Tăng cường vai trò giám sát c
ủa Hội đồng nhân
dân trong công tác kế hoạch và ngân sách
Chương III của Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy
ban nhân dân (UBND) ngày 26/11/2005 qui định chức năng và
quyền hạn giám sát của HĐND, Thư
ờng trực HĐND, các Ban của
HĐND và đại biểu HĐND. Theo đó, HĐND giám sát thông qua
các hoạt động xem xét báo cáo công tác, việc trả lời chất vấn,
văn bản qui phạm pháp luật, thành lập đoàn giám sát, bỏ phiếu
tín nhiệm. Thường trạc HĐND có quyền giám sát hoạt động của
UBND, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND, Tòa án nhân dân
(TAND), Viện kiểm sát nhân dân cung cấp; giám sát việc thi hành
pháp luật của các cơ quan, tổ chức và công dân ở địa phương.
Hàng năm, HĐND đều ra các nghị quyết phê duyệt kế hoạch và
ngân sách (KH&NS) của địa phương nên việc tăng cường giám
sát thực hiện KH&NS của UBND địa phương có vai trò hết sức
quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực đư
ợc sử dụng một cách
hiệu quả.
Đánh giá chung việc thực hiện chức năng giám sát của
HĐND trong công tác KH&NS.
Các phương thức giám sát được HĐND các cấp sử dụng bao
gồm:
 Nghe báo cáo về tình hình phát triển nền kinh tế xã hội
(KTXH) tại địa phương, dự toán, phương án phân bổ, quyết
toán ngân sách nhà nước (NSNN) và chất vấn tại kỳ họp
HĐND.
 Tổ chức các Đoàn giám sát chung và giám sát chuyên đề
theo chương trình, kế hoạch giám sát đã được phê duyệt.
 Cử thành viên của Đoàn giám sát đến cơ quan, tổ chức hữu

trong công việc giám sát KH&NS với nhiều hình thức đa dạng và
qui trình giám sát ngày càng được chuẩn hóa. Trước đây, hoạt
động các Ban thường phụ thuộc vào ý kiến chỉ đạo của thường
trực HĐND. Gần đây, Ban KTNS và các ban khác đã chủ động
hơn trong việc lập và thực hiện kế hoạch giám sát tại cơ sở.
Trước khi lên kế hoạch giám sát, các chuyên viên đã tổ chức đi
thực địa, xuống cơ sở nắm bắt tình hình. Sau quá trình giám sát,
các đoàn giám sát đều có báo cáo kết luận về vấn đề giám sát và
gửi tới ubns các cấp yêu cầu xử lý.

Tuy nhiên, n
ếu so sánh với chức năng nhiệm vụ của HĐND
trong giám sát KH&NS thì vẫn còn một số vấn đề bất cập:
+ Vai trò của HĐND trong việc quyết định kế hoạch phát triển
(KHPT) KTXH và phân bổ ngân sách, quyết toán ngân sách còn
chưa mạnh. Theo Luật NSNN, một trong những vại trò rất quan
trọng của HĐND các cấp là quyết định các KHPT KTXH và phân
bổ ngân sách. Trên thực tế, HĐND các cấp mới giành sự quan
tâm nhiều đến chỉ tiêu phấn đấu bao nhiêu, phân bổ ngân sách
(cách chia cái bánh) hơn là quyết toán ngân sách (cái bánh đó
được sử dụng như thế nào) và giải pháp gì để đảm bảo các chỉ
tiêu trong KHPT KTXH đư
ợc thực hiện. Trong các cụoc họp chính
thức bàn về ngân sách, rất ít ý kiến trái chiều và đại bộ phận các
đại biểu đồng ý với phương án phân bổ do UBND đưa ra. Chất
lượng chất vấn chưa cao, nhiều đại biểu HĐND đặt ra những câu
hỏi do chưa nắm được sự thay đổi trong các cơ chế chính sách
tài chính hoặc chỉ trực tiếp liên quan đến lợi ích nhỏ lẻ của cử tri
đơn vị mà mình đại diện. Những chất vấn của HĐND có tính chất
định hướng chiến lược về cơ chế, chính sách để phát triển KTXH

các ngành đi cùng, điều đó làm hạn chế tính khách quan của các
luồng thông tin. Đại biểu HĐND một huyện tại Hòa Bình đã thừa
nhận: “khi mời các phòng ban huyện tham gia giám sát thì thực
chất là vừa đá bóng vừa thổi còi, nhưng nếu không có phòn
g ban
huyện tham gia thì không có đủ chuyên môn để giám sát”.
Mặc dù trên văn bản pháp lý, vai trò của HĐND rất lớn
trong quyết định cũng như giám sát KH&NS. Song trên thực tế
không phải mọi kiến nghi của cử tri đều được chính quyền giải
quyết hoặc giải trình thỏa đáng. Kết quả giám sát vẫn còn mang
nhiều màu sắc khuyến cáo, kiến nghị của cử tri nhiều hơn là bắt
buộc các cơ quan hành pháp phải thực hiện. Nhiều khi, đại biểu
HĐND chỉ đóng vai trò là người giải thích chế độ, chính sách cho
cử tri.