Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
l ch phát tri n gi a các vùng mi n, các t ng l p dân c trong xã h i nh m th c hi n m c tiêu,ệ ể ữ ề ầ ớ ư ộ ằ ự ệ ụ
lý t ng t do c a ng i này là đi u ki n, ti n đ cho s t do c a ng i khác.ưở ự ủ ườ ề ệ ề ề ự ự ủ ườ
Tóm l i, th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i là m t th i kỳ l ch s t t y u trên conạ ờ ộ ủ ộ ộ ờ ị ử ấ ế
đ ng phát tri n c a hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa. Đó là th i kỳ l ch s có đ cườ ể ủ ế ộ ộ ả ủ ờ ị ử ặ
đi m riêng v i nh ng n i dung kinh t , chính tr , văn hóa và xã h i đ c thù mà giai đo n xã h iể ớ ữ ộ ế ị ộ ặ ạ ộ
xã h i ch nghĩa trên con đ ng phát tri n c a hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa chộ ủ ườ ể ủ ế ộ ộ ả ủ ỉ
có th có đ c trên c s hoàn thành các n i dung đó.ể ượ ơ ở ộ
b. Xã h i xã h i ch nghĩaộ ộ ủ
- Nh ng đ c tr ng c b nc a xã h i xã h i ch nghĩaữ ặ ư ơ ả ủ ộ ộ ủ
Xã h i xã h i ch nghĩa là m t xã h i có nh ng đ c tr ng c b n sau:ộ ộ ủ ộ ộ ữ ặ ư ơ ả
. C s v t ch t k thu t c a xã h i xã h i ch nghĩa là n n đ i công nghi p.ơ ở ậ ấ ỹ ậ ủ ộ ộ ủ ề ạ ệ
M i ch đ xã h i đ u có m t c s v t ch t k thu t t ng ng c a nó, ph n ánh trìnhỗ ế ộ ộ ề ộ ơ ở ậ ấ ỹ ậ ươ ứ ủ ả
đ phát tri n kinh t - k thu t c a ch đ đó. Công c th công là đ c tr ng cho c s v t ch tộ ể ế ỹ ậ ủ ế ộ ụ ủ ặ ư ơ ở ậ ấ
k thu t c a các xã h i ti n t b n ch nghĩa. N n đ i công nghi p c khí là c s v t ch t kỹ ậ ủ ộ ề ư ả ủ ề ạ ệ ơ ơ ở ậ ấ ỹ
thu t cho ch nghĩa t b n. Ch nghĩa xã h i n y sinh v i tính cách là m t ch đ xã h i phậ ủ ư ả ủ ộ ả ớ ộ ế ộ ộ ủ
đ nh ch đ t b n ch nghĩa, do v y, c s v t ch t k thu t c a nó ph i là n n s n xu t đ iị ế ộ ư ả ủ ậ ơ ở ậ ấ ỹ ậ ủ ả ề ả ấ ạ
công nghi p có trình đ cao h n so v i trình đ c a xã h i t b n ch nghĩa. Xu t phát t m tệ ộ ơ ớ ộ ủ ộ ư ả ủ ấ ừ ộ
n c l c h u v kinh t đi lên ch nghĩa xã h i, sau cách m ng tháng M i Lênin đã đ ra kướ ạ ậ ề ế ủ ộ ạ ườ ề ế
ho ch đi n khí hóa toàn n c Nga, Ông đã nêu lên quan ni m: Ch nghĩa xã h i = chínhạ ệ ướ ệ ủ ộ
quy n xô vi t + đi n khí hóa toàn qu c. ngày nay, c s v t ch t k thu t c a ch nghĩa xã h iề ế ệ ố ơ ở ậ ấ ỹ ậ ủ ủ ộ
ph i có trình đ cao h n nhi u, ph i là t đ ng hóa.ả ộ ơ ề ả ự ộ
. Ch nghĩa xã h i xóa b ch đ t h u t b n ch nghĩa, thi t l p ch đ công h u vủ ộ ỏ ế ộ ư ữ ư ả ủ ế ậ ế ộ ữ ề
t li u s n xu tư ệ ả ấ
Trong tác ph m ẩ Tuyên ngônc a Đ ng C ng s n ủ ả ộ ả Mác và Ăngghen ch rõ: “ Giai c p vôỉ ấ
s n s dùng s th ng tr chính tr c a mình đ t ng b c đo t l y toàn b t b n trong tay giaiả ẽ ự ố ị ị ủ ể ừ ướ ạ ấ ộ ư ả
c p t s n, đ t p trung t t c công c s n xu t vào trong tay nhà n c…”ấ ư ả ể ậ ấ ả ụ ả ấ ướ
Giai c p vô s n ph i t ng b c đo t l y t li u s n xu t t trong tay giai c p t s n,ấ ả ả ừ ướ ạ ấ ư ệ ả ấ ừ ấ ư ả
t p trung nh ng t li u y vào trong tay nhà n c đ ph c v cho toàn xã h i. Do v y, ch đ nậ ữ ư ệ ấ ướ ể ụ ụ ộ ậ ỉ ế

ph i theo phúc l i xã h i. B ng thu thu , nh ng đóng góp khác c a xã h i, nhà n c xã h i chố ợ ộ ằ ế ữ ủ ộ ướ ộ ủ
nghĩa xây d ng tr ng h c, b nh vi n, công viên, đ ng giao thông,…nh ng công trình phúc l iự ườ ọ ệ ệ ườ ữ ợ
chung ph c v m i ng i trong xã h i. Nguyên t c này v a phù h p v i trình đ phát tri n kinhụ ụ ọ ườ ộ ắ ừ ợ ớ ộ ể
t - xã h i trong xã h i xã h i ch nghĩa, v a th hi n tính u vi t c a ch nghĩa xã h i. Th cế ộ ộ ộ ủ ừ ể ệ ư ệ ủ ủ ộ ự
hi n nguyên t c phân ph i theo lao đ ng là c b n nh t, là m t n i dung quan tr ng trong th cệ ắ ố ộ ơ ả ấ ộ ộ ọ ự
hi n công b ng xã h i trong giai đo n này.ệ ằ ộ ạ
. Xã h i xã h i ch nghĩa là m t xã h i mà đó nhà n c mang b n ch t giai c p côngộ ộ ủ ộ ộ ở ướ ả ấ ấ
nhân, có tính nhân dân r ng rãi, tính dân t c sâu s c; th c hi n quy n l c và l i ích c a nhânộ ộ ắ ự ệ ề ự ợ ủ
dân.
Nhà n c xã h i ch nghĩa mang b n ch t giai c p công nhân vì nhà n c là c quanướ ộ ủ ả ấ ấ ướ ơ
quy n l c t p trung c a giai c p công nhân, nhân dân lao đ ng, đ t d i s lãnh đ o c a Đ ngề ự ậ ủ ấ ộ ặ ướ ự ạ ủ ả
c ng s n nh m b o v l i ích c a giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng; th c hi n tr n ápộ ả ằ ả ệ ợ ủ ấ ộ ự ệ ấ
nh ng th l c ph n đ ng, nh ng l c l ng ch ng đ i ch nghĩa xã h i.ữ ế ự ả ộ ữ ự ượ ố ố ủ ộ
Nhà n c xã h i ch nghĩa mang tính nhân dân r ng rãi. Nhà n c này t p h p đ i bi uướ ộ ủ ộ ướ ậ ợ ạ ể
các t ng l p nhân dân, nhăm b o v nh ng l i ích chính đáng c a nhân dân, t o đi u ki n đầ ớ ả ệ ữ ợ ủ ạ ề ệ ể
nhân dân tham gia ngày càng nhi u vào công vi c c a nhà n c v i tinh th n t giác, t qu n.ề ệ ủ ướ ớ ầ ự ự ả
Nhà n c ngày càng th c hi n t t h n quy n t do, dân ch c a nhân dân. Nhà n c xã h i chướ ự ệ ố ơ ề ự ủ ủ ướ ộ ủ
nghĩa không còn nguyên nghĩa nh nhà n c t b n ch nghĩa mà là “ nhà n c n a nhà n c “,ư ướ ư ả ủ ướ ử ướ
v i tính t qu n, t giác ngày càng cao c a nhân dân, quy n t do, dân ch c a nhân dân ngàyớ ự ả ự ủ ề ự ủ ủ
càng đ c m r ng; bi n pháp b o l c tr n áp ngày càng gi m đi.T t c nh ng đi u đó nh mượ ở ộ ệ ạ ự ấ ả ấ ả ữ ề ằ
chu n b cho s t tiêu vong c a nhà n c trong giai đo n cao là ch nghĩa c ng s n.ẩ ị ự ự ủ ướ ạ ủ ộ ả
Nhà n c xã h i ch nghĩa mang tính dân t c sâu s c. Th i đ i ngày nay, giai c p côngướ ộ ủ ộ ắ ờ ạ ấ
nhân là ng i đ i di n chân chính cho dân t c, có nh ng l i ích c b n th ng nh t v i l i íchườ ạ ệ ộ ữ ợ ơ ả ố ấ ớ ợ
c a dân t c. Nhà n c xã h i ch nghĩa ph i đoàn k t đ c các dân t c, t o nên s bình đ ngủ ộ ướ ộ ủ ả ế ượ ộ ạ ự ẳ
v m i m t gi a các dân t c c trên c s pháp lý và trong th c ti n cu c s ng, đ u tranh b oề ọ ặ ữ ộ ả ơ ở ự ễ ộ ố ấ ả
v nh ng l i ích chân chính c a dan t c, không ng ng phát huy nh ng giá tr c a dân t c, nângệ ữ ợ ủ ộ ừ ữ ị ủ ộ
chúng lên ngang t m v i yêu c u c a th i đ iầ ớ ầ ủ ờ ạ
. Xã h i xã h i ch nghĩa là m t xã h i đã th c hi n đ c s gi i phóng con ng i kh iộ ộ ủ ộ ộ ự ệ ượ ự ả ườ ỏ
ách áp b c, bóc l t; thu c hi n quy n bình đ ng xã h i, t o đi u ki n cho con ng i phát tri nứ ộ ẹ ệ ề ẳ ộ ạ ề ệ ườ ể
toàn di nệ

