CÁC RỐI LOẠN CẢM GIÁC VÀ TRI GIÁC
Mục tiêu học tập
1. Trình bày được các triệu chứng rối loạn cảm giác và tri giác
2. Khám, phát hiện được các triệu chứng rối loạn cảm giác và tri giác thường gặp để
áp dụng cho việc chẩn đoán và điều trị.

I. KHÁI NIỆM TÂM LÝ HỌC
Tri giác là một quá trình tâm lý, có khả năng tập hợp các đặc tính riêng lẻ của sự vật
hiện tượng, do các giác quan phản ánh, từ đó chúng ta nhận thức được sự vật và hiện tượng
một cách toàn bộ .
Tri giác là mức độ nhận thức cao hơn cảm giác, nó có tính chất tổng hợp phức tạp chứ
không phải là một tổng số đơn giản của các cảm giác. Tri giác còn tồn tại trong óc ta dưới
dạng biểu tượng, cho nên ta có thể tri giác được sự vật và hiện tượng khi chúng không còn ở
trước mắt ta nữa .
II. CÁC RỐI LOẠN CẢM GIÁC VÀ TRI GIÁC
1.Tăng cảm giác
Do ngưỡng kích thích giảm cho nên một kích thích nhẹ bệnh nhân cũng cho là quá
mạnh. Đây là triệu chứng đầu tiên của trạng thái loạn thần, ngoài ra còn gặp trong các trạng
thái suy nhược, nhiễm trùng, nhiễm độc.
2. Giảm cảm giác
Do ngưỡng kích thích tăng cao nên mọi kích thích thông thường bệnh nhân đều cảm
thấy mơ hồ, không rõ ràng. Thường gặp trong hội chứng trầm cảm, trong giai đoạn sa sút của
bệnh tâm thần phân liệt, trong rối loạn phân ly trường tri giác thường bị thu hẹp .
3. Loạn cảm giác bản thể
Do Dupré và Camus mô tả 1907, là một trạng thái mà bệnh nhân thường xuyên có
những cảm giác đau nhức, khó chịu, lạ lùng trong cơ thể, nhất là trong các nội tạng, tính chất
và khu trú không rõ ràng như các nội tạng bị xoắn lại, xé rách hoặc phồng to gặp trong hội
chứng trầm cảm, nghi bệnh .
4. Ảo tưởng
Là tri giác sai lệch toàn bộ một sự vật hay một hiện tượng có thật bên ngoài, ví dụ: thấy
dây thừng thành con rắn; ảo tưởng được phân loại theo giác quan như ảo tưởng thị giác, thính

5.1.1. Ảo thính
Còn gọi là ảo thanh, rất thường gặp, nội dung đa dạng. Thường gặp là tiếng người nói,
gọi là ảo thính lời nói. Bệnh nhân nghe rõ ràng bên tai, xuất phát từ một vị trí nhất định trong
không gian với nội dung khen, chê, dọa nạt, bình phẩm bệnh nhân, giọng nói có thể quen
hoặc lạ, nam hoặc nữ, ảo giác chi phối bệnh nhân, bệnh nhân phản ứng lại bằng cách bịt tai,
lắng nghe, trả lời ảo thính. Âor thính thường gặp trong tâm thần phân liệt, loạn thần triệu
chứng, loạn thần phản ứng .
5.1.2. Ảo thị
Rất đa dạng, có thể là những vệt sáng hoặc thấy người, hoặc những hình ảnh sinh động
với kích thước bình thường hoặc lớn ra hoặc nhỏ lại. Thường gặp nhất là trong trạng thái mê
mộng lú lẫn, bệnh nhân thấy ma quỉ, Phật thánh. Bệnh nhân phản ứng lại ảo thị bằng nhiều
thái độ khác nhau như say mê nhìn ngắm nếu ảo thị đẹp đẽ hoặc sợ hãi ngơ ngác nếu ảo thị
có nội dung ghê rợn. Âor thị thường gặp trong các trạng thái loạn thần cấp, loạn thần do
nhiễm khuẩn, trong các trạng thái rối loạn ý thức do nhiễm độc rượu .
5.1.3. Ảo vị và ảo khứu
Ít gặp hơn hai loại ảo giác trên, ảo vị và ảo khứu thường kết hợp với nhau. Bệnh nhân
ngửi thấy mùi thơm hoặc mùi khó chịu, ảo vị thường đi kèm với hoang tưởng, bệnh nhân cảm
thấy có những vị khó chịu trong miệng. Hai loại ảo giác này thường gặp trong động kinh thùy
thái dương.
20
5.1.4. Ảo giác xúc giác
Nội dung đa dạng như cảm giác nóng bỏng ngoài da, bị châm chích, dây quấn khắp
người có thể xuất hiện từng lúc hay thường xuyên, có khi kết hợp với ảo thị. Thường gặp
trong các trường hợp loạn thần do nhiễm độc, trong hoang tưởng nghi bệnh, tâm thần phân
liệt, loạn thần triệu chứng .
5.1.5. Ảo giác bản thể
Là những rối loạn về cảm giác bên trong, bệnh nhân cảm thấy cơ thể bị biến đổi hoàn
toàn hoặc chỉ ảnh hưởng đến một số cơ quan nhất định, như ruột gan bị rỗng ra, phình to, có
súc vật trong ruột gan, ruột bị tắc lại, thối đi, dãn ra, lồng ngức bị ép lại thường biểu hiện
nhất là ở cơ quan sinh dục: có cảm giác bị hiếp dâm, bị sờ mó, có khi bệnh nhân đạt được

cũng như không làm chủ được khả năng tái hiện ký ức của mình, bệnh nhân thấy rằng các cử
động, tác phong không còn thực sự là của mình nữa, bệnh nhân thấy mình như là một cái xác
không hồn, cơ thể như bị tách rời hoặc trở nên bất thường, bệnh nhân thấy cuộc sống chung
quanh như thiếu màu sắc, trở nên nhân tạo hoặc tất cả như là một vở kịch mà mỗi người sắm
một vai.
21
Trong một số trường hợp bệnh nhân có cảm tưởng như là tự quan sát được mình từ xa,
một số trường hợp khác thì có cảm giác như mình đã chết, thường gặp là trạng thái mất cảm
xúc .
Các rối loạn tri giác sai thực tại - giải thể nhân cách thường kết hợp với nhau, xuất hiện
trong bối cảnh bệnh lý tâm căn, trầm cảm, rối loạn sợ, rối loạn ám ảnh cưỡng bức, hoặc ở
người bình thường khi bị mệt mõi, bị cách ly giác quan, do nhiễm độc các chất gây ảo giác .

22