BẢN TIN THƯ VIỆN - CÔNG NGHỆ THÔNG TIN THÁNG 6/2011

28

ần bốn năm tham gia công tác
trong tổ chức phi chính phủ hỗ trợ phát
triển dự án thư viện học đường cho một số
tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, tôi luôn
nhận thấy nhu cầu đọc của các em học sinh
rất lớn, nhưng việc tạo dựng môi trường
đọc cho các em ở vùng miền quê sông
nước này vẫn còn quá nhiều trở ngại. Nếu
các rào cản không được tháo gở nhanh
chóng, thì sự thi
ệt thòi của các em ở lứa
tuổi đang cần rèn luyện thói quen đọc sẽ
càng ngày tụt hậu tạo khoảng cách ngày
càng lớn về kĩ năng đọc giữa trẻ thành thị
và nông thôn. Đó là những rào cản nào và
cần cải thiện ra sao?

1. Trẻ không đọc vì không có
chỗ đọc
Khi tôi dạy môn Thư viện Thiếu nhi
ở Đại học Sài Gòn, ngày đầu tiên tôi cho
sinh viên viết về một thư viện thiếu nhi
tương lai theo sự tưởng tượng của mình.
Đọc các bài viết của các em mà tôi không

của cổng vào trường. Ở một số trường, TV
chỉ có 48m2 nhưng đầy kệ, tủ bàn trong
đó, và chỉ còn lại một ít chỗ trống cho HS
và đọc nhưng nhà ăn của trường thì lên
đến cả 200m2. Các trường 200 học sinh
theo học thì TV cũng chỉ có diện tích như
trường có cả h
ơn 2000 học sinh. Không có
văn bản nào quy định rõ ràng về diện tích
thư viện phải tính theo số học sinh (HS)
theo học. Thậm chí chỗ ngồi trong TV, các
trường bám chặt vào văn bản hướng dẫn
của Bộ Giáo dục và tự cho là 25 chỗ tối
thiểu cho HS phải là 25 ghế. Một phòng
TV chỉ có 48m2 mà phải chứa 25 bàn cùng
với ít nhất 5 bàn dài ghép lại thì rõ ràng
còn chỗ nào mà di chuyển để tham gia
hoạt động. Tuy nhiên, việc làm rõ quy
định trên các trườ
ng vẫn chưa được hướng
dẫn kĩ lưỡng. Việc ghép chung chỗ ngồi
đọc của giáo viên với HS cũng là một yếu
tố làm HS thấy ngần ngại vào ngồi đọc mà
trong phòng đang có thầy cô. Trường nào
LÀM THẾ NÀO ĐỂ THU NGẮN KHOẢNG CÁCH VỀ KĨ
NĂNG ĐỌC GIỮA TRẺ THÀNH THỊ VÀ NÔNG THÔN?

NGUYỄN TẤN THANH TRÚC,
MS.


phải là chỗ ngồi đọc thoải mái cho các em
nữa. Các TV lớp èo uột vài cuốn sách treo
trên một sợi dây căng, hay để trong thùng
nhựa, hay để trên một cái kệ nhỏ không
phải là nơi thu hút các em đến đọc hàng
ngày vì quá ít sách để đọc suốt cả một năm
học. Sự cập nhật kiến thức về quy hoạch
TV trường học, trang thiết bị cơ sở vật
chất, tự động hóa trong TV trường học đã
đến lúc phải có một quyết định đầu tư vật
chất bằng văn bản hướng dẫn cụ thể và
trang b
ị kiến thức cho lãnh đạo nhà trường
và thủ thư.

