1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Tỷ lệ các rối loạn tâm thần ngày càng gia tăng ở các nước đang phát
triển. Cùng với tăng trưởng kinh tế, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô
thị hóa, cơ chế thị trường là những nhân tố được nhiều y văn kể đến làm gia
tăng các rối loạn liên quan đến stress trong đó có rối loạn phân ly. Đây chính là
lĩnh vực đang thu hút sự quan tâm của Y học nói chung và đặc biệt là Tâm thần
học hiện đại.
Rối loạn phân ly được biệt định ở mục F44 trong Bảng Phân loại bệnh
Quốc tế lần thứ 10 về Rối loạn tâm thần và hành vi (ICD-10) và được sử dụng
nhiều trong chẩn đoán lâm sàng tâm thần học những năm gần đây. Phân loại
này được Tổ chức Y tế Thế giới sử dụng để thay thế cho một loạt các chẩn
đoán như: “Tâm căn hysteria” của tâm thần học Nga; “Rối loạn chuyển di” của
tâm thần học Mỹ; “Loạn thần kinh chức năng hysteria” hoặc “Hysteria” trong
Bảng Phân loại bệnh Quốc tế lần thứ 8 và lần thứ 9.
Rối loạn phân ly gồm nhiều thể bệnh trong đó rối loạn phân ly vận động
và cảm giác là thể bệnh rất thường gặp trong thực hành tâm thần học cũng như
trong nhiều chuyên khoa khác. Rối loạn phân ly vận động và cảm giác là hiện
tượng mất, trở ngại vận động hoặc rối loạn cảm giác mà không thể tìm thấy
bệnh lý cơ thể có thể giải thích triệu chứng. Đó là một rối loạn chức năng có
liên quan chặt chẽ với sang chấn tâm lý và nhân cách người bệnh , .
Theo Kaplan – Sadock rối loạn phân ly vận động và cảm giác khá phổ
biến; chiếm khoảng 0,22% dân số; chiếm 5 – 15% số bệnh nhân đến khám tại
các phòng khám đa khoa và bệnh có thể phát triển thành dịch trong một tập thể
lớn . Theo Tairiq Ali Al – Habeeb và cộng sự (1997) tỷ lệ mắc rối loạn phân ly
vận động và cảm giác trong dân số ở Đông Li Băng là 8,3%; ở Ả Rập là 5,1% .
Theo Deveci và cộng sự (2007) tỷ lệ rối loạn phân ly vận động và cảm giác ở
2
Thổ Nhĩ Kì là 5,6% . Kozlowska và cộng sự (2007) nhận thấy ở Úc tỷ lệ rối
loạn phân ly vận động và cảm giác ở trẻ em là 0,042% . Theo Leary (2003) rối
loạn phân ly vận động và cảm giác chiếm 1 – 3% số trẻ em đến khám tại
1. Phân tích đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhân rối loạn phân ly vận động và
cảm giác.
2. Mô tả một số đặc điểm nhân cách của bệnh nhân rối loạn phân ly vận
động và cảm giác.
3. Phân tích mối liên quan giữa đặc điểm nhân cách và các thể lâm sàng
của bệnh nhân rối loạn phân ly vận động và cảm giác.
4
Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ RỐI LOẠN PHÂN LY
1.1.1. Khái niệm và phân loại các rối loạn phân ly
Lịch sử của thuật ngữ “Rối loạn phân ly” rất phức tạp. Trước đây rối
loạn chuyển di (RLCD) và rối loạn phân ly (RLPL) cùng có tên gọi là
Hysteria , .
Ngay từ thời Hyppocrate, người ta đã có các diễn giải thực thể về
Hysteria. Platon là người đầu tiên đã giải thích nguyên nhân của bệnh lý này là
do trạng thái bất thường của tử cung. Tác giả cho rằng sự di chuyển của tử
cung trong cơ thể sau tuổi dậy thì dẫn đến nhiều bệnh. Tiếng Hy Lạp “Hystera”
có nghĩa là tử cung do đó bệnh có tên là: “Hysteria”.
