Mô hình
CTXH
Cá nhân

MÔ HÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ
VỊ THÀNH NIÊN VI PHẠM PHÁP LUẬT
(Social work with children illegal)
2Mô hình
CTXH
Cá nhân

MỤC LỤC
3

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
4

II. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
5

1. Các khái niệm liên quan
5

1.1. Khái niệm trẻ em
5

1.2. Khái niệm trẻ vị thành niên
5

1.3. Khái niệm trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật
7

2. Đặc điểm của trẻ vị thành niên
7

3. Nhu cầu của trẻ vị thành niên
9

III. THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN TRẺ VỊ THÀNH NIÊN VI PHẠM
PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM

23

4Mô hình
CTXH
Cá nhân

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trẻ em là thế hệ tương lai của đất nước; giáo dục thế hệ trẻ nói chung, trẻ
vị thành niên nói riêng là nhiệm vụ hàng đầu của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, hiện
nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam tình trạng trẻ em vị thành niên vi phạm
pháp luật ngày càng có chiều hướng gia tăng cả về số lượng vụ việc lẫn hình
thức phạm pháp.
Theo số liệu thống kê của Việt Nam do Bộ Công an thực hiện thì chỉ tính
riêng trong năm 2010, trên địa bàn cả nước có 13.572 đối tượng phạm tội là
thanh thiếu niên, tăng nhiều lần so với những năm trước cả về số lượng phạm tội
lẫn các vụ trọng án. Riêng thành phố Hồ Chí Minh, năm 2010, trong số 4.985
đối tượng bị công an bắt và xử lý, có 1.235 đối tượng dưới 18 tuổi (chiếm
24,77%) Các vụ án không chỉ xuất hiện ở các thành phố, thị xã mà còn xảy ra
ở các xã, bản làng ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Hầu hết trẻ em vi phạm pháp
luật tập trung ở lứa tuổi 16 - 18 tuổi. Phần lớn những đối tượng phạm tội lại hết
sức dã man. Đáng chú ý là thanh, thiếu nhi phạm các tội như cướp của, cưỡng
đoạt tài sản công dân, hiếp dâm, giết người, sử dụng và mua bán trái phép chất
ma túy ngày càng nhiều.
Để hạn chế sự gia tăng tình trạng trẻ em vị thành niên vi phạm pháp luật,

quy định trẻ em là người dưới 16 tuổi (Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ
em, số 25/2004/QH11, ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Quốc hội nước Cộng hòa
XHCN Việt Nam).
Tóm lại, dựa trên Công ước ước quốc tế về quyền trẻ em và pháp luật Việt
Nam, có thể hiểu: Trẻ em là những người dưới 16 tuổi.
1.2. Khái niệm trẻ vị thành niên
Trẻ vị thành niên là một khái niệm chưa được thống nhất, do vậy có nhiều
khái niệm, cách hiểu khác nhau về trẻ vị thành niên.
- Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lứa tuổi 10 - 19 tuổi là độ tuổi vị
thành niên (http://vi.wikipedia.org/wiki/vị_thành_niên).
- Chương trình Sức khỏe sinh sản/Sức khỏe tình dục vị thành niên - thanh
niên của khối Liên minh châu Âu (EU) và Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc
(UNFPA) lấy độ tuổi 15 - 24 tuổi là độ tuổi vị thành niên (http://vi.wikipedia
.org/wiki/vị_thành_niên).
- Nhà tâm lý học Xô Viết Đ.B.Encônhin cho rằng: Lứa tuổi vị thành niên là
từ 11 cho tới hết 15 (Vũ Dũng, Tâm lý học tuổi vị thành niên, Tạp chí Tâm lý
học, số 4/1998, tr 17 - 21).
- Theo Điều 18, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: Người chưa thành
niên là người chưa đủ 18 tuổi (Bộ luật Dân sự, số 33/2005/QH11, ngày 14 tháng
6 năm 2005 của Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam).
6Mô hình
CTXH
Cá nhân


thành khuôn mẫu nhân cách của chính con người đó trong cuộc đời sau này. Đặc
7Mô hình
CTXH
Cá nhân