năng l c c a mình, tri th c c a con ng i đ c nâng cao, không còn s khác bi t gi a thành thự ủ ứ ủ ườ ượ ự ệ ữ ị
và nông thôn, t i “ khi b n t s n đã tiêu tan đi r i và không còn giai c p n a. Ch lúc đó nhàớ ọ ư ả ồ ấ ữ ỉ
n c m i không còn n a và m i có th nói đ n t do”. “ ch lúc đó, m t n n dân ch th c sướ ớ ữ ớ ể ế ự ỉ ộ ề ủ ự ự
hoàn b , th c s không h n ch m i có th có đ c và đ c th c hi n. Ch lúc đó ch đ dânị ự ự ạ ế ớ ể ượ ượ ự ệ ỉ ế ộ
ch m i b t đ u tiêu vong vì lý do đ n gi n là m t khi thoát kh i ch đ nô l t b n chủ ớ ắ ầ ơ ả ộ ỏ ế ộ ệ ư ả ủ
nghĩa, thoát kh i nh ng s kh ng khi p, nh ng s dã man…thì ng i ta s d n d n quen v iỏ ữ ự ủ ế ữ ự ườ ẽ ầ ầ ớ
vi c tôn tr ng các qui t c s thi u c a đ i sông chung xã h i ”.ệ ọ ắ ơ ể ủ ờ ộ
Qua phân tích c a Lênin đã cho th y, khi xã h i đ t đ c trình đ phát tri n cao nh v y,ủ ấ ộ ạ ượ ộ ể ư ậ
thì dân ch m i th c hi n đ y đ , dân ch cho m i ng i, không còn đ i t ng b h n ch dânủ ớ ự ệ ầ ủ ủ ọ ườ ố ượ ị ạ ế
ch , do v y, dân ch cũng không còn; nhà n c lu t pháp t tiêu vong, vì lúc này không c n t iủ ậ ủ ướ ậ ự ầ ớ
s tr n áp c a nhà n c, pháp lu t tr thành phong t c, t p quán, thành quan ni m đ o đ c, m iự ấ ủ ướ ậ ở ụ ậ ệ ạ ứ ọ
ng i t giác th c hi n.ườ ự ự ệ
T i giai đo n cao c a hình thái kinh t - xã h i c ng s n ch nghĩa, con ng i đ c gi iớ ạ ủ ế ộ ộ ả ủ ườ ượ ả
phóng hoàn toàn, chuy n t v ng qu c c a t t y u sang v ng qu c c a t do, có đi u ki nể ừ ươ ố ủ ấ ế ươ ố ủ ự ề ệ
phát tri n toàn di n năng l c, và mang h t tài năng, trí tu c ng hi n cho xã h i…ể ệ ự ế ệ ố ế ộ
Lênin cũng cho r ng, không ph i nhà n c tiêu vong ngay m t lúc, mà là m t quá trình.ằ ả ướ ộ ộ
Ông vi t: “ Chúng ta ch có quy n nói r ng nhà n c t t nhiên s tiêu vong đ ng th i nh nế ỉ ề ằ ướ ấ ẽ ồ ờ ấ
m nh vào tính ch t lâu dài c a quá trình y, s ph thu c c a quá trình y vào t c đ phát tri nạ ấ ủ ấ ự ụ ộ ủ ấ ố ộ ể
c a giai đo n cao c a ch nghĩa c ng s n”, r ng “ không m t ng i xã h i ch nghĩa nào l i điủ ạ ủ ủ ộ ả ằ ộ ườ ộ ủ ạ
h a r ng, giai đo n cao c a ch nghĩa c ng s n s đ n” mà ch “ d ki n giai đo n cao c a chứ ằ ạ ủ ủ ộ ả ẽ ế ỉ ự ế ạ ủ ủ
nghĩa c ng s n s đ n, thì vi c đó gi đ nh r ng năng su t lao đ ng lúc đó s khác năng su t laoộ ả ẽ ế ệ ả ị ằ ấ ộ ẽ ấ
đ ng ngày nay và s không còn ng i t m th ng nh hi n nay n a”. T i khi đó không còn tìnhộ ẽ ườ ầ ườ ư ệ ữ ớ
tr ng con ng i suy bì “ khéo không l i làm nhi u h n anh b n bên c nh ta n a gi , khéo khôngạ ườ ạ ề ơ ạ ạ ử ờ
l i lĩnh l ng ít h n anh ta “.ạ ươ ơ
Đ có giai đo n cao c a ch nghĩa c ng s n, đòi h i giai c p công nhân và nhân dân laoể ạ ủ ủ ộ ả ỏ ấ
đ ng ph i n l c ph n đ u, ph i không ng ng nâng cao năng su t lao đ ng, phát tri n l cộ ả ỗ ự ấ ấ ả ừ ấ ộ ể ự
l ng s n xu t, c i t o quan h s n xu t theo ch nghĩa xã h i, không ng ng nâng cao ý th cượ ả ấ ả ạ ệ ả ấ ủ ộ ừ ứ
c a con ngu i, ph i ki m soát th t nghiêm ng t m c đ lao đ ng và tiêu dùng. Có th c hi n nhủ ờ ả ể ậ ặ ứ ộ ộ ự ệ ư
v y m i t ng b c xây d ng đ c k lu t t giác trong xã h i, t ng b c xây d ng đ c thóiậ ớ ừ ướ ự ượ ỷ ậ ự ộ ừ ướ ự ượ
quen t nguy n tuân th nh ng qui đ nh trong dân c .ự ệ ủ ữ ị ư

ho ng và th t lùi t m th i trên con đ ng phát tri n c a nó. Đó là bi n ch ng c a l ch s .ả ụ ạ ờ ươ ể ủ ệ ứ ủ ị ử
@
Ch ngươ
8
NH NG V N Đ CHÍNH TR - XÃ H I CÓ TÍNH QUI LU TỮ Ấ Ề Ị Ộ Ậ
TRONG TI N TRÌNH CÁCH M NG XÃ H I CH NGHĨAẾ Ạ Ộ Ủ
Ti n trình cách m ng xã h i ch nghĩa là m t ti n trình l ch s lâu dài, khó khăn và gianế ạ ộ ủ ộ ế ị ử
kh v i m c đích cu i cùng là b o đ m thành công s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i và chổ ớ ụ ố ả ả ự ệ ự ủ ộ ủ
nghĩa c ng s n. Trong ti n trình đó t t y u xu t hi n các v n đ kinh t , chính tr , văn hóa xãộ ả ế ấ ế ấ ệ ấ ề ế ị
h i c n ph i đ c gi i quy t m t cách khoa h c trên l p tr ng th gi i quan và ph ng phápộ ầ ả ượ ả ế ộ ọ ậ ườ ế ớ ươ
lu n c a ch nghĩa Mác- Lênin, v n d ng sáng t o nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mác-ậ ủ ủ ậ ụ ạ ữ ơ ả ủ ủ
Lênin trong các đi u ki n l ch s c th c a m i qu c gia, dân t c nh ng th i kỳ nh t đ nh.ề ệ ị ử ụ ể ủ ỗ ố ộ ở ữ ờ ấ ị
Đó là nh ng v n đ chính tr - xã h i có tính qui lu t trong ti n trình cách m ng xã h i chữ ấ ề ị ộ ậ ế ạ ộ ủ
nghĩa.
I. XÂY D NG NHÀ N C XÃ H I CH NGHĨAỰ ƯỚ Ộ Ủ
VÀ N N DÂN CH XÃ H I CH NGHĨAỀ Ủ Ộ Ủ
132