Galien cũng cho rằng tử cung là nguyên nhân của bệnh mặc dù tác giả là
nhà giải phẫu học nên biết rằng tử cung không thể di chuyển khắp cơ thể được.
Ngoài ra, theo Galien thì nam giới cũng có thể mắc bệnh và Hysteria xuất hiện
trong một số trạng thái như cơ thể bị suy kiệt, sau những chấn thương tâm thần,
những bệnh toàn thể như nhiễm trùng, nhiễm độc.
Thế kỷ XVII, Charles Lepois cho rằng Hysteria hoàn toàn không phụ
thuộc vào tử cung vì các em gái nhỏ và phụ nữ đã mãn kinh cũng mắc bệnh.
Hysteria là bệnh chung cho cả nữ và nam giới và nguyên nhân của bệnh không
phải ở cơ quan nội tạng nào khác mà là ở não.
Năm 1681, Thomas Syndeham đã tách Hysteria ra khỏi nguồn gốc tử
6
biến đổi của ý thức, trí nhớ, tính cách. Lý thuyết này giúp giải thích bệnh
Hysteria và quên tâm sinh .
Sigmund Freud là người đầu tiên đưa ra quan niệm về các sự kiện tâm lý
có liên quan đến trạng thái cơ thể, đó là các rối loạn Hysteria. Freud đã xây
dựng học thuyết phân tâm. Lý thuyết phân tâm cổ điển xác định rằng chuyển di
là một quá trình vô thức, xẩy ra như một cơ chế làm giảm lo âu do một xung
đột giữa một xung động bản năng với sự cấm đoán biểu hiện của xung động ấy.
Triệu chứng được gây ra tượng trưng cho xung động ấy và biểu hiện từng phần
xung động này. Triệu chứng thường bắt chước một bệnh thực thể của người
nào đó thân cận với bệnh nhân, hoặc bệnh nào đó mà chính họ đã mắc trước
đây. Kết quả làm giảm lo âu được gọi là: “Lợi lộc tiên phát”. “Lợi lộc thứ phát”
bao gồm những quyền lợi rõ rệt mà bệnh tật mang lại: thiện cảm, chăm sóc và
giảm nhẹ trách nhiệm .
Trong DSM-II (1968), Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ gọi các rối loạn
Hysteria là bệnh loạn thần kinh chức năng Hysteria (Hysterical neurosis).
Đến năm 1980, Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ bắt đầu sử dụng thuật ngữ:
“Rối loạn chuyển di” (Conversion Disorders) trong DSM-III để định nghĩa cho
tình trạng mất hoặc thay đổi cấp tính các chức năng của cơ thể gợi ý về một
bệnh lý thần kinh (ví dụ: mất cảm giác hoặc liệt…) trong khi không có bằng
chứng khách quan và trong hoàn cảnh stress tâm lý xã hội. Thuật ngữ: “Rối
loạn phân ly” (Dissociative Disorders) cũng bắt đầu được dùng để chỉ bệnh
cảnh mất một phần hoặc hoàn toàn các chức năng của nhận dạng, trí nhớ và ý
thức, ở đây xung đột tâm lý được chuyển thành triệu chứng tâm thần.
Đến 1994, trong DSM-IV khái niệm các thuật ngữ về cơ bản vẫn giữ
nguyên như DSM-III-R (1987) , , và RLCD được xếp trong nhóm rối loạn
dạng cơ thể, còn RLPL là một nhóm khác.
7
Theo hệ thống phân loại bệnh quốc tế ICD, ICD-8 (1965) các RLPL có
tên gọi loạn thần kinh chức năng Hysteria. ICD-9 (1978) tên gọi nhóm bệnh
DSM – V: Rối loạn chuyển di
Gần đây (2006), các nhà tâm thần học Mỹ đề xuất phân loại RLCD trong
DSM-IV giống như RLPL trong ICD-10 . Tuy nhiên, trong DSM-V RLCD vẫn
được phân loại giống như trong DSM-IV nhưng Hội tâm thần học Mỹ đã phân
loại chi tiết các thể bệnh của RLCD chính là các thể bệnh RLPL vận động và
cảm giác trong ICD 10 bao gồm các mã bệnh F44.4 đến F44.7 .
