tích cực thì cũng có nghĩa là
Nhân viên xã hội sẽ thực hiện tốt kỹ năng phản hồi nội dung. Trong quá
trình tiếp xúc với thân chủ mà Nhân viên xã hội lắng nghe tốt, phản hồi đúng
nội dung mà thân chủ trình bày thì có nghĩa là thân chủ cảm thấy được quan
tâm, chia sẻ thật sự. Ngược lại họ sẽ cảm thấy không tin tưởng, không được
25
Copyright: Tài liệu đại học ©