điểm cơ bản của lứa tuổi vị thành niên có thể được xác định bởi những biến đổi
thường xuyên, liên tục của ba mặt cơ bản: mặt thể chất; mặt tâm lý, tình cảm,
nhận thức và sau đó là mặt hành vi, cụ thể là :
- Về thể chất: Trẻ vị thành niên là lứa tuổi có những thay đổi mạnh mẽ
nhất về thể chất. Trên bình diện y sinh học, nó là giai đoạn chuyển biến từ một
đứa trẻ non nớt thành một người lớn khoẻ mạnh. Sự phát triển “kịch tính” của
các cơ quan sinh dục dẫn đến sự thức tỉnh và các ham muốn tính dục, nhưng lại
có những ràng buộc rất nghiêm ngặt chi phối các ứng xử tính dục của trẻ vị
thành niên. Mặc dù chín muồi về chức năng sinh lý, trẻ vị thành niên vẫn được
xem là trẻ em về mặt cảm xúc và xã hội. Trẻ thấy sợ hãi và bối rối vì những cảm
nghĩ mới mẻ về giới tính này mà ngay bản thân (và cả các bậc cha mẹ) thường
cho đó là “điều xấu xa”. Trẻ cần có cơ hội bày tỏ các cảm nghĩ đó và học cách
làm sao kềm chế và chuyển hướng các ham muốn tính dục của mình. Đồng thời
với sự tăng trưởng về giới tính là giai đoạn “nước rút” của sự tăng trưởng toàn
thân. Trẻ vị thành niên dường như lớn lên từng ngày, trong thời kỳ dậy thì, trung
bình mỗi em trai cao thêm chừng 20cm và em gái chừng 9cm (người Châu Âu)
mà đỉnh điểm là từ 12 -13 tuổi đối với em gái và 14 - 15 tuổi đối với em trai.
Trong giai đoạn này, cơ thể không chỉ lớn lên về chiều cao và cân nặng, mà còn
cả về các kích thước khác như: đầu, ngực, mông, tay, chân. Tất cả các bộ phận

vào tuổi vị thành niên để rồi khi trưởng thành đã không thể dễ dàng từ bỏ những
tệ nạn này.
Ở nước ta, thực tế những năm thực hiện công cuộc đổi mới cho thấy, sự
nâng cao bước đầu về đời sống kinh tế xã hội, đặc biệt là về mức sống đã khiến
cho trẻ vị thành niên ở nước ta có những sự phát triển mạnh về thể chất. Nhìn
chung, sức khoẻ, chiều cao, cân nặng của trẻ vị thành niên những năm gần đây
đã tăng lên so với những thế hệ trước đó. Bên cạnh sự phát triển về thể chất, việc
mở rộng các điều kiện học tập sinh hoạt, vui chơi giải trí, giao lưu văn hoá
cũng khiến cho trẻ vị thành niên hiện nay đã có được những sự phát triển mạnh
mẽ về nhận thức, tình cảm, suy nghĩ và sức sáng tạo. Tuy nhiên, lớn lên trong
hoàn cảnh đất nước phát triển, cha mẹ và xã hội phần nhiều đều tập trung vào
những lo toan hàng ngày về kinh tế và đời sống, lại luôn phải sống và chứng
kiến những mặt trái của cơ chế thị trường, những tệ nạn xã hội, nhóm vị thành
niên đã sinh trưởng và lớn lên cùng với rất nhiều tâm tư, suy nghĩ. Tỷ lệ bỏ học
hoặc không được học hành đến nơi đến chốn trong nhóm tuổi vị thành niên
chiếm tỷ lệ khá cao. Số trẻ vị thành niên bỏ học hoặc không thể thi đỗ vào trung
học hoặc đại học cũng đã khiến cho tỷ lệ những người không đi học ở nhóm vị
thành niên cao hơn hẳn ở nhóm học sinh là trẻ em. Không có điều kiện để tiếp
tục học tập ở tuổi vị thành niên, lại không thể kiếm được việc làm đã khiến cho
các em dễ rơi vào các tệ nạn xã hội.
3. Nhu cầu của trẻ vị thành niên
- Nhu cầu quan tâm, chăm sóc của gia đình
Trẻ vị thành niên là lứa tuổi chịu nhiều tác động từ bên ngoài cả về mặt tích
cực lẫn tiêu cực, các em rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường xã hội.
9
lớn, do vậy trẻ mong muốn được thừa nhận và
tôn trọng những gì vốn có của trẻ như: thể chất,
năng lực, khă năng thậm chí trẻ còn muốn người
lớn phải thừa nhận trẻ đã lớn chứ không phải là những trẻ em như
quan niệm của người lớn. Bởi vậy, việc thừa nhận những đặc điểm, tính cách dễ
10Mô hình
CTXH
Cá nhân