Với từng giai đoạn phát triển của Y học, với các cách phân loại bệnh
khác nhau thì tên gọi của RLPL vận động và cảm giác có khác nhau nhưng cốt
lõi của bệnh là các triệu chứng giả thần kinh xuất hiện đột ngột (rối loạn chức
năng vận động và cảm giác) không giải thích được bằng các bệnh lý thực thể
có liên quan đến SCTL (stress) và nhân cách người bệnh.
1.1.2. Một vài đặc điểm dịch tễ học rối loạn phân ly
1.1.2.1. Tỷ lệ mắc chung
Tỷ lệ RLPL chiếm khoảng 0,3-0,5% dân số chung , ở trẻ em chiếm 1%
số trẻ em đến khám chuyên khoa tâm thần .
Theo Kaplan-Sadock, tỷ lệ RLPL vận động và cảm giác là 0,22% dân
số; chiếm 5-15% bệnh nhân đến khám tại các phòng khám đa khoa; 25-30%
bệnh nhân ở các quân y viện . Tuy nhiên, tỷ lệ này còn phụ thuộc vào nhiều
yếu tố khác như điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, tôn giáo, chiến tranh , .
Đa số tác giả cho rằng RLPL thường khởi phát ở thanh thiếu niên và
người trẻ , , . Trẻ em thường gặp ở tuổi 9 – 10 . Stone và Binzer (2004) cho
rằng tuổi khởi phát trung bình dưới 30 .
1.1.2.2. Giới
RLPL gặp ở nữ nhiều hơn nam , , , , . Tỷ lệ nữ/ nam là 2/1; 5/1; 10/1 , .
9
1.1.2.3. Rối loạn phân ly tập thể
RLPL có thể phát triển thành “dịch” trong một tập thể do cảm ứng thành
cao trào khi có sang chấn tạo phản ứng dây chuyền trong một tập thể có cùng
hoàn cảnh , . Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng các rối loạn tâm thần
hàng loạt xảy ra đột ngột trong dân cư đa số có chẩn đoán RLPL do triệu chứng
kiểm soát và điều chỉnh thái độ công kích và tâm trạng bất toại đóng vai trò
quan trọng trong RLPL .
* Thuyết tập nhiễm của Wolpe
Wolpe cho rằng các RLPL phát sinh theo cơ chế cảm ứng và bắt chước
trong quá trình tiếp xúc xã hội, đó là các hành vi học hỏi được trong suốt quá
trình trải nghiệm. Khi các hành vi này xuất hiện hoặc nặng lên thì bệnh nhân
đạt được điều mình muốn và ngược lại , , .
* Thuyết hoạt động thần kinh cao cấp của Paplop
RLPL phát sinh ở những người có hệ thống tín hiệu thứ hai bị suy yếu
trong khi hoạt động của hệ thống tín hiệu thứ nhất cũng như phần dưới vỏ
chiếm ưu thế. Đặc điểm cơ bản của RLPL là tăng cảm xúc, tăng tính ám thị ở
những người có nhân cách yếu.
Tăng cảm xúc là do vỏ não bị suy yếu dẫn đến thoát ly khỏi sự kiểm soát
của dưới vỏ, trước các kích thích mạnh của SCTL vỏ não lâm vào tình trạng bị
ức chế nên hoạt động của vùng dưới vỏ tăng và xuất hiện các triệu chứng đa
dạng của RLPL , .
* Thuyết đơn triệu chứng
11
Những triệu chứng đơn lẻ về vận động và cảm giác của RLPL là do sự
ức chế hoạt động của bán cầu trội bên trái vì vậy có sự thiếu hụt trong quá trình
phân tích những tín hiệu vận động và cảm giác.
* Thuyết văn hóa - xã hội
Thuyết văn hóa - xã hội chỉ ra cách thức mà con người trải nghiệm và
chiêm nghiệm về thế giới, cách biểu lộ hành vi đều được hình thành trên cơ sở
văn hoá của con người đó. Cách thức biểu hiện của triệu chứng được điều kiện
hoá theo văn hoá hoặc mang màu sắc văn hoá. Nội dung các triệu chứng cũng
có thể phản ánh những giá trị văn hoá, xã hội.