2. Trẻ không đọc vì không có gì
để đọc
Trong một cuộc vận động sáng tác
phát động cho 5 tỉnh Đồng bằng Sông Cửu
Long dành cho thiếu nhi viết về quyển
sách mà em yêu thích nhất, ban giám khảo
rất đỗi ngạc nhiên vì gần như 80% bài dự
thi viết về quyển sách giáo khoa mà các
em đang học. Kết quả đó phản ánh tình
trạng các em đói sách và khát thông tin mà
không ai bù đắp cho các em. Đa phần kinh
phí bổ sung tập trung vào đồ dùng trang
thiết bị
dạy học, nhưng không có tiền bổ
sung sách. Và việc mua sách chỉ ưu tiên

sách về nhà đọc, vì lo các em chân tay dơ
bẩn, nhà thì không có chỗ cất sách đàng
hoàng và sách sẽ dễ bị mất hay rách hoặc
b
ị dơ bẩn. Nhà không có sách, TV địa
phương cũng không có sách, trường không
có sách thì làm sao các em làm quen với
sách báo, với con chữ tốt được. Sự đói
sách của các trường đã đến mức báo động,
BẢN TIN THƯ VIỆN - CÔNG NGHỆ THÔNG TIN THÁNG 6/2011

30
đã đến lúc cần có chuẩn mực kiểm tra mới,
không chỉ dựa vào con số 2.500 bản sách
tổng số, mà phải dựa vào số sách mới được
bổ sung hàng năm là bao nhiêu, chiếm tỉ lệ
bao nhiêu kinh phí hoạt động nghiệp vụ
của trường. Trong số sách bổ sung mới
hàng năm, tỉ lệ cơ cấu mua là bao nhiêu
cho sách hỗ trợ giảng dạy, sách GK, sách
thông tin và sách truyện cho các em học
sinh. Kiến thức về cách ch
ọn sách cho
thiếu nhi, hiểu biết về các thể loại văn học
thiếu nhi, xu hướng xuất bản sách thiếu
nhi trên thị trường đối với thủ thư hầu như
là con số không. Trường có cái gì cho HS
đọc là cần thiết và đem đến cái hay cái đẹp
cho các em đọc lại càng quan trọng hơn
nữa. Chính vì vậy, tập huấn đào tạo thủ

độc lập không hề có khái niệm trong nhà
trường. Sổ liện lạc của các trường quốc tế
trên các trang đầu tiên để có những thông
điệp về tầ
m quan trọng của chương trình
đọc sách ở nhà cho các em, hướng dẫn phụ
huynh biết cách đọc cùng con cái và tạo
không gian, thời gian cho con em mình
đọc sách ở nhà như thế nào. Trong các văn
bản hướng dẫn nghiệp vụ của Bộ Giáo
dục-Đào tạo về công tác phục vụ đọc sách
hè cũng đã có được nhắc đến, nhưng có
trường nào làm được chuyện đó. Gần hai
tháng nghỉ hè, không có sách vở, mất hai
tháng nhìn vào con chữ, c
ấu trúc câu, sẽ là
một cản trở lớn đến việc rèn kĩ năng đọc bị
ngắt quãng hàng năm của các em. Thời
gian đọc sách của các em rất quan trọng
trong suốt quãng đời cho đến cả sau này và
đó là một yếu tố quan trọng tối cao để các
em trở thành người học tập suốt đời.
Không có thói quen sử dụng thời gian rỗi
để đọc, không có nhận thức mỗi ngày 15
phút để
đọc, không có nhận thức được đọc
không chỉ đọc sách giáo khoa, đọc không
chỉ là để học thi cử mà đọc để mở mang
kiến thức, để cập nhật thông tin, để thư
giãn giải trí; không có ai để nhắc nhở các