làm tăng tính tự tin ở trẻ, những lời khen ngợi, những biểu thị ghi nhận hoặc
công nhận thành tích ở trẻ sẽ làm tăng nghị lực của trẻ, giúp trẻ vượt qua những
khó khăn mỗi khi vấp phải.
III. THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TRẺ VỊ THÀNH
NIÊN VI PHẠM PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM

1.
Thực trạng trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương,
chính sách nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện của trẻ em. Chính phủ, các Bộ,
ngành và chính quyền các cấp đã đề ra nhiều chương trình, kế hoạch cũng như
áp dụng nhiều biện pháp để tăng cường bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội,
đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật nói chung trong đó có vi phạm pháp
luật của trẻ vị thành niên nói riêng. Tuy nhiên, tình trạng trẻ vị thành niên vi
phạm pháp luật ở nước ta hiện nay vẫn có xu hướng gia tăng và diễn biến phức

con người, một số tội xâm phạm an toàn trật tự công cộng. Trong đó, tội danh
trộm cắp tài sản chiếm 38%, cố ý gây thương tích chiếm 11%, đặc biệt là giết
người chiếm 1,4% trong tổng số tội phạm do người chưa thành niên thực hiện
(http://toaan.gov.vn/portal/page/portal/tandtc/Baiviet?p_cateid=1751909&item_i
d=12735529&article_details=1).
Theo kết quả phân tích 702 vụ phạm pháp hình sự do vị thành niên thực
hiện năm 2011 của Công an TP Hồ Chí Minh cho thấy, tội phạm trẻ không chỉ
gia tăng về số lượng mà còn vi phạm nhiều tội nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm
trọng như giết người tăng 21,73%, hiếp dâm, cưỡng dâm tăng 80%, cưỡng đoạt
tài sản tăng 14,28%, trộm cắp tài sản tăng 8,69%, cướp giật tài sản tăng 3,79%
Điều đáng lo ngại là số thất học, mù chữ chỉ chiếm 6,40%, còn lại đều có học
vấn phổ thông trung học (41,08%) và trung học cơ sở (40, 31%) (http://www.
congan.com.vn/?mod=detnews&catid=942&p=&id=463575.
- Về độ tuổi: Theo thống kê của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự
xã hội thì tình hình tội phạm do người chưa thành niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18
tuổi thực hiện có chiều hướng gia tăng và chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng 60%; từ
đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chiếm khoảng 32% và dưới 14 tuổi chiếm khoảng
8% trong tổng số các vụ phạm tội do người chưa thành niên và trẻ em thực hiện
(http://www.baomoi.com/Bao-dong-toi-pham-vi-thanh-nien/104/6508016.epi).
Điển hình, ngày 15-5-2008, TAND thành phố Hà Nội đã xét xử sơ thẩm vụ cướp
tài sản của lái xe taxi. Điều đáng nói là 4 đối tượng bị đưa ra xét xử đang ở độ
tuổi 17-18, do Cao Văn Quang ở Sở Thượng, Yên Sở, Hoàng Mai (Hà Nội) cầm
đầu. Đây là những thanh niên chơi bời lêu lổng, kết bạn với nhau qua "chat", rồi
tụ tập, đi đêm tại các quán Internet, quán karaoke và các nhà nghỉ rồi rơi vào
con đường phạm tội (http://thamtuhoangnhan.com/index.php?/Giam-sat-con-
cai/gia-tang-toi-pham-vi-thanh-nien-trach-nhiem-thuoc-ve-ai.html).
- Về địa bàn hoạt động: Các vụ vi phạm pháp luật và phạm tội do trẻ vị
thành niên thực hiện không chỉ xảy ra ở các thành phố, thị xã mà còn xảy ra ở
các vùng nông thôn, kể cả vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, đánh giá một cách tổng
thể trên phạm vi toàn quốc thì tại các thành phố lớn, nơi kinh tế phát triển mạnh