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
1. Xây d ng nhà n c xã h i ch nghĩaự ướ ộ ủ
a. Nhà n c xã h i ch nghĩaướ ộ ủ
Nhà n c xã h i ch nghĩa là t ch c mà thông qua đó, Đ ng c a giai c p công nhân th cướ ộ ủ ổ ứ ả ủ ấ ự
hi n vai trò lãnh đ o c a mình đ i v i toàn xã h i; là m t t ch c chính tr thu c ki n trúcệ ạ ủ ố ớ ộ ộ ổ ứ ị ộ ế
th ng t ng d a trên c s kinh t c a ch nghĩa xã h i; đó là m t ki u nhà n c m i, thay thượ ầ ự ơ ở ế ủ ủ ộ ộ ể ướ ớ ế
cho nhà n c t s n nh k t qu c a cu c cách m ng xã h i ch nghĩa; là hình th c chuyênướ ư ả ờ ế ả ủ ộ ạ ộ ủ ứ
chính vô s n đ c th c hi n trong th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i.ả ượ ự ệ ờ ộ ủ ộ
Theo quan đi m c a ch nghĩa Mác-lênin, v căn b n có s th ng nh t gi a nhà n c xã h iể ủ ủ ề ả ự ố ấ ữ ướ ộ
ch nghĩa và nhà n c chuyên chính vô s n. S th ng nh t này đ c th hi n c v b n ch t,ủ ướ ả ự ố ấ ượ ể ệ ả ề ả ấ
m c tiêu và ch c năng, nhi m v cũng nh ph ng th c ho t đ ng c a nó.ụ ứ ệ ụ ư ươ ứ ạ ộ ủ

đ ng v n đ ng, phát tri n c a nó là: ngày càng hoàn thi n các hình th c đ i di n nhân dân, mườ ậ ộ ể ủ ệ ứ ạ ệ ở
r ng dân ch nh m lôi cu n đông đ o qu n chúng nhân dân tham gia qu n lý nhà n c, qu n lýộ ủ ằ ố ả ầ ả ướ ả
xã h i.ộ
. Nhà n c xã h i ch nghĩa là m t ki u nhà n c đ c bi t, “ nhà n c không còn nguyênướ ộ ủ ộ ể ướ ặ ệ ướ
nghĩa “, là “ n a nhà n c “. Sau khi nh ng c s kinh t - xã h i cho s t n t i c a nhà n cử ướ ữ ơ ở ế ộ ự ồ ạ ủ ướ
m t đi thì nhà n c cũng không còn, nhà n c “ t tiêu vong “. Đây cũng là m t d c tr ng n iấ ướ ướ ự ộ ặ ư ổ
b t c a nhà n c vô s n.ậ ủ ướ ả
V i nh ng đ c tr ng đó, ch c năng, nhi m v c a nhà n c xã h i ch nghĩa bi u hi n t pớ ữ ặ ư ứ ệ ụ ủ ướ ộ ủ ể ệ ậ
trung vi c qu n lý xã h i trên t t c các lĩnh v c b ng pháp lu t.ở ệ ả ộ ấ ả ự ằ ậ
Ch c năng giai c p c a nhà n c xã h i ch nghĩa đ c th c hi n c b ng t ch c có hi uứ ấ ủ ướ ộ ủ ượ ự ệ ả ằ ổ ứ ệ
qu công vi c xây d ng toàn di n xã h i m i, và b ng vi c xây d ng nh ng công c b o l c đả ệ ự ệ ộ ớ ằ ệ ự ữ ụ ạ ự ể
133

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
đ p tan s ph n kháng c a k thù ch ng l i s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i, b o v đ cậ ự ả ủ ẻ ố ạ ự ệ ự ủ ộ ả ệ ộ
l p, ch quy n c a đ t n c, gi v ng an ninh xã h i.ậ ủ ề ủ ấ ướ ữ ữ ộ
B o l c, tr n áp là cái v n có c a m i nhà n c, do đó, b o l c, tr n áp cũng là cái v n cóạ ự ấ ố ủ ọ ướ ạ ự ấ ố
c a nhà n c xã h i ch nghĩa. Tuy nhiên các nhà kinh đi n c a ch nghĩa Mác-Lênin đ u choủ ướ ộ ủ ể ủ ủ ề
r ng v i b n ch t c a nhà n c vô s n, thì vi c t ch c, xây d ng mang tính sáng t o nh m c iằ ớ ả ấ ủ ướ ả ệ ổ ứ ự ạ ằ ả
bi n xã h i cũ, xây d ng xã h i m i xã h i ch nghĩa và c ng s n ch nghĩa là ch c năng cănế ộ ự ộ ớ ộ ủ ộ ả ủ ứ
b n, ch y u c a nhà n c xã h i ch nghĩa.ả ủ ế ủ ướ ộ ủ
Khi xác đ nh nh ng n c thang, nh ng giai đo n phát tri n c a m t cu c cách m ng xã h i doị ữ ấ ữ ạ ể ủ ộ ộ ạ ộ
giai c p công nhân lãnh đ o nh m đi t i gi i phóng giai c p công nhân, nhân dân lao đ ng vàấ ạ ằ ớ ả ấ ộ
phát tri n toàn di n con ng i, Mác và Ăngghen đ u cho r ng, vi c công nhân giành l y quy nể ệ ườ ề ằ ệ ấ ề
l c nhà n c m i ch là giai đo n đ u tiên. Giai đo n ti p theo là, ph i s d ng quy n l c nhàự ướ ớ ỉ ạ ầ ạ ế ả ử ụ ề ự
n c “đ tăng th t nhanh s l ng nh ng l c l ng s n xu t “. Nh v y, rõ ràng ch c năng tướ ể ậ ố ượ ữ ự ượ ả ấ ư ậ ứ ổ
ch c và xây d ng ph i là ch c năng ch y u c a nhà n c c a giai c p công nhân.ứ ự ả ứ ủ ế ủ ướ ủ ấ
Phát tri n quan đi m c a Mác, Lênin kh ng đ nh, vi c tích c c xây d ng ch nghĩa c ngể ể ủ ẳ ị ệ ự ự ủ ộ
s n, sáng t o ra m t xã h i m i, đó là ch c năng quan tr ng c a nhà n c xã h i ch nghĩa,ả ạ ộ ộ ớ ứ ọ ủ ướ ộ ủ

t i các giai c p bóc l t, chúng ho t đ ng ch ng l i s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i. Đi uạ ấ ộ ạ ộ ố ạ ự ệ ự ủ ộ ề
đó khi n cho giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng thông qua nhà n c ph i tr n áp b ng b oế ấ ộ ướ ả ấ ằ ạ
l c khi c n thi t. Lênin xem d u hi u t t y u, đi u ki n b t bu c c a chuyên chính là tr n ápự ầ ế ấ ệ ấ ế ề ệ ắ ộ ủ ấ
b ng b o l c nh ng k bóc l t, ph n đ ng v i tính cách là m t giai c p. Đ ng th i, trong th iằ ạ ự ữ ẻ ộ ả ộ ớ ộ ấ ồ ờ ờ
kỳ quá đ cũng còn có các giai c p, t ng l p trung gian khác, và do đ a v kinh t - xã h i v n có,ộ ấ ầ ớ ị ị ế ộ ố
các giai c p này th ng dao đ ng, h không th t mình đi lên ch nghĩa xã h i. Tr c th c tấ ườ ộ ọ ể ự ủ ộ ướ ự ế
134