quốc tế sẽ được tham gia rất nhiều hoạt
động đọc lí thú hấp dẫn. Các em có góc
TV lớp để có thể đọc bất cứ lúc nào muốn
từ truyện tranh, sách thông tin đến sách
truyện sáng tác. Và các sách trong thư viện
lớp phải được chọn lọc đánh giá theo các
tiêu chí để trở thành là “the best ones”
trong tất cả các thể loại đọc. Các em được
đọc theo yêu cầu thông tin liên quan đến
các bài học để thực hi
ện các đề án nhỏ.
Các em được học cấu trúc của các loại
sách, đặc biệt là sách tra cứu tham khảo và
biết cách sử dụng hiệu quả. Các em được
học, phân tích và trãi nghiệm sáng tác, viết
các thể loại văn bản mà các em thường gặp
trong cuộc sống từ truyện ngụ ngôn, cổ
tích, thần thoại, kịch bản sấn khấu, kịch
bản báo chí, sách thông tin, từ điển, thông
tin điện t
ử…Các em có những bộ sách
phân loại theo trình độ đọc để mượn về
nhà đọc và được đánh giá lại trình độ đọc
theo những bài kiểm tra quan sát của các
giáo viên môn ngôn ngữ. Các em có những
giờ đọc tự do theo hướng dẫn của giáo
viên để theo dõi sự lưu loát, đọc hiểu
thông thạo nội dung của các loại sách khác
nhau. Các nhật kí đọc sách là yêu cầu bắt
buộc của nhà trường đối với gia đình, để

hiểu ra nhu cầu đọc báo là hằng ngày của
mọi người dân. Nhưng hình ảnh ấy khó có
thể tìm được ở chốn nông thôn. Nếu các
em ở thành thị có cơ hội cuối tuần hay sau
giờ họ
c được ba mẹ ông bà đưa đến các
nhà sách lớn thì hẳn như các em sẽ làm
quen với tất cả sự diễn biến của mọi mặt
hàng sách. Các em cũng chứng kiến và
quan sát tất cả khách hàng trong nhà sách
ấy từ cụ già, đến các chú bác, hay các anh
chị và các bạn đồng trang lứa hày các em
nhỏ quây quần bên các người bạn sách. Ở
các miền quê tìm ra được ở trung tâm một
nhà sách là quý hóa lắm rồi, làm gì có đến
2-3 nhà sách để giúp các gia đình thuận
ti
ện đến hơn. Những bảng quảng cáo bảng
hiệu lớn ngập tràn hình ảnh và con chữ
BẢN TIN THƯ VIỆN - CÔNG NGHỆ THÔNG TIN THÁNG 6/2011

32
giăng trên các con đường hay trong các
siêu thị cũng là cơ hội cho các bé mới tập
đọc vui vẻ thích thú khi thấy mình có thể
tự đọc được. Các tựa báo ở thành thị cũng
phát hành phong phú hơn ở miền quê, nên
việc một gia đình có thu nhập thấp ở thành
phố cũng dễ dàng tìm cho con một món
quà cuối tuần là một tờ báo, còn ở nông

được người lớn dạy cách nói của người
lớn, vẽ theo cách suy nghĩ của người l
ớn.
Nếu một cuộc thi thực sự thì phải là đề tài
tự do phải được nhận ngay tại chỗ. Đọc-
Cảm thụ-Rung động và xuất tác thành thơ,
thành bài viết hay thành tác phẩm mĩ thuật
thì mới thật là sân chơi cho tài nghệ đọc và
sáng tạo đúng nghĩa. Hơn nữa, sân chơi ấy
nhiều khi năm này qua năm khác cũng chỉ
có chừng đó số ít các em tham gia. Vấn đề
ở
đây là làm sao hoạt động đọc và sáng tạo
ấy đi vào nề nếp thường xuyên và phục vụ
cho các em đủ mọi lứa tuổi tham gia và
tiền đầu tư cho các cuộc thi đó được đổi
thành kinh phí đầu tư việc bổ sung sách
cho thiếu nhi ở các thư viện địa phương
hay trường học thì sẽ hay biết bao! Hình
ảnh ba mẹ, ông bà đọc sách báo ở nhà,
thầy cô đọc sách ở trường sẽ là thông đi
ệp
tuyệt vời để các em mong muốn và làm
theo thói quen như vậy. Những lời dặn dò
của thầy cô đầu hay sau giờ học hay trong
giữa giờ có nhắc đến các câu chuyện đi từ
các quyển sách cũng sẽ là chất xúc tác
mạnh mẽ đế thôi thúc các em tìm đến
những quyển sách ấy mà thưởng thức.
Những giờ sinh hoạt dưới cờ năm xưa của