Trẻ em vị thành niên có tâm lý thiếu ổn định, xốc nổi, thích độc lập và thích
khẳng định mình. Điều này dẫn đến thái độ sống không đúng đắn và những hành
vi xấu của trẻ. Vì vậy nếu chúng ta không kịp uốn nắn, đó là nguyên nhân dẫn đến
tới tội phạm. Rất ít các công trình nghiên cứu về lứa tuổi vị thành niên của Việt
Nam để ý tới nghiên cứu đánh giá những hành vi kém thích nghi, hành vi rối nhiễu
và sự thiếu hụt các kỹ năng ứng phó giải quyết vấn đề ở tuổi vị thành niên. Những
đứa trẻ thất bại trong việc xử lý những xung đột với cha mẹ, với thầy cô, với bạn
bè trong lớp, trong trường (nhất là bạn khác giới) có thể bỏ nhà đi lang thang, có
thể bỏ lớp, bỏ trường gia nhập vào các nhóm bạn xấu… rồi trở thành tội phạm.
Những nghiên cứu trẻ em vị thành niên bỏ nhà đi qua đêm hoặc bỏ nhà gia
nhập vào nhóm trẻ lang thang cho thấy các em này thường bày tỏ sự thất vọng,
13Mô hình
CTXH
Cá nhân

chán nản về gia đình. Trẻ bỏ nhà thường là muốn thoát khỏi môi trường không
mong muốn, nơi trẻ không cảm nhận được sự yêu thương, hoặc nơi làm trầm trọng
những xung đột xung quanh một nhiệm vụ phát triển. Chẳng hạn, như trẻ có nhu
cầu được độc lập, muốn được tôn trọng trong khi cha mẹ không tin trẻ, gia tăng sự
kiểm soát, hay xúc phạm trẻ và khi trẻ cảm thấy không còn khả năng thay đổi quan
hệ với mẹ, trẻ có thể bỏ nhà đi lang thang. Phần lớn những trẻ bỏ nhà đi lang thang
có sự thiếu hụt nhận thức và không có kỹ năng giải quyết xung đột.
Những nghiên cứu về ý định tự tử ở tuổi vị thành niên cho thấy rất nhiều vụ ý
định tự tử có liên quan đến việc phát triển của trẻ như: trẻ cảm thấy bị “sỉ nhục”, bị

Cá nhân

thiếu kỹ năng tự kiềm chế xung tính, kỹ năng đánh giá hậu quả, kỹ năng phân tích
chọn lựa các giải pháp hợp lý…).
- Về gia đình: Môi trường gia đình thiếu lành mạnh, thiếu sự quan tâm,
chăm sóc của bố mẹ.
Môi trường gia đình thiếu lành mạnh là
một trong những nguyên nhân cơ bản nhất dẫn
đến trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật. Khi trẻ
sống trong gia đình mà bố mẹ thiếu hiểu biết,
ứng xử không có văn hoá, từ cách xưng hô
(nhiều bậc cha mẹ gọi nhau là mày- tao…) cho
đến những cãi lộn hoặc trẻ sống trong gia đình
mà bố mẹ, anh chị em đều vi phạm pháp luật như: trộm cắp, cướp của, giết người,
buôn bán ma túy thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành nhân cách của trẻ,
rất nhiều em đã lấy đó làm gương hoặc học theo những thói hư tật xấu đó. Theo
con số thống kê của trường Đại học An ninh nhân dân, môi trường hay hoàn cảnh
gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến việc trẻ phạm tội như sau: 30% trẻ phạm tội
có bố, mẹ nghiện ma tuý, ham mê cờ bạc; 21% có gia đình làm ăn phi pháp; 8%
có anh chị có tiền án tiền sự; 10,2% trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ; 32% trẻ có bố mẹ ly
hôn; 9% trẻ bị cha mẹ đánh đập, chửi mắng; 21% được nuông chiều quá mức,
28% bố mẹ không đáp ứng đủ nhu cầu và 75% trẻ không được gia đình quan
tâm quản lý…
Việc bố mẹ mải mê kiếm tiền, không chú tâm giáo dục con cái, xem việc giáo
dục con cái là trách nhiệm của nhà trường (hiện nay các hình thức cho con học bán
trú khá phổ biến do bố, mẹ đều bận đi làm cả ngày), tối về lại mệt mỏi, gia đình
thiếu sự giao tiếp đầm ấm, cởi mở… dẫn đến trẻ cảm thấy bị bỏ rơi, thiếu thốn tình
cảm trẻ sẽ tìm đến những mối quan hệ khác để bù đắp- đây chính là nguyên nhân
để những nhóm trẻ xấu dụ dỗ, lôi kéo vào những hành vi xấu. Hay những gia đình
khá giả, kiếm được nhiều tiền thì một trong những cách thể hiện sự giàu sang của