1.1.3.2. Vai trò của nhân cách trong rối loạn phân ly
(Được trình bày chi tiết tại mục 1.3 của luận án)
1.1.3.3. Vai trò của sang chấn tâm lý (stress) trong rối loạn phân ly
Phản ứng của cơ thể trước tác nhân stress là tổng hòa đáp ứng của hai
mặt: phản ứng sinh học và phản ứng tâm lý, những phản ứng này xảy ra đồng
thời và ảnh hưởng qua lại lẫn nhau.
Phản ứng sinh học thông qua con đường đáp ứng thần kinh – nội tiết ảnh
hưởng đến mọi chức năng của cơ thể và gây ra những biến đổi thể chất nhất
định như mạch nhanh, vã mồ hôi, run tay chân, căng cơ…
Phản ứng tâm lý của cá nhân thông qua đáp ứng cảm xúc, nhận thức và
ứng xử, biểu hiện như lo âu, sợ hãi, bồn chồn, tức giận, buồn bã… Sự nhận
thức, sự tiếp nhận hay ứng phó với stress là những nét cơ bản để đánh giá nhân
cách. Phản ứng tâm lý của mỗi một cá thể trước tác động của tác nhân stress là
hoàn toàn không giống nhau, nghĩa là mỗi cá thể phản ứng theo cách riêng,
điều này phụ thuộc vào giáo dục, rèn luyện, nhận thức, hiểu biết, đặc điểm tính
13
cách, kinh nghiệm và môi trường sống … của từng người (nói rộng hơn là tùy
thuộc vào nhân cách của từng người).
Trong cuộc sống hàng ngày con người luôn phải chịu những tác động
của các yếu tố môi trường tự nhiên và xã hội. Song trước những kích thích cá
thể nào cũng có đáp ứng với kích thích (stress) nhưng với người này có đáp
ứng phù hợp còn với người khác thì có đáp ứng không phù hợp (gây ra phản
ứng stress). Ngay đối với một người, với một tác nhân cụ thể trong hoàn cảnh
này thì có thể gây ra stress, trong hoàn cảnh khác lại không… Một tác nhân
stress có gây bệnh hay không còn tùy thuộc vào đặc điểm gây bệnh của stress
và phản ứng tâm lý của nhân cách.
c. Đặc điểm gây bệnh của stress
Stress gây bệnh thường là những stress mạnh và cấp diễn (người thân
chết đột ngột, tổn thất nặng nề về kinh tế…). Thành phần gây bệnh của stress là
ý nghĩa thông tin chứ không chỉ là cường độ của stress. Những stress không
mạnh nhưng lặp đi, lặp lại nhiều lần gây căng thẳng tâm lý (những căng thẳng,
mâu thuẫn trong cuộc sống, bất hòa vợ chồng…) cũng có khả năng gây bệnh
nếu cá thể phòng vệ và đối phó kém. Dù là stress mạn tính hay cấp diễn thì cơ
một bệnh lý cơ thể khác theo cơ chế tự ám thị.
1.2.1. Đặc điểm lâm sàng chung về rối loạn phân ly
Đặc điểm lâm sàng của rối loạn phân ly rất đa dạng, biểu hiện bằng một
hoặc nhiều các triệu chứng dưới đây:
* Cơn co giật hay cơn vật vã phân ly
Biểu hiện rất đa dạng, thường xảy ra dưới tác động trực tiếp của SCTL.
Thời gian xuất hiện cơn thường kéo dài 15-20 phút, nhiều khi cơn kéo dài hàng
giờ, cũng có khi cơn xuất hiện rất ngắn dễ nhầm lẫn với cơn động kinh.
15
* Cơn kích động cảm xúc phân ly
Bệnh nhân cười, khóc, gào thét, hò hét, cảm xúc hỗn độn, ý thức không
bị rối loạn và chịu ám thị của xung quanh.