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
đó, giai c p công nhân ph i tuyên truy n, thuy t ph c, lôi cu n h đi theo mình trong công cu cấ ả ề ế ụ ố ọ ộ
xây d ng xã h i m i. Do đó, nhà n c xã h i ch nghĩa đóng vai trò là thi t ch c n thi t đ mự ộ ớ ướ ộ ủ ế ế ầ ế ả
b o s lãnh đ o c a giai c p công nhân đ i v i toàn xã h i.ả ự ạ ủ ấ ố ớ ộ
Đ m r ng dân ch t i m c t i đa v i m i t ng l p nhân dân, kiên quy t đ u tranh ch ngể ở ộ ủ ớ ứ ố ớ ọ ầ ớ ế ấ ố
l i m i hành vi đi ng c l i nh ng chu n m c dân ch , vi ph m nh ng giá tr dân ch chânạ ọ ượ ạ ữ ẩ ự ủ ạ ữ ị ủ
chính c a nhân dân đòi h i ph i có m t thi t ch nhà n c phù h p. Chính vì v y, trong n n dânủ ỏ ả ộ ế ế ướ ợ ậ ề
ch xã h i ch nghĩa, nhà n c ph i đ c c ng c , xây d ng đ tr thành công c b o v vàủ ộ ủ ướ ả ượ ủ ố ự ể ở ụ ả ệ
phát tri n thành qu c a dân ch . Dân ch c n ph i có chuyên chính đ gi l y dân ch , để ả ủ ủ ủ ầ ả ể ữ ấ ủ ể
nh ng hành vi gây tác h i t i quy n dân ch c a nhân dân đ c x lý k p th i….các quy n đóữ ạ ớ ề ủ ủ ượ ử ị ờ ề
ph i đ c th ch hóa trong hi n pháp, pháp lu t và đ c th c hi n b ng nh ng thi t chả ượ ể ế ế ậ ượ ự ệ ằ ữ ế ế
t ng ng c a nhà n c xã h i ch nghĩa. Do đó, quá trình xây d ng nhà n c xã h i ch nghĩaươ ứ ủ ướ ộ ủ ự ướ ộ ủ
là quá trình t t y u g n li n v i quá trình xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa. Quá trình nàyấ ế ắ ề ớ ự ề ủ ộ ủ
cho th y, dân ch và pháp lu t, dân ch và k c ng không bài tr và ph đ nh nhau, trái l i, đóấ ủ ậ ủ ỷ ươ ừ ủ ị ạ
chính là s th ng nh t bi n ch ng, là đi u ki n, ti n đ t n t i và phát tri n c a nhau.ự ố ấ ệ ứ ề ệ ề ề ồ ạ ể ủ
Xây d ng ch nghĩa xã h i là quá trình c i t o xã h i cũ, xây d ng xã h i m i trên t t c cácự ủ ộ ả ạ ộ ự ộ ớ ấ ả
lĩnh v c kinh t , chính tr , văn hóa, t t ng. V i ý nghĩa đó, nhà n c xã h i ch nghĩa làự ế ị ư ưở ớ ướ ộ ủ
ph ng th c, ph ng ti n; là m t công c ch y u c a nhân dân trong s nghi p xây d ng vàươ ứ ươ ệ ộ ụ ủ ế ủ ự ệ ự
b o v t qu c. B i v y, đ đ m b o cho s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i thành công thìả ệ ổ ố ở ậ ể ả ả ự ệ ự ủ ộ
vi c xây d ng và không ng ng hoàn thi n nhà n c xã h i ch nghĩa - m t trong nh ng công cệ ự ừ ệ ướ ộ ủ ộ ữ ụ
ch y u c a quá trình c i t o xã h i cũ, xây d ng xã h i m i là m t yêu c u t t y u khách quanủ ế ủ ả ạ ộ ự ộ ớ ộ ầ ấ ế

135

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
Cách m ng Tháng M i Nga đã thành công và m ra m t th i đ i m i: l n đ u tiên trongạ ườ ở ộ ờ ạ ớ ầ ầ
l ch s , nhân dân lao đ ng đã giành l i đ c quy n l c th c s c a mình. Nhà n c xã h i chị ử ộ ạ ượ ề ự ự ự ủ ướ ộ ủ
nghĩa do giai c p công nhân lãnh đ o thông qua chính đ ng c a nó đã tr thành nhà n c đ uấ ạ ả ủ ở ướ ầ
tiên th c hi n quy n l c c a nhân dân.ự ệ ề ự ủ
T th c ti n l ch s xu t hi n, t n t i và phát tri n c a dân ch , ch nghĩa Mác-Lênin đã nêuừ ự ễ ị ử ấ ệ ồ ạ ể ủ ủ ủ
ra nh ng quan ni m c b n v dân ch nh sau:ữ ệ ơ ả ề ủ ư
. Dân ch là s n ph m tiwns hóa c a l ch s , là nhu c u khách quan c a con ng i. V i tủ ả ẩ ủ ị ử ầ ủ ườ ớ ư
cách là quy n l c c a nhân dân, dân ch là s ph n ánh nh ng giá tr nhân văn, là k t qu c aề ự ủ ủ ự ả ữ ị ế ả ủ
cu c đ u tranh lâu dài c a nhân dân ch ng l i áp b c, bóc l t, b t công.ộ ấ ủ ố ạ ứ ộ ấ
. Dân ch v i t cách là m t ph m trù chính tr g n v i m t ki u nhà n c và m t giai c pủ ớ ư ộ ạ ị ắ ớ ộ ể ướ ộ ấ
c m quy n thì s không có “dân ch phi giai c p”, “dân ch chung chung”.ầ ề ẽ ủ ấ ủ
Trong xã h i có giai c p, vi c th c hi n dân ch cho nh ng t p đoàn ng i này đã lo i trộ ấ ệ ự ệ ủ ữ ậ ườ ạ ừ
hay h n ch dân ch c a t p đoàn ng i khác. M i ch đ dân ch g n li n v i nhà n c đ uạ ế ủ ủ ậ ườ ỗ ế ộ ủ ắ ề ớ ướ ề
mang b n ch t c a giai c p th ng tr . Đi u này là t t y u cho m i ch đ dân ch , k c chả ấ ủ ấ ố ị ề ấ ế ọ ế ộ ủ ể ả ế
đ dân ch xã h i ch nghĩa.ộ ủ ộ ủ
. Dân ch còn đ c hi u v i t cách là m t h giá tr ph n ánh trình đ phát tri n cá nhân vàủ ượ ể ớ ư ộ ệ ị ả ộ ể
c ng đ ng xã h i trong quá trình gi i phóng xã h i, ch ng áp b c bóc l t và nô d ch đ ti n t iộ ồ ộ ả ộ ố ứ ộ ị ể ế ớ
t do, bình đ ng. Theo Lênin: “dân ch là bình đ ng. Rõ ràng là cu c đ u tranh c a giai c p vôự ẳ ủ ẳ ộ ấ ủ ấ
s n đ giành quy n bình đ ng có m t ý nghĩa r t l n, nghĩa là ph i hi u bình đ ng cho đúng,ả ể ề ẳ ộ ấ ớ ả ể ẳ
hi u theo nghĩa xóa b giai c p”.ể ỏ ấ
Trong xã h i có giai c p và nhà n c, quy n l c c a nhân dân đ c th ch hóa b ng chộ ấ ướ ề ự ủ ượ ể ế ằ ế
đ nhà n c, pháp lu t và cũng t khi xã h i có giai c p, dân ch đ c th c hi n d i hình th cộ ướ ậ ừ ộ ấ ủ ượ ự ệ ướ ứ
m i – hình th c nhà n c v i tên g i là “chính th dân ch ” hay “n n dân ch ”.ớ ứ ướ ớ ọ ể ủ ề ủ
B c chuy n t xã h i công xã nguyên th y sang xã h i chi m h u nô l đã đánh d u b cướ ể ừ ộ ủ ộ ế ữ ệ ấ ướ
ngo t quan tr ng c a dân ch . Dân ch là quy n l c c a nhân dân đ c th c hi n b i nh ng tặ ọ ủ ủ ủ ề ự ủ ượ ự ệ ở ữ ổ
ch c t qu n m t cách t nguy n theo truy n th ng đã chuy n sang m t hình th c m i g n v iứ ự ả ộ ự ệ ề ố ể ộ ứ ớ ắ ớ