cùng tính cách, thích đánh nhau (tìm cách giải toả những ức chế mình phải chịu
đựng từ sự trừng phạt của cha mẹ sang người khác), phá phách, ăn trộm, ăn cắp
và dẫn đến con đường phạm tội.

Theo một thống kê, trong số các trẻ vị thành niên phạm pháp ở Việt Nam thì
có đến hơn 70% trẻ không được quan tâm chăm sóc đầy đủ từ gia đình. Tại trường
giáo dưỡng số 2 của Bộ Công an có 60 - 70% em vi phạm pháp luật là do gia đình
không giáo dục nghiêm khắc. Ở trại giam Thanh Xuân - Bộ Công an thì 57%
phạm nhân ở tuổi thanh thiếu niên hay bị bố mẹ mắng chửi, hay có người thân
nghiện hút, cờ bạc…

Khi trẻ không còn thấy sức hấp dẫn của gia đình, lại bị tấn công từ nhiều
phía, các em rơi vào cảm giác bị xúc phạm nhiều dẫn đến mất tự chủ, có nhiều
phản ứng không kìm chế được. Việc trẻ bỏ nhà ra đi là dấu hiệu sớm báo trẻ chuẩn
bị phạm tội. Phần lớn trẻ đều hoạt động theo băng nhóm vì đó là thế giới riêng của
trẻ mà chúng không tìm thấy khi sống ở gia đình. Vì vậy theo các nhà nghiên cứu
về trẻ vị thành niên thì khi trẻ đã phạm tội, cách hiệu quả hơn cả không phải là đòn
roi trừng phạt, mà trẻ cần điều trị về tâm lý, đồng thời các gia đình cũng nên mở
16Mô hình
CTXH
Cá nhân

rộng lòng đón nhận các em quay trở lại cộng đồng, giúp trẻ lấy lại thăng bằng và
sự tự tin. Đó mới là phương pháp tốt nhất và có tác dụng nhất.

luật trên thế giới
Như đã trình bày ở trên, trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật là vấn đề
chung của nhiều nước trên thế giới hiện nay. Để khắc phục vấn đề này, nhiều
17Mô hình
CTXH
Cá nhân

nước đã đưa ra các mô hình nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng
trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật, dưới đây là một số mô hình cơ bản:
1.1. Mô hình của Canada
Hầu hết những chương trình thực hiện ngăn ngừa và khắc phục hậu quả của
trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật đều được điều hành bởi Chính phủ và các tổ
chức phi chính phủ. Chương trình đó dựa vào trường học và cộng đồng:
- Ở trường học:
+ Giáo viên và nhân viên tư vấn của trường sẽ theo dõi, giám sát và là
người đầu tiên phát hiện dấu hiệu, nguy cơ vi phạm pháp luật của trẻ vị thành
niên.
+ Tạo môi trường học tập tốt như: quy mô lớp học nhỏ, tăng cường sự giám
sát, liên lạc thường xuyên với nhân viên tư vấn.
+ Tổ chức những buổi sinh hoạt ngoại khóa để thực hành, cải thiện mô hình
hành vi của trẻ cho học sinh.
- Ở cộng đồng: Các chương trình cung cấp các dịch vụ gia đình và can
thiệp sớm cần thiết để giúp trẻ em vi phạm pháp luật có những hành vi tích cực
qua những trung tâm vui chơi giải trí của cộng đồng.