* Cơn ngất lịm phân ly
Bệnh nhân cảm thấy người mềm yếu dần, từ từ ngã ra và nằm thiêm
thiếp, hai mắt chớp nhấp nháy.
* Cơn ngủ phân ly
Người bệnh lên cơn giật nhẹ rồi nằm yên. Ngủ thời gian dài (1-2 ngày),
mắt nhắm, vạch mi mắt thấy nhãn cầu vẫn đảo đi đảo lại, trong lúc ngủ thỉnh
thoảng thở dài, thổn thức.
* Các cơn quên phân ly
Xuất hiện thoảng qua sau các cơn lịm, cơn co giật phân ly.
* Cơn trốn nhà phân ly
Thường là cơn bỏ nhà, bỏ cơ quan ra đi có mục đích, vẫn duy trì mọi
sinh hoạt cá nhân và quan hệ xã hội, thường kèm theo với quên phân ly.
* Cơn rối loạn cảm xúc phân ly
Bệnh nhân dễ xúc động, cảm xúc không ổn định, nhạy cảm với các kích
thích, dễ lây cảm xúc của người khác (đồng cảm với người khác).
* Rối loạn tư duy phân ly
Lời nói mang màu sắc cảm xúc, ít sâu sắc, thường nói về bản thân, khêu
gợi sự chú ý của người khác về bản thân mình, tưởng tượng phong phú, thích
biết được diễn biến cơn giật, còn khả năng đáp ứng với thái độ của những
17
người xung quanh. Thời gian một cơn giật kéo dài hàng giờ, hết cơn bệnh nhân
tỉnh ngay , , , , .
+ Triệu chứng cảm giác:
Có thể gặp triệu chứng giảm (mất) cảm giác hay tăng cảm giác. Vùng
mất cảm giác không đúng theo khu vực chi phối của rễ và dây thần kinh. Triệu
chứng cảm giác thường gặp dưới dạng mất cảm giác kiểu: “Bít tất tay” hay:
“Bít tất chân”, thậm chí mất cảm giác nửa người. Giới hạn vùng mất cảm giác
thường không rõ ràng, vị trí này có thể thay đổi sau mỗi lần khám .
Tăng cảm giác trong RLPL thường gặp là triệu chứng đau. Cơ sở của
đau trong RLPL liên quan đến yếu tố tâm lý (căng thẳng cảm xúc) và phản ứng
của nhân cách Hysteria ở người bệnh.
Triệu chứng đau là triệu chứng phổ biến của RLPL vận động và cảm
giác . Mặc dù không phải là triệu chứng đặc trưng như những triệu chứng giảm
hoặc mất cảm giác khác (tê bì, mất cảm giác) đau là triệu chứng tăng cảm giác,
ở những bệnh nhân khi không tìm thấy nguyên nhân của đau; triệu chứng đau
không đủ đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán các rối loạn khác trong chương F4
(Các rối loạn bệnh tâm căn liên quan stress và dạng cơ thể) mà thỏa mãn các
tiêu chuẩn chẩn đoán của RLPL (chuyển di) (F44) đó chính là các triệu chứng
đau phân ly.
Triệu chứng đau phân ly thường gặp là đau đầu (33,8%), đau cổ, đau
lưng, đau bụng, đau ngực, đau vùng chậu và cơn co âm đạo. Triệu chứng đau
xuất hiện ở tuổi trẻ (trước tuổi 35). Chủ yếu là đau có tính chất cơn, cấp tính,
tái đi tái lại nhiều lần mà không tìm thấy tổn thương thực thể (nhiều khi chẩn
đoán nhầm với đau trong tổn thương thực thể). Theo Yokono (1991) có trường
hợp đau đầu, đau mặt phân ly được chẩn đoán đau thần kinh V .
Các triệu chứng đau thường gặp ở một hoặc nhiều vị trí trong cơ thể,
triệu chứng làm bệnh nhân rất khó chịu nhưng đôi khi sự khó chịu đó thể hiện
18
thị, ảo thanh và ảo giác xúc giác. Nội dung ảo giác thường liên hệ với những
hiểu biết của bệnh nhân.