nhân dân lao đ ng, đ m r ng dân ch và trên c s đó cách m ng xã h i ch nghĩa cũng lôiộ ể ở ộ ủ ơ ở ạ ộ ủ
cu n nhân dân lao đ ng vào công cu c c i t o xã h i, xây d ng n n dân ch m i.ố ộ ộ ả ạ ộ ự ề ủ ớ
Chính vì v y, dân ch v a là m c tiêu, v a là đ ng l c c a ti n trình cách m ng xã h i chậ ủ ừ ụ ừ ộ ự ủ ế ạ ộ ủ
nghĩa và dân ch xã h i ch nghĩa s đ c hình thành, phát tri n d n d n, t ng b c phù h pủ ộ ủ ẽ ượ ể ầ ầ ừ ướ ợ
v i quá trình phát tri n c a kinh t , chính tr và văn hóa-xã h iớ ể ủ ế ị ộ
Trong quá trình hình thành và phát tri n, dân ch xã h i ch nghĩa có nh ng đ c tr ng c b nể ủ ộ ủ ữ ặ ư ơ ả
sau đây:
. V i t cách là ch đ nhà n c đ c sáng t o b i qu n chúng nhân dân lao đ ng d i sớ ư ế ộ ướ ượ ạ ở ầ ộ ướ ự
lãnh đ o c a Đ ng c ng s n, dân ch xã h i ch nghĩa đ m b o m i quy n l c đ u thu c vạ ủ ả ộ ả ủ ộ ủ ả ả ọ ề ự ề ộ ề
nhân dân. Nhà n c xã h i ch nghĩa là thi t ch ch y u th c thi dân ch do giai c p công nhânướ ộ ủ ế ế ủ ế ự ủ ấ
lãnh đ o thông qua chính đ ng c a nó. Nhà n c đ m b o th a mãn ngày càng cao các nhu c uạ ả ủ ướ ả ả ỏ ầ
và l i ích c a nhân dân, trong đó có l i ích c a giai c p công nhân. Đây cũng chính là đ c tr ngợ ủ ợ ủ ấ ặ ư
b n ch t chính tr c a dân ch xã h i ch nghĩa. Đi u đó cho th y dân ch xã h i ch nghĩa v aả ấ ị ủ ủ ộ ủ ề ấ ủ ộ ủ ừ
có b n ch t giai c p công nhân, v a có tính nhân dân r ng rãi và tính dân t c sâu s c.ả ấ ấ ừ ộ ộ ắ
. N n dân ch xã h i ch nghĩa có c s kinh t là ch đ công h u v nh ng t li u s nề ủ ộ ủ ơ ở ế ế ộ ữ ề ữ ư ệ ả
xu t ch y u c a toàn xã h i. Ch đ s h u đó phù h p v i quá trình xã h i hóa ngày càng caoấ ủ ế ủ ộ ế ộ ở ữ ợ ớ ộ
c a s n xu t nh m th a mãn nhu c u không ng ng tăng lên v v t ch t và tinh th n c a t t củ ả ấ ằ ỏ ầ ừ ề ậ ấ ầ ủ ấ ả
qu n chúng nhân dân lao đ ng. Đây là đ c tr ng kinh t c a n n dân ch xã h i ch nghĩa. Đ cầ ộ ặ ư ế ủ ề ủ ộ ủ ặ
tr ng này đ c hình thành và b c l ngày càng đ y đ cùng v i quá trình hình thành và hoànư ượ ộ ộ ầ ủ ớ
thi n c a n n kinh t xã h i ch nghĩa. Đó là quá trình c i t o và xây d ng lâu dài k t khiệ ủ ề ế ộ ủ ả ạ ự ể ừ
b c vào th i kỳ quá đ lên ch nghĩa xã h i cho đ n khi ch nghĩa xã h i th t s tr ng thành.ướ ờ ộ ủ ộ ế ủ ộ ậ ự ưở
. Trên c s c a s k t h p hài hòa l i ích cá nhân, l i ích t p th và l i ích c a toàn xã h i (ơ ở ủ ự ế ợ ợ ợ ậ ể ợ ủ ộ
do nhà n c c a giai c p công nhân đ i di n ), n n dân ch xã h i ch nghĩa có s c đ ng viên,ướ ủ ấ ạ ệ ề ủ ộ ủ ứ ộ
thu hút m i ti m năng sáng t o, tính tích c c xã h i trong s nghi p xây d ng xã h i m i. Trongọ ề ạ ự ộ ự ệ ự ộ ớ
n n dân ch xã h i ch nghĩa, t t c các t ch c chính tr -xã h i, các đoàn th và m i công dânề ủ ộ ủ ấ ả ổ ứ ị ộ ể ọ
đ u đ c tham gia vào công vi c c a nhà n c ( b ng th o lu n, góp ý ki n xây d ng chínhề ượ ệ ủ ướ ằ ả ậ ế ự
sách, hi n pháp, pháp lu t…). M i công dân đ u đ c b u c , ng c và đ c vào các c quanế ậ ọ ề ượ ầ ử ứ ử ề ử ơ
nhà n c các c p.ướ ấ
. N n dân ch xã h i ch nghĩa c n có và ph i có nh ng đi u ki n t n t i v i t cách là m tề ủ ộ ủ ầ ả ữ ề ệ ồ ạ ớ ư ộ
n n dân ch r ng rãi nh t trong l ch s nh ng v n là n n dân ch mang tính giai c p. Th c hi nề ủ ộ ấ ị ử ư ẫ ề ủ ấ ự ệ

h i, là quá trình đ a các giá tr , chu n m c, nguyên t c c a dân ch vào th c ti n xây d ng cu cộ ư ị ẩ ự ắ ủ ủ ự ễ ự ộ
s ng m i. Xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa th c s tr thành m t cu c cách m ng c aố ớ ự ề ủ ộ ủ ự ự ở ộ ộ ạ ủ
đông đ o qu n chúng nhân dân lao đ ng d i s lãnh đ o c a đ ng c ng s n. Cu c cách m ngả ầ ộ ướ ự ạ ủ ả ộ ả ộ ạ
th c hi n chuy n giao quy n l c th c s v cho nhân dân v i m c đích lôi cu n nhân dân vàoự ệ ể ề ự ự ự ề ớ ụ ố
quá trình sáng t o xã h i m i.ạ ộ ớ
Xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa là quá trình t t y u di n ra nh m xây d ng, phátự ề ủ ộ ủ ấ ế ễ ằ ự
tri n và hoàn thi n dân ch , đáp ng nhu c u c a nhân dân. Tr c h t, nó tr thành đi u ki n,ể ệ ủ ứ ầ ủ ướ ế ở ề ệ
ti n đ th c hi n quy n l c, quy n làm ch c a nhân dân, là đi u ki n c n thi t, t t y u đề ề ự ệ ề ự ề ủ ủ ề ệ ầ ế ấ ế ể
m i công dân đ c s ng trong b u không khí th c s dân ch .ỗ ượ ố ầ ự ự ủ
Xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa cũng chính là quá trình th c hi n dân ch hóa đ iự ề ủ ộ ủ ự ệ ủ ờ
s ng xã h i d i s lãnh đ o c a giai c p công nhân thông qua Đ ng c ng s n. Đây cũng làố ộ ướ ự ạ ủ ấ ả ộ ả
nhân t quan tr ng ch ng l i nh ng bi u hi n c a dân ch c c đoan, vô chính ph , ngăn ng aố ọ ố ạ ữ ể ệ ủ ủ ự ủ ừ
m i hành vi coi th ng k c ng, pháp lu t.ọ ườ ỷ ươ ậ
Tóm l i, xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa là m t quá trình t t y u c a công cu c xâyạ ự ề ủ ộ ủ ộ ấ ế ủ ộ
d ng ch nghĩa xã h i, c a quá trình v n đ ng bi n dân ch t kh năng tr thành hi n th c, đự ủ ộ ủ ậ ộ ế ủ ừ ả ở ệ ự ể
n n dân ch “ngày càng ti n t i c s hi n th c c a nó, t i con ng i hi n th c, nhân dân hi nề ủ ế ớ ơ ở ệ ự ủ ớ ườ ệ ự ệ
th c và đ c xác đ nh là s nghi p c a b n thân nhân dân”.ự ượ ị ự ệ ủ ả
II. XÂY D NG N N VĂN HÓA XÃ H I CH NGHĨAỰ Ề Ộ Ủ
1. Khái ni m n n văn hóa xã h i ch nghĩaệ ề ộ ủ
a. Khái ni m văn hóa và n n văn hóaệ ề
Văn hóa là toàn b nh ng giá tr v t ch t và tinh th n do con ng i sáng t o ra b ng laoộ ữ ị ậ ấ ầ ườ ạ ằ
đ ng và ho t đ ng th c ti n trong quá trình l ch s c a mình. Văn hóa là bi u hi n c a trình độ ạ ộ ự ễ ị ử ủ ể ệ ủ ộ
phát tri n xã h i trong t ng th i kỳ l ch s nh t đ nh.ể ộ ừ ờ ị ử ấ ị
Khi nghiên c u qui lu t v n đ ng và phát tri n c a xã h i loài ng i, Mác và Ăngghen đãứ ậ ậ ộ ể ủ ộ ườ
khái quát các lo i hình ho t d ng c a xã h i thành hai ho t đ ng c b n là “s n xu t v t ch t”ạ ạ ộ ủ ộ ạ ộ ơ ả ả ấ ậ ấ
và “s n xu t tinh th n”. V i ý nghĩa đó, theo nghĩa r ng, văn hóa bao g m c văn hóa v t ch tả ấ ầ ớ ộ ồ ả ậ ấ
và văn hóa tinh th n.ầ
Văn hóa v t ch t ậ ấ là năng l c sáng t o c a con ng i đ c th hi n và k t tinh trong s nự ạ ủ ườ ượ ể ệ ế ả
ph m v t ch t.ẩ ậ ấ
Theo nghĩa h p, văn hóa đ c hi u ch y u là văn hóa tinh th n.ẹ ượ ể ủ ế ầ