nguyên nhân gây ra.
Bên cạnh kế hoạch 4 điểm để giảm tỷ lệ tội phạm trẻ vị thành niên của
Chính phủ, còn có một số biện pháp như: tư vấn việc làm cho trẻ vị thành niên
vi phạm pháp luật…
* Đánh giá một số mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi
phạm pháp luật trên thế giới:
Mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật trên thế
giới có những điểm đáng chú ý như sau:
- Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong trường học, bệnh viện và cộng
đồng vô cùng quan trọng đối với việc ngăn ngừa trẻ vị thành niên vi phạm pháp
luật. Mỗi trẻ trong trường học, gia đình, cộng đồng đều có sự theo dõi, giám sát
của nhân viên công tác xã hội ở địa bàn đó.
- Thông tin về trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật được đảm bảo bí mật.
- Có tòa án dành cho trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật để bảo vệ và thực
hiện quyền của trẻ.
- Tạo việc làm cho trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật.
- Hầu hết ở các nước việc ngăn ngừa trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật và
tái vi phạm pháp luật được xác định là chiến lược ưu tiên hàng đầu của quốc gia,
có hệ thống các cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm về vấn đề trên.
2. Một số mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi phạm pháp
luật ở Việt Nam
2.1. Mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật tại
trại giam (ở Trại giam Thanh Lâm)
- Dạy văn hoá, dạy nghề: Để giáo dục, cải tạo tốt các trẻ vị thành niên vi
phạm pháp luật, trại đã có các chương trình xóa mù chữ, giáo dục công dân, tổ
19


dục văn hoá, hướng nghiệp, dạy nghề đối với việc tái hoà nhập thành công của
trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật sau khi ra khỏi trường giáo dưỡng, hầu hết
các trường giáo dưỡng đều có hoạt động dạy văn hóa đến lớp 9 đối với những
em vào trại chưa học đến lớp 9 và dạy nghề đối với những em đã học hết lớp 9.
- Các dịch vụ hỗ trợ tại trường: Nhìn chung, các trường giáo dưỡng đã
quan tâm đầu tư vào các dịch vụ như: chăm sóc sức khoẻ, tư vấn, tham vấn cho
20Mô hình
CTXH
Cá nhân

học sinh của trường. Dịch vụ tham vấn ngày càng được quan tâm và phát triển
về đội ngũ tham vấn viên cũng như cơ sở vật chất phục vụ.
- Chuẩn bị tâm lý cho các em trước khi ra trường: Trước khi ra trường, hầu
hết các em đều nhận được sự động viên, khuyên nhủ của thầy cô trong nhà
trường để tích cực lao động học tập, chuẩn bị trở về nhà. Đối với những em
chuẩn bị ra trường thì các thầy cô giáo trong trường thường quan tâm hơn và đôi
khi có những buổi gặp gỡ riêng với các em để trò chuyện về việc chuẩn bị trở về
của các em. Đặc biệt, Trường giáo dưỡng số 2, Bộ Công an đã tổ chức những
buổi thảo luận cho những em chuẩn bị ra trường.
- Giữ mối liên hệ với gia đình và cộng đồng: Các trường giáo dưỡng đều
tạo điều kiện để các em duy trì mối liên hệ với gia đình và xã hội. Hầu hết các
em được giữ mối liên hệ với người thân và bạn bè qua thư từ, gửi quà hoặc các
cuộc thăm viếng của gia đình và bạn bè. Trong một số trường hợp đặc biệt, các
em được liên hệ qua điện thoại với gia đình. Đặc biệt, Trường giáo dưỡng số 2,