- Điếc.
- Mất vị giác và khứu giác.
+ Các triệu chứng khác:
- Khó thở, hòn cục ở họng, ngất, nôn, nấc và nhiều triệu chứng khác.
1.2.2.2. Các rối loạn phối hợp
Các rối loạn tâm thần thường gặp nhất ở bệnh nhân RLPL vận động và
cảm giác là rối loạn lo âu, trầm cảm và rối loạn nhân cách , , .
Theo Kaplan-Sadock (1995), hơn một nửa số bệnh nhân RLPL vận động
và cảm giác trong quá trình bệnh có kèm theo trầm cảm, 5 - 21% số bệnh nhân
có rối loạn nhân cách .
Theo Cynthia (2006) 12% - 100% số bệnh nhân RLPL vận động và cảm
giác có trầm cảm, 11% - 80% số bệnh nhân có rối loạn lo âu .
1.2.3. Chẩn đoán rối loạn phân ly vận động và cảm giác
Chẩn đoán RLPL vận động và cảm giác rất nhạy cảm do dễ nhầm với
bệnh thực thể, chỉ đặt chẩn đoán khi đã loại trừ được các bệnh lý thực thể và
bệnh lý có các đặc trưng:
- Triệu chứng có tính chất chức năng;
- Hoàn cảnh diễn biến bệnh liên quan với sang chấn tâm lý;
- Nhân cách người bệnh thiên về cảm xúc;
- Điều trị bằng ám thị có kết quả tốt.
1.2.3.1. Tiêu chuẩn chẩn đoán theo DSM-IV
A. Có ít nhất 1 triệu chứng về vận động, cảm giác gợi ý về một bệnh thần kinh.
B. Stress liên quan: khởi phát, tiến triển cường độ triệu chứng.
20
C. Các triệu chứng không phải là do bệnh nhân giả vờ, cố ý.
D. Các xét nghiệm không cắt nghĩa thoả đáng được là do bệnh thần kinh hay
hậu quả trực tiếp của rượu, ma tuý
E. Các triệu chứng phải rõ trên lâm sàng, làm giảm khả năng lao động và hoạt
Chụp cắt lớp vi tính sọ não có hình ảnh tăng tỷ trọng của máu, hiệu ứng
đè đẩy não thất, đường giữa.
* Hội chứng Guillain – Barre (viêm đa rễ và dây thần kinh nguyên phát):
Bệnh cảnh xảy ra tương đối nhanh với các dấu hiệu rối loạn cảm giác
sau đó yếu và liệt chi có thể kèm theo rối loạn thần kinh thực vật.
Điện cơ đồ có hình ảnh mất myelin trong khi không có hình ảnh tổn
thương sợi trục.
Xét nghiệm dịch não tủy có dấu hiệu phân ly đạm - tế bào nhưng triệu
chứng này thường xuất hiện muộn sau ngày thứ 10 kể từ khi bị bệnh.
* Các bệnh lý về cơ: nhược cơ, viêm đa cơ
Biểu hiện chủ yếu là tổn thương vận động: liệt có tính chất đối xứng hai
bên và ưu thế ở gốc chi.
Điện cơ đồ có hình ảnh bất thường trong các bệnh về cơ như điện thế
giật sợi cơ, biểu hiện sự kích thích bất thường của các sợi cơ trong viêm đa cơ;
sự giảm dần biên độ điện năng hoạt động ở cơ chi phối nhưng không thay đổi
tốc độ dẫn truyền trong nhược cơ.
* Các triệu chứng thần kinh sớm của AIDS:
Có thể biểu hiện bằng các triệu chứng của dây thần kinh ngoại biên, dây
thần kinh sọ, bệnh cơ nhiễm trùng
* Xơ cứng rải rác:
22
Trong giai đoạn cơn xơ cứng rải rác các dấu hiệu thần kinh khu trú có
thể thấy đột ngột trong vài phút, vài giờ hay trầm trọng dần trong nhiều ngày,
nhiều tuần trước khi ổn định. Tổn thương có thể liệt một chi, nửa người, hai chi
hay tứ chi; có thể có rối loạn cảm giác dị cảm ở một đoạn chi.