giai c p và đ c bi u hi n n n văn hóa c a m i th i kỳ l ch s trên c s kinh t -chính trấ ượ ể ệ ở ề ủ ỗ ờ ị ử ơ ở ế ị
c a nó.ủ
M t n n kinh t lành m nh, đ c xây d ng trên nh ng nguyên t c công b ng, không có sộ ề ế ạ ượ ự ữ ắ ằ ự
phân hóa d d i, m t n n kinh t th t s vì đ i s ng c a ng i lao đ ng s là đi u ki n đ xâyữ ộ ộ ề ế ậ ự ờ ố ủ ườ ộ ẽ ề ệ ể
d ng m t n n văn hóa tinh th n lành m nh, và ng c l i, m t n n kinh t đ c xây d ng trênự ộ ề ầ ạ ượ ạ ộ ề ế ượ ự
c s b t bình đ ng c a ch đ t h u v i s phân hóa sâu s c thì s không có đ c n n vănơ ở ấ ẳ ủ ế ộ ư ữ ớ ự ắ ẽ ượ ề
hóa lành m nh.ạ
N u kinh t là c s v t ch t c a n n văn hóa thì chính tr là y u t qui đ nh khuynh h ngế ế ơ ở ậ ấ ủ ề ị ế ố ị ướ
phát tri n c a m t n n văn hóa, t o nên n i dung ý th c h c a văn hóa. Chính vì v y, m t n nể ủ ộ ề ạ ộ ứ ệ ủ ậ ộ ề
chính tr ph n đ ng không th t o ra n n văn hóa ti n b , m c dù trong các ch đ chính tr l iị ả ộ ể ạ ề ế ộ ặ ế ộ ị ỗ
th i, ph n đ ng v n xu t hi n nh ng tác ph m ti n b . Do đó, n n văn hóa c a b t kỳ th i kỳờ ả ộ ẫ ấ ệ ữ ẩ ế ộ ề ủ ấ ờ
nào c a l ch s cũng đ ng th i có s k th a, s d ng nh ng di s n c a quá kh và sáng t o raủ ị ử ồ ờ ự ế ừ ử ụ ữ ả ủ ứ ạ
nh ng giá tr văn hóa m i.ữ ị ớ
Trong xã h i có giai c p và quan h giai c p, các giai c p th ng tr c a m i th i kỳ l ch sộ ấ ệ ấ ấ ố ị ủ ỗ ờ ị ử
đ u in d u n c a mình trong l ch s phát tri n c a văn hóa và t o ra n n văn hóa c a xã h i đó,ề ấ ấ ủ ị ử ể ủ ạ ề ủ ộ
t o ra nh ng giai đo n khác nhau trong l ch s phát tri n văn hóa.ạ ữ ạ ị ử ể
b. Khái ni m n n văn hóa xã h i ch nghĩaệ ề ộ ủ
Cũng nh m i hi n t ng xã h i khác, văn hóa luôn trong quá trình phát tri n và có s bi nư ọ ệ ượ ộ ể ự ế
đ i không ng ng theo qui lu t v n đ ng, phát tri n t th p đ n cao. S thay đ i t m t n n vănổ ừ ậ ậ ộ ể ừ ấ ế ự ổ ừ ộ ề
hóa này b ng m t n n văn hóa khác luôn di n ra và là m t hi n t ng th ng xuyên trong l chằ ộ ề ễ ộ ệ ượ ườ ị
s xã h i. S ra đ i c a n n văn hóa xã h i ch nghĩa là m t t t y u trong quá trình phát tri nử ộ ự ờ ủ ề ộ ủ ộ ấ ế ể
c a l ch s .ủ ị ử
N n văn hóa xã h i ch nghĩa là s phát tri n t nhiên, h p qui lu t khi ph ng th c s nề ộ ủ ự ể ự ợ ậ ươ ứ ả
xu t t b n ch nghĩa đã l i th i và ph ng th c s n xu t m i xã h i ch nghĩa đã hình thành.ấ ư ả ủ ỗ ờ ươ ứ ả ấ ớ ộ ủ
Theo Lênin, “văn hóa vô s n không ph i b ng nhiên mà có, nó không ph i do nh ng ng i tả ả ỗ ả ữ ườ ự
cho mình là chuyên gia v văn hóa vô s n phát minh ra. Văn hóa vô s n ph i là s phát tri n h pề ả ả ả ự ể ợ
qui lu t c a t ng s nh ng ki n th c mà loài ng i tích lũy đ c d i ách th ng tr c a xã h iậ ủ ổ ố ữ ế ứ ườ ượ ướ ố ị ủ ộ
t b n, xã h i c a b n đ a ch và xã h i c a b n quan liêu”.ư ả ộ ủ ọ ị ủ ộ ủ ọ
Ch đ m i xã h i ch nghĩa đ c xác l p v i hai ti n đ quan tr ng là ti n đ ế ộ ớ ộ ủ ượ ậ ớ ề ề ọ ề ề chính trị
( sau khi giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng giành đ c chính quy n ) và ti n đ ấ ộ ượ ề ề ề kinh tế

t t ng c a giai c p công nhân.ư ưở ủ ấ
. n n văn hóa xã h i ch nghĩa là n n văn hóa coa tính nhân dân r ng rãi và tính dân t c sâuề ộ ủ ề ộ ộ
s c. Đ c tr ng này th hi n m c đích và đ ng l c n i t i c a quá trình xây d ng n n văn hóa xãắ ặ ư ể ệ ụ ộ ự ộ ạ ủ ự ề
h i ch nghĩa, quá trình xây d ng xã h i m i. Trong các xã h i cũ, giai c p th ng tr bóc l t đ cộ ủ ự ộ ớ ộ ấ ố ị ộ ộ
quy n chi m h u t li u s n xu t và trên c s đó cũng đ c quy n chi ph i đ i s ng tinh th n,ề ế ữ ư ệ ả ấ ơ ở ộ ề ố ờ ố ầ
n n văn hóa xã h i. Chúng đ c quy n m i ph ng ti n sáng t o và s n ph m c a ho t đ ngề ộ ộ ề ọ ươ ệ ạ ả ẩ ủ ạ ộ
tinh th n nh m m t m t t o ra cái g i là “văn hóa th ng l u” ph c v giai c p th ng tr , ápầ ằ ộ ặ ạ ọ ượ ư ụ ụ ấ ố ị
b c bóc l t; m t khác nh m nô d ch tinh th n, ý th c c a giai c p công nhân và nhân dân laoứ ộ ặ ằ ị ầ ứ ủ ấ
đ ng, giam hãm h trong tình tr ng tăm t i và nô l .ộ ọ ạ ố ệ
Trong ti n trình cách m ng xã h i ch nghĩa, xây d ng ch nghiã xã h i, ho t đ ng sáng t oế ạ ộ ủ ự ủ ộ ạ ộ ạ
và h ng th văn hóa không còn là đ c quy n đ c l i c a thi u s giai c p bóc l t. Giai c pưở ụ ặ ề ặ ợ ủ ể ố ấ ộ ấ
công nhân, nhân dân lao đ ng và toàn th dân t c là ch th sáng t o và h ng th văn hóa.ộ ể ộ ủ ể ạ ưở ụ
Công cu c c i bi n cách m ng toàn di n trên các lĩnh v c kinh t , chính tr , văn hóa t ng b cộ ả ế ạ ệ ự ế ị ừ ướ
t o ra ti n đ v t ch t, tinh th n đ đông đ o nhân dân lao đ ng tham gia xây d ng n n văn hóaạ ề ề ậ ấ ầ ể ả ộ ự ề
m i. Chính trong quá trình đó, văn hóa h ng t i nhân dân, dân t c và m i thành t u văn hóa trớ ướ ớ ộ ọ ự ở
thành tài s n c a nhân dân.ả ủ
Văn hóa luôn có s k th a, trong b t c th i đ i nào c a l ch s , văn hóa đ u đ ng th i baoự ế ừ ấ ứ ờ ạ ủ ị ử ề ồ ờ
g m vi c k th a, s d ng di s n quá kh và sáng t o ra nh ng giá tr m i. S k th a và sángồ ệ ế ừ ử ụ ả ứ ạ ữ ị ớ ự ế ừ
t o c a n n văn hóa xã h i ch nghĩa luôn mang tính giai c p công nhân v i t t ng chính trạ ủ ề ộ ủ ấ ớ ư ưở ị
tiên ti n c a th i đ i và h ng t i nhân dân, dân t c. Đông đ o nhân dân và c dân t c là chế ủ ờ ạ ướ ớ ộ ả ả ộ ủ
th c a văn hóa. Do đó, n n văn hóa xã h i ch nghĩa là n n văn hóa mang tính nhân dân r ng rãiể ủ ề ộ ủ ề ộ
và tính dân t c sâu s cộ ắ
. N n văn hóa xã h i ch nghĩa là n n văn hóa đ c hình thành, phát tri n m t cách t giác,ề ộ ủ ề ượ ể ộ ự
đ t d i s lãnh đ o c a giai c p công nhân thông qua t ch c đ ng c ng s n, có s qu n lýặ ướ ự ạ ủ ấ ổ ứ ả ộ ả ự ả
c a nhà n c xã h i ch nghĩa.ủ ướ ộ ủ
N n văn hóa xã h i ch nghĩa không hình thành và phát tri n m t cách t phát. Trái l i nóề ộ ủ ể ộ ự ạ
ph i đ c hình thành và phát tri n m t cách t giác, có s qu n lý c a nhà n c và có s lãnhả ượ ể ộ ự ự ả ủ ướ ự
đ o c a chính đ ng c a giai c p công nhân. Mo s coi nh ho c ph nh n vai trò lãnh đ o c aạ ủ ả ủ ấ ị ự ẹ ặ ủ ậ ạ ủ
Đ ng c ng s n và vai trò qu n lý c a nhà n c đ i v i đ i s ng tinh th n c a xã h i, đ i v iả ộ ả ả ủ ướ ố ớ ờ ố ầ ủ ộ ố ớ
n n văn hóa xã h i ch nghĩa đ u nh t đ nh s làm cho đ i s ng văn hóa tinh th n văn hóa c aề ộ ủ ề ấ ị ẽ ờ ố ầ ủ