pháp luật. Ngoài ra, những giáo dục viên đồng đẳng có thể đảm đương những
chương trình giáo dục phòng ngừa vi phạm pháp luật ở các trường học cũng như
hướng dẫn những người chưa thành niên làm trái pháp luật và trẻ em đã chấp
hành xong hình phạt tái hoà nhập cộng đồng.
- Mô hình bạn giúp bạn trên cơ sở tình nguyện.
Xuất phát từ tinh thần chia sẻ khó khăn, giúp đỡ bạn vượt qua thử thách
nhằm giáo dục và cung cấp các kỹ năng xã hội cho trẻ vị thành niên trong các
gia đình nghèo, gia đình có người vi phạm pháp luật Mô hình này cũng có thể
được mở rộng để hỗ trợ cho trẻ em có nguy cơ cao trong việc vi phạm pháp luật
cũng như giúp những trẻ em trở về từ trường giáo dưỡng, cơ sở giam giữ tái hoà
nhập cộng đồng. Ở một số địa phương, các nhóm tương thân đã tham vấn và hỗ
trợ vật chất cũng như cho những người có hoàn cảnh khó khăn vay vốn để phát
triển kinh tế.
- Mô hình câu lạc bộ Ông - Bà - Cháu: Được phát triển từ năm 1998 và
được coi là một diễn đàn giữa hai thế hệ. Đây là một mô hình hết sức đặc thù do
Uỷ ban Mặt trận tổ quốc phát động với sự tham gia của Hội người cao tuổi, Hội
cựu chiến binh, Hội cựu giáo chức. Mục tiêu của mô hình này là nhằm giúp trẻ
em ở mọi lứa tuổi, trong đó có trẻ vị thành niên tham gia sinh hoạt xã hội để
giáo dục đạo đức cho các em bằng lối sống gương mẫu của người lớn.
* Đánh giá một số mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi
phạm pháp luật của Việt Nam:
- Ưu điểm:
+ Các mô hình hỗ trợ trẻ vị thành niên phạm pháp ở Việt Nam đã bắt đầu
chú ý đến việc giáo dục hỗ trợ các em một cách toàn diện về: kiến thức, việc
làm, tâm lý, tình cảm, lập kế hoạch cho hòa nhập, Trong đó, các dịch vụ tham
vấn, hỗ trợ tâm lý đã bước đầu được quan tâm nhằm giúp các em nhận thức
22

+ Kinh phí chi cho các hoạt động, dịch vụ còn hạn chế, hiện nay chủ yếu
triển khai thông qua các chương trình, dự án (thời gian ngắn, triển khai tại một
số khu vực nhất định).
+ Các dịch vụ tham vấn, tư vấn, hỗ trợ tâm lý hiện nay vẫn chưa đáp ứng
được nhu cầu của các em do đội ngũ tư vấn, tham vấn viên còn thiếu về chất
lượng, hạn chế về chuyên môn, một số chưa được đào tạo bài bản, cơ sở vật chất
còn thiếu.
23Mô hình
CTXH
Cá nhân

3. Quan điểm xây dựng mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi
phạm pháp luật ở Việt Nam hiện nay.
Xuất phát từ những mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi phạm
pháp luật trên thế giới và ở Việt Nam, nhóm xin nêu lên quan điểm xây dựng mô
hình công tác xã hội phù hợp với trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật ở Việt
Nam:
- Nâng cao chất lượng các mô hình công tác xã hội với trẻ vị thành niên vi
phạm pháp luật hiện nay trong trại giam, trường giáo dưỡng thông qua việc tăng
cường các dịch vụ hiện nay còn thiếu và yếu như: đa dạng hóa học nghề và kết
nối việc làm cho các em, tham vấn, tư vấn Mỗi trường, trại cần có nhân viên
công tác xã hội chuyên nghiệp để làm việc với đối tượng này.
- Khuyến khích phát triển các mô hình hỗ trợ, giúp đỡ trẻ vị thành niên có
nguy cơ vi phạm pháp luật, đã vi phạm pháp luật và tái hòa nhập cộng đồng tại

Tuy nhiên, đã có không ít trẻ em mới hôm qua còn là những đứa trẻ vô tư, trong
sáng, tâm hồn chưa bị vẩn đục mà hôm nay đã sa vào con đường tội phạm, là
nạn nhân của những tệ nạn xã hội.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác ngăn ngừa, xử lí, phục hồi, và
tái hòa nhập cho trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật, xã hội, gia đình và nhà
trường chính là những cá nhân, tổ chức có trách nhiệm giáo dục và chăm sóc trẻ.
Hãy tạo ra một môi trường sống an toàn, những điều tốt đẹp, những giá trị nhân
văn nuôi dưỡng thể chất, tinh thần của thế hệ tương lai.