Chụp cộng hưởng từ sọ não là xét nghiệm quyết định chẩn đoán thấy
hình ảnh những mảng mất myelin xuất hiện dưới dạng những vùng khu trú
nhưng sự bình thường của cộng hưởng từ ở giai đoạn đầu của bệnh không cho
phép loại trừ chẩn đoán xơ cứng rải rác.
Để chẩn đoán phân biệt RLPL với nhóm bệnh trên cần dựa vào các đặc
LPTL là liệu pháp quyết định trong điều trị RLPL. Bước đầu tiên trong
điều trị là phải loại bỏ triệu chứng bằng LPTL giải thích hợp lý kết hợp LPTL
ám thị. Sau đó cần điều trị dự phòng tái diễn bệnh bằng các LPTL hướng tới
nhân cách như LPTL nhóm, thư giãn luyện tập, liệu pháp nhận thức, liệu pháp
gia đình , , .
Bằng các LPTL tích cực trên có thể thay đổi những phản ứng của bệnh
nhân từ chỗ không thích nghi tới những phản ứng mang tính thích nghi hơn và
dần dần tính dễ ám thị sẽ giảm, nhận thức của bệnh nhân về bệnh tật và hoàn
cảnh sống sẽ tốt hơn, từ đó sẽ có những phản ứng mang tính thích ứng hơn
trước những tác nhân tâm lý.
Trong điều trị dự phòng rối loạn phân ly cần rèn luyện tính tự kiềm chế
của bệnh nhân. Tính tự kiềm chế sẽ tốt hơn khi bệnh nhân có nhận thức đúng
đắn về hoàn cảnh sống, họ luôn trau dồi kiến thức về cuộc sống, những nhận
định về bản thân và sức khỏe nói chung.
Một số LPTL thường sử dụng trong điều trị RLPL:
* Liệu pháp giải thích hợp lý (Liệu pháp thuyết phục):
24
Là liệu pháp vận dụng giao tiếp tâm lý trực tiếp giữa nhà trị liệu và bệnh
nhân, thông qua tiếp xúc tâm lý nhà trị liệu khai thác các triệu chứng, các sang
chấn tâm lý, diễn biến triệu chứng, đặc điểm nhân cách bệnh nhân trên cơ sở đó
giải thích cho bệnh nhân hiểu được bệnh tật của họ để họ hoàn toàn tin tưởng
và yên tâm vào quá trình điều trị.
* Liệu pháp tâm lý ám thị:
Kết hợp với liệu pháp giải thích hợp lý, lựa chọn các phương pháp hỗ trợ
cụ thể với từng bệnh nhân tạo ra một tâm lý đủ mạnh để bệnh nhân tin tưởng
tuyệt đối vào bác sỹ làm mất các triệu chứng rối loạn chức năng.
* Liệu pháp gia đình:
Liệu pháp gia đình là một liệu pháp tâm lý nhóm đặc biệt. Mục đích của
liệu pháp gia đình là nhằm loại trừ hay giảm những căng thẳng cảm xúc, thiết
lập lại trạng thái cân bằng đã bị phá vỡ bên trong gia đình, nghĩa là nhằm thay
tiếp đến sang chấn tâm lý, không có các bệnh lý nội khoa, thần kinh và tâm
thần kèm theo. Bệnh có thể thuyên giảm tự phát hoặc được can thiệp chuyên
môn tối thiểu . Tiên lượng không tốt thường xảy ra ở những bệnh nhân luôn
cần những triệu chứng vận động và cảm giác để đòi hỏi quyền được chiều
chuộng, chăm sóc từ người thân.
1.3. ĐẶC ĐIỂM NHÂN CÁCH VÀ BỆNH LÝ NHÂN CÁCH TRONG
RỐI LOẠN PHÂN LY
1.3.1. Khái niệm nhân cách
* Quan điểm của tâm lý học về nhân cách
Tâm lý học hiện đại khái niệm nhân cách như sau: Nhân cách là tổ hợp
những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và
Copyright: Tài liệu đại học ©