k thù c a ch nghĩa xã h i, đó là b nh kiêu ng o c ng s n, n n mù ch , n n h i l và đ ngẻ ủ ủ ộ ệ ạ ộ ả ạ ữ ạ ố ộ ồ
th i ng i cũng kh ng đ nh r ng: ch có làm cho t t c m i ng i đ u ph i có văn hóa, ph iờ ườ ẳ ị ằ ỉ ấ ả ọ ườ ề ả ả
nâng cao trình đ văn hóa c a qu n chúng nhân dân thì m i có th chi n th ng đ c nh ng kộ ủ ầ ớ ể ế ắ ượ ữ ẻ
thù đó m t cách căn b n.ộ ả
. Xây d ng n n văn hóa xã h i ch nghĩa là t t y u xu t phát t yêu c u khách quan: văn hóaự ề ộ ủ ấ ế ấ ừ ầ
v a là m c tiêu, v a là đ ng l c c a quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i.ừ ụ ừ ộ ự ủ ự ủ ộ
Xây d ng và phát tri n kinh t - xã h i trong xã h i xã h i ch nghĩa ph i nh m m c tiêuự ể ế ộ ộ ộ ủ ả ằ ụ
văn hóa, vì m t xã h i công b ng, dân ch , văn minh, vì s phát tri n t do, toàn di n c a conộ ộ ằ ủ ự ể ự ệ ủ
ng i. Đi u đó cho th y văn hóa là k t qu c a n n kinh t xã h i ch nghĩa, nh ng đ ng th iườ ề ấ ế ả ủ ề ế ộ ủ ư ồ ờ
các nhân t văn hóa khác cũng luôn luôn g n bó v i đ i s ng kinh t - xã h i và tr thành đ ngố ắ ớ ờ ố ế ộ ở ộ
l c c a s phát tri n kinh t - xã h i.ự ủ ự ể ế ộ
N n văn hóa m i xã h i ch nghĩa t o nh ng ti n đ quan tr ng nâng cao ph m ch t, năngề ớ ộ ủ ạ ữ ề ề ọ ẩ ấ
l c, h c v n, giác ng chính tr cho qu n chúng nhân dân lao đ ng, t o c s nâng cao năng su tự ọ ấ ộ ị ầ ộ ạ ơ ở ấ
lao đ ng….văn hóa xã h i ch nghĩa v i n n t ng là h t t ng c a giai c p công nhân trộ ộ ủ ớ ề ả ệ ư ưở ủ ấ ở
thành đi u ki n tinh th n c a quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i, là đ ng l c và m c tiêu c aề ệ ầ ủ ự ủ ộ ộ ự ụ ủ
ch nghĩa xã h i.ủ ộ
3. N i dung và ph ng th c xây d ng n n văn hóa xã h i ch nghĩaộ ươ ứ ự ề ộ ủ
a. Nh ng n i dung c b n c a n n văn hóa xã h i ch nghĩaữ ộ ơ ả ủ ề ộ ủ
Vi c xây d ng n n văn hóa xã h i ch nghĩa bao g m nh ng n i dung chính sau đây:ệ ự ề ộ ủ ồ ữ ộ
. C n ph i nâng cao trình đ dân trí, hình thành đ i ngũ trí th c c a xã h i m i.ầ ả ộ ộ ứ ủ ộ ớ
Lênin đã nói: “ch nghĩa xã h i sinh đ ng, sáng t o là s nghi p c a qu n chúng nhân dân”.ủ ộ ộ ạ ự ệ ủ ầ
Nh v y, xây d ng ch nghĩa xã h i là m t quá trình ho t đ ng t giác, sáng t o c a qu nư ậ ự ủ ộ ộ ạ ộ ự ạ ủ ầ
chúng nhân dân. Qu n chúng nhân dân càng đ c ch n b t t v tinh th n, trí l c, t t ng…ầ ượ ẩ ị ố ề ầ ự ư ưở
càng có nh h ng tích c c đ n ti n trình xây d ng ch nghĩa xã h i. Do đó, nâng cao trình đả ưở ự ế ế ự ủ ộ ộ
dân trí, hình thành đ i ngũ trí th c m i tr thành n i dung c b n c a n n văn hóa xã h i chộ ứ ớ ở ộ ơ ả ủ ề ộ ủ
nghĩa. B i vì, trí tu là y u t quan tr ng đ i v i công cu c xây d ng ch nghĩa xã h i. Đi u đóở ệ ế ố ọ ố ớ ộ ự ủ ộ ề
kh ng đ nh r ng, nâng cao dân trí v a là nhu c u c p bách, v a là nhu c u lâu dài c a s nghi pẳ ị ằ ừ ầ ấ ừ ầ ủ ự ệ
141

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ

hóa xã h i ch nghĩa.ộ ủ
L i s ng m i xã h i ch nghĩa đ c xây d ng, hình thành trên nh ng đi u ki n c b n c aố ố ớ ộ ủ ượ ự ữ ề ệ ơ ả ủ
nó, đó là: ch đ công h u v t li u s n xu t, trong đó s h u toàn dân gi vai trò ch đ o;ế ộ ữ ề ư ệ ả ấ ở ữ ữ ủ ạ
nguyên t c phân ph i theo lao đ ng; quy n l c nhà n c thu c v nhân dân; ch nghĩa Mác-ắ ố ộ ề ự ướ ộ ề ủ
Lênin gi vai trò ch đ o trong đ i s ng tinh th n c a xã h i; xóa b tình tr ng b t bình đ ngữ ủ ạ ờ ố ầ ủ ộ ỏ ạ ấ ẳ
dân t c, gi i tính, th hi n công b ng, m r ng dân ch …ộ ớ ể ệ ằ ở ộ ủ
. Xây d ng gia đình văn hóa xã h i ch nghĩa.ự ộ ủ
Gia đình là m t hình th c c ng đ ng đ c bi t, đó con ng i chung s ng v i nhau b i haiộ ứ ộ ồ ặ ệ ở ườ ố ớ ở
m i quan h c b n là quan h hôn nhân và quan h huy t th ng. Khi nghiên c u v các ph ngố ệ ơ ả ệ ệ ế ố ứ ề ươ
th c t n t i c a con ng i, Mác đã vi t “ …hàng ngày tái t o ra đ i s ng c a b n thân mình,ứ ồ ạ ủ ườ ế ạ ờ ố ủ ả
con ng i b t đ u t o ra nh ng ng i khác, sinh sôi, n y n - đó là quan h gi a ch ng và v ,ườ ắ ầ ạ ữ ườ ả ở ệ ư ồ ợ
cha m và con cái, đó là ẹ gia đình”.
Nh v y, quanh tình c m tâm lý (hôn nhân) và quan h huy t th ng (cha, m và con cái) làư ậ ệ ả ệ ế ố ẹ
hai m i quan h b n ch t c a gia đình. Tuy nhiên, gia đình còn có nh ng quan h khác khi n nóố ệ ả ấ ủ ữ ệ ế
t n t i không ch là t ch c c ng đ ng tình c m - huy t th ng mà còn là c ng đ ng kinh t , vănồ ạ ỉ ổ ứ ộ ồ ả ế ố ộ ồ ế
hóa – giáo d c có m t c c u - thi t ch và cách th c v n đ ng riêng.ụ ộ ơ ấ ế ế ứ ậ ộ
N u văn hóa là toàn b nh ng giá tr v t ch t và tinh th n do con ng i sáng t o ra, nh mế ộ ữ ị ậ ấ ầ ườ ạ ằ
th a mãn nhu c u c a mình, thì gia đình là m t giá tr văn hóa c a xã h i. Văn hóa gia đình luônỏ ầ ủ ộ ị ủ ộ
g n bó, t ng tác v i văn hóa c ng đòng dân t c, giai c p và t ng l p xã h i trong m i th i kỳắ ươ ớ ộ ộ ấ ầ ớ ộ ỗ ờ
l ch s nh t đ nh c a m i qu c gia dân t c nh t đ nh. Do đó, có th quan ni m gia đình là m tị ử ấ ị ủ ỗ ố ộ ấ ị ể ệ ộ
hình th c t ch c c b n trong đ i s ng c ng đ ng c a con ng i, m t thi t ch văn hóa-xã h iứ ổ ứ ơ ả ờ ố ộ ồ ủ ườ ộ ế ế ộ
142

