CHƯƠNG III:
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
VÀ VẬT CHẤT TRONG TẾ BÀO
Tiết 22 (bài 21)
CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

I/ MỤC TIÊU
1/ Cơ bản
Học xong bài này, học sinh phải:
-Trình bày được các khái niệm năng lượng và các dạng năng lượng
trong tế bào là thế năng, động năng. Phân biệt được thế năng và động năng
bằng cách đưa ra các ví dụ.
-Xác định được quá trình chuyển hóa năng lượng. Cho ví dụ sự chuyển
hóa các dạng năng lượng.
-Nhận biết được cấu trúc và chức năng của ATP.
2/ Trọng tâm
-Các dạng năng lượng, trạng thái tồn tại của năng lượng.
-Sự chuyển hóa năng lượng trong tế bào.
II/ CHUẨN BỊ
1/ Giáo viên
-Hình vẽ 21.1, 21.2 SGK và hình 21.1 SGV.
-Một quả bóng bàn.
-Phiếu học tập:
………(1)……(động năng) hóa năng trong các
liên kết hóa học

(…… (2)…… ) (4) sinh
công nhiệt năng thải vào môi trường.
2/ Học sinh
-HS chuẩn bị:
+Khái niệm năng lượng, các dạng năng lượng.

lượng trong đời sống và phân tích trạng thái tồn tại của năng lượng.
Hoạt động của thầy - trò Nội dung -GV: Năng lượng là gì?
HS nghiên cứu SGK trả lời.

I/ Khái niệm về năng lượng và các
dạng năng lượng
1/ Khái niệm
Năng lượng là đại lượng đặc
trưng cho khả năng sinh công.

-GV: Các em hãy kể tên một số
loại năng lượng mà các em biết.
HS: Điện năng, nhiệt năng, cơ
năng, hóa năng, quang năng, ….
-GV: Xét về trạng thái tồn tại thì
có mấy loại năng lượng, đó là những
loại năng lượng nào?
HS: có hai loại: động năng và thế
năng.
-GV: Động năng và th
ế năng
được phân biệt như thế nào?
GV cho học sinh quan sát hình
21.1 SGK và hình 21 SGV để trả lời
câu hỏi thông qua hoạt động nhóm
nhỏ.
-GV: Tìm sự khác nhau giữa hai

-GV: Thế năng và động năng có
liên quan với nhau như thế nào?
HS: Thế năng có thể chuyển hóa
thành động năng.
-GV: Động năng có thể chuyển
thành thế năng hay không? Cho ví
dụ.
Hs không thể cho ví dụ.
GV gợi ý cho học sinh trả lời: các
liên kết chứa trong hợp chất hữu cơ;
chất hữu cơ do cây xanh tổng hợp
nhờ quá trình quang hợp.
-GV: Động năng có thể chuyển

Các dạng năng lượng có thể
chuyển hóa tương hỗ và cuối cùng
thành dạng nhiệt năng.


bào ở sinh vật, …
-GV: Sự chuyển hóa năng lượng
ở các ví dụ trên diễn ra như thế nào?
HS trả lời:
+Thủy điện: cơ năng (sức nước)
 điện năng.
+Quạt máy chạy: điện năng  cơ
năng.
+Quang hợp: quang năng (năng
lượng ánh sáng mặt trời)  hóa năng
(ở dạng thế năng).
+Hô hấp nội bào: hóa năng (thế
năng)  APT.
-GV: Như vậy, chúng ta thấy rằng
ở quá trình hô hấp và quang hợp của
cơ thể sống cũng có sự chuyển hóa
năng lượng.
-Vậy, chuyển hóa năng lượng là
gì?
1/ Khái niệm chuyển hóa năng
lượng

Năng lượng ánh sáng mặt trời
(động

năng) hóa năng
trong các

liên kết hóa học (thế năng)
năng lượng gi
àu ATP

sinh công nhi
ệt năng
thải vào môi trường. (Ho
ạt động
)

Quang h
ợp
Ng
ười, động vật
tiêu hóa, hô hấp
nội bào
đồ chuyển hóa năng lượng theo
phiếu học tập sau trong vòng 5 phút.

21.3).
Tế bào sử dụng ATP cho các quá
trình, cần sử dụng năng lượng ATP
như việc tiêu dùng tiền tệ hàng ngày.

của tế bào 1/ Cấu trúc của ATP
-Gồm Ađênin, đường 5C (ribôzơ),
3 nhóm photphat.
+Phân tử đường 5C làm khung.
+Hai liên kết photphat ngoài cùng
là liên kết cao năng mang nhiều
năng lượng dễ bị phá vỡ để giải
phóng năng lượng.
2/ Vai trò của ATP
-ATP có khả năng cung cấp đủ
năng lượng cho tất cả mọi hoạt động
của tế bào.
-Sinh tổng hợp các chất.
-Sinh công cơ học (co cơ).
GV bổ sung:
-Một liên kết cao năng bị phá vỡ

nháy như ánh sáng đèn. Hiện tượng
này được giải thích như thế nào?
HS suy nghĩ, giải thích.
-Chỉ có con đom đóm đực mới
phát sáng vào thời kỳ sinh sản để thu
hút con cái.
-Để phát sáng được, đom đóm
đực đã sử dụng nhiều đồng tiền năng
lượng bằng cách thủy phân ATP tạo
ra ánh sáng lạnh (không tỏa nhiệt)
nhấp nháy.
-Nếu đom đóm tạo ra ánh sáng
thông thường bằng cách đốt dầu, mỡ
như chúng ta đốt đèn cầy thì nhiệt
tỏa ra đủ để thiêu chết chúng trước
khi chúng gặp được con cái.

3/ Củng cố
-Kết luận SGK.
-Sơ đồ chuyển hóa năng lượng trong thế giới sống.
-Trả lời câu hỏi SGK