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
đ c thù đ c hình thành, t n t i và phát tri n trên c s c a quan h hôn nhân, quan h huy tặ ượ ồ ạ ể ơ ở ủ ệ ệ ế
th ng, quan h nuôi d ng và giáo d c gi a các thành viên.ố ệ ưỡ ụ ữ
Th c t l ch s đã cho th y: nh ng đi u ki n kinh t -xã h i khác nhau là nhân t qui đ nhự ế ị ử ấ ữ ề ệ ế ộ ố ị
nên các hình th c t ch c gia đình khác nhau. Xã h i loài ng i đã tr i qua các hình th c c ngứ ổ ứ ộ ườ ả ứ ộ
đ ng: gia đình huy t t c, gia đình đ i ng u, gia đình m t v m t ch ng.ồ ế ộ ố ẫ ộ ợ ộ ồ

vi c xây d ng m i quan h gi a các thành viên trong gia đình và gi a gia đình v i xã h i là n iệ ự ố ệ ữ ữ ớ ộ ộ
dung quan tr ng nh t. M i quan h trong gia đình là m t b ph n c a quan h xã h i, đ ng th iọ ấ ố ệ ộ ộ ậ ủ ệ ộ ồ ờ
là bi u hi n c a quan h xã h i. Ph i t o d ng m i quan h v ch ng bình đ ng, th ng yêuể ệ ủ ệ ộ ả ạ ự ố ệ ợ ồ ẳ ươ
giúp đ nhau v m i m t. Bình đ ng, th ng yêu, tôn tr ng nhau là nh ng y u t g n bó m tỡ ề ọ ặ ẳ ươ ọ ữ ế ố ắ ậ
thi t v i nhau trong quan h v ch ng. M i quan h gi a cha m và con cái, gi a anh ch emế ớ ệ ợ ồ ố ệ ữ ẹ ữ ị
trong gia đình là m i quan h huy t th ng, tình c m c a tình th ng yêu và trách nhi m.ố ệ ế ố ả ủ ươ ệ
Xã h i xã h i ch nghĩa luôn t o đi u ki n v t ch t và tinh th n t t nh t trong đi u ki n cóộ ộ ủ ạ ề ệ ậ ấ ầ ố ấ ề ệ
th đ m i gia đình m no h nh phúc và cũng đòi h i gia đình cung c p cho xã h i nh ng ng iể ể ọ ấ ạ ỏ ấ ộ ữ ườ
công dân có s c kh e t t, có trí tu phát tri n. T o d ng đ c m i quan h t t đ p gi a cácứ ỏ ố ệ ể ạ ự ượ ố ệ ố ẹ ữ
thành viên trong gia đình và gi a gia đình và xã h i là y u t c b n đ xây d ng gia đình no m,ữ ộ ế ố ơ ả ể ự ấ
bình đ ng, ti n b và h nh phúc, làm cho gia đình th c s là ẳ ế ộ ạ ự ự t bào ế lành m nh c a xã h i, là tạ ủ ộ ổ
m c a m i con ng i, góp ph n tr c ti p xay d ng cu c s ng m i, xã h i m i.ấ ủ ỗ ườ ầ ự ế ự ộ ố ớ ộ ớ
b. Ph ng th c xây d ng n n văn hóa xã h i ch nghĩaươ ứ ự ề ộ ủ
Đ th c hi n đ c nh ng n i dung chính y u c a n n văn hóa xã h i ch nghĩa c n ph iể ự ệ ượ ữ ộ ế ủ ề ộ ủ ầ ả
th c hi n các ph ng th c c b n sau đây:ự ệ ươ ứ ơ ả
143

Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mac-ữ ơ ả ủ ủ
Lênin
. Gi v ng và tăng c ng vai trò ch đ o c a h t t ng giai c p công nhân trong đ iữ ữ ườ ủ ạ ủ ệ ư ưở ấ ờ
s ng tinh th n c a xã h i.ố ầ ủ ộ
Quá trình t t ng di n ra không ng ng cùng v i quá trình s n xu t v t ch t. Trong đ i s ngư ưở ễ ừ ớ ả ấ ậ ấ ờ ố
văn hóa tinh th n hi n th c, quá trình đó di n ra v i t t c tính đa d ng, ph c t p c a nó. Chínhầ ệ ự ễ ớ ấ ả ạ ứ ạ ủ
vì th , trong quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i, giai c p công nhân v i t cách là giai c p c mế ự ủ ộ ấ ớ ư ấ ầ
quy n, ph i b ng m i ph ng pháp thông qua đ i ngũ nh ng nhà t t ng và các thi t ch tề ả ằ ọ ươ ộ ữ ư ưở ế ế ư
t ng c a mình đ tác đ ng, chi ph i các quan h t t ng, quá trình t t ng nh m gi v ng,ưở ủ ể ộ ố ệ ư ưở ư ưở ằ ữ ữ
tăng c ng vai trò ch đ o c a h t t ng c a mình trong đ i s ng tinh th n xã h i, b iườ ủ ạ ủ ệ ư ưở ủ ờ ồ ầ ộ ở
“nh ng t t ng th ng tr c a m t th i đ i bao gi cũng ch là nh ng t t ng c a giai c pữ ư ưở ố ị ủ ộ ờ ạ ờ ỉ ữ ư ưở ủ ấ
th ng tr ”.ố ị
Xây d ng n n văn hóa xã h i ch nghĩa là ho t đ ng có m c đích c a giai c p công nhânự ề ộ ủ ạ ộ ụ ủ ấ

S g n k t gi a gi gìn, k th a văn hóa dân t c, ti p thu giá tr văn hóa nhân lo i v i quáự ắ ế ữ ữ ế ừ ộ ế ị ạ ớ
trình s n sinh giá tr m i, t o nên s th ng nh t bi n ch ng c a hai m t gi gìn và sáng t o vănả ị ớ ạ ự ố ấ ệ ứ ủ ặ ữ ạ
hóa. Đây đ c coi là ph ng th c nh m xây d ng n n văn hóa xã h i ch nghĩa phong phú, đaượ ươ ứ ằ ự ề ộ ủ
d ng. cùng v i quá trình này là nh ng ph ng pháp thích h p nh m đ a nh ng giá tr văn hóaạ ớ ữ ươ ợ ằ ư ữ ị
vào đ i s ng xã h i đ đông đ o nhân dân đ c h ng th văn hóa do mình sáng t o ra.ờ ố ộ ể ả ượ ưở ụ ạ
. T ch c và lôi cu n qu n chúng nhân dân vào các ho t đ ng và sáng t o văn hóaổ ứ ố ầ ạ ộ ạ
Trong ti n trình cách m ng xã h i ch nghĩa, trong s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i,ế ạ ộ ủ ự ệ ự ủ ộ
nhân dân lao đ ng đã tr thành ch th sáng t o và h ng th văn hóa. Tuy nhiên, đ phát huyộ ở ủ ể ạ ưở ụ ể
t i đa tính ch đ ng, sáng t o c a qu n chúng, Đ ng C ng s n và nhà n c xã h i ch nghĩaố ủ ộ ạ ủ ầ ả ộ ả ướ ộ ủ
144