Tiết: 20 ( lớp 11a5, 11a6 ), 18 ( lớp 11a2 ) Ngày soạn: 9 /10 / 07
BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
( Sa hành đoản ca ) – Cao Bá Quát –
A. Mục tiêu bài học
Giúp Hs:
- Nắm được trong hoàn cảnh nhà Nguyễn trì trệ, bảo thủ. Cao Bá Quát tuy vẫn đi thi
nhưng đã tỏ ra chán ghét con đường mưu cầu danh lợi tầm thường. Bài ca biểu lộ tinh thần
phê phán của ông đối với học thuật và sự bảo thủ, trì trệ của chế độ nhà Nguyễn nói chung,
góp phần lí giải hành động khởi nghĩa của ông về asu vào năm 1854
- Hiểu được mối quan hệ giữa nội dung nói trên và hình thức nghệ thuật của bài thơ cổ
về nhịp điệu, hình ảnh,…
B. Chuẩn bị.
1. Gv: Sgk, Sgv, Stk, soạn giảng
2. Hs: Đọc, nghiên cứu trước bài ở nhà, soạn bài
C. Tiến trình bài dạy
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
Nội dung thơ văn của Nguyễn Khuyến
3. Bài mới

Hoạt động của Gv - Hs Nội dung cần đạt

Gv yêu cầu Hs đọc tiểu dẫn ở sgk, rút ra một
vài nét chính về cuộc đời Cao Bá Quát.
Gv nói thêm: Thuở thiếu thời, CBQ nổi tiếng là
thần đồng, lúc nhỏ học với cha, lớn lên học với
các bậc danh nho đương thời. Tương truyền lúc
mới trên mười tuổi, CBQ đã làm đủ các thể văn
và tỏ ra xuất sắc.
Nmă 1831, CBQ đỗ cử nhân, nhưng mấy lần
vào kinh thi Hội đều bị phạm trường quy nên bị

đổi mới của xã hội VN giai đoạn giữa
TK XIX.
Gv gợi ý hoàn cảnh ra đời của bài thơ.
Gợi ý: CBQ thi đỗ cử nhân năm 1831, tại
trường thi Hà Nội. Để thi tiến sĩ, cần vào kinh
đô Huế. Do vậy, ông đã nhiều lần đi Huế để thi
Hội (nhưng đã không đỗ tiến sĩ). Hành trình từ
Hà Nội vào Huế qua nhiều tỉnh miền trung như
Quảng Bình, Quảng Trị là vùng có nhiều bãi cát
trắng mênh mông. Ta thấy hình ảnh những cồn
cát miền Trung đã sớm đi vào thơ ca.
Miền trung, nhất là Quảng Bình, Quảng Trị, là
dãi đất hẹp, có thể bằng mắt thường nhìn thấy
một phía là dãy Trường Sơn, một phía là biển
đông. Không nghi ngờ gì nữa, hình ảnh bãi cát
dài, sóng biển và núi là những hình ảnh có thực
đã gợi ý cho tác giả sáng tác bài thơ.
- Hình ảnh con đường “cùng đồ” trong bài thơ
có nghĩa bế tắc đường đời của một trí thức.Con
đường trí thức của nho sĩ thuở xưa không có gì
khác hơn là học, thi, làm quan. Một sự kiện nổi

vần, nhịp điệu. Bài thơ có tình cảm phóng túng,
lời dài mà đa dạng, không bị gò bó thì gọi là ca;
nhịp điệu nhanh, gấp khẩn trương, lưu loát mà
không bị ngưng trệ thì gọi là hành, bài nào kiêm
cả hai đặc điểm thì gọi là ca hành.

Pv. Em có hiểu biết gì về thời đại của Cao Bá
Quát?
- Thời đại Cao Bá Quát sống là xã hội không
còn minh quân, xã hội chỉ sản sinh ra phường
danh lợi an phận, ngủ quên trong vinh hoa phú
quý. Những người có lí tưởng như Cao Bá Quát
khi chưa tìm được con đường mới có ý nghĩa họ
rơi vào trạng thái cô đơn bế tắc.
- “ Sa hành đoản ca” thể hiện tâm trạng bi phẫn
của kẻ sĩ trước đường đời bế tắc, mịt mù đồng
thời thể hiện sự dằn vặt, thức tỉnh của kẻ sĩ khi
nhận ra những khó khăn trên đường công danh.

Pv. Hình ảnh bãi cát và con người đi trên bãi
cát được miêu tả như thế nào qua 4 câu thơ
đầu?
Pv. Hình tượng bãi cát dài, và hình tượng con
đường được nhắc đi nhắc lại trong tác phẩm có
ý nghĩa gì?
cám dỗ của rượu. Danh lợi cũng là một thứ
rượu dễ làm say người. Sáu câu thơ này chuẩn
bị cho kết luận của tác giả: cần phải thoát ra
khỏi cơn say danh lợi vô nghĩa.
Pv. Những câu thơ tiếp thể hiện tâm trạng gì
của người đi đường?
Giảng. Gọi nó là đường cùng, nhìn thấy phía
trước là đường ghê sợ, tác giả đã thể hiện cái
mâu thuẩn chưa thể giải quyết trong tâm trạng
của mình. Đi tiếp một cách khó nhọc hay từ bỏ
nó? nếu đi mình sẽ tầm thường như phường
danh lợi xưa nay, nếu bỏ cuộc, chẳng biết rẽ
hướng nào vì “phía Bắc núi Bắc núi muôn
trùng, phía Nam núi Nam sóng dào dạt” Mọi
ngã đều chắn hướng, dưới chân là bãi cát và
con đường ghê sợ, biết làm sao đây? Bài thơ kết
lại trong một nỗi niềm bi phẫn cực độ: “Anh
những khó khăn trên đường công danh.
2. Hình tượng bãi cát và con người đi
trên bãi cát
- Bãi cát và con đường dài là biểu
tượng cho con đường đi tìm chân lí xa
xôi, mịt mù, muốn đến được đích phải
đầy nhọc nhằn
- Đi trên bãi cát ấy là hình ảnh con
người vất vả, nhọc nhằn, cô độc. “Đi
một bước lùi một bước, lữ
khách…nước mắt rơi”
- “ Không học được tiên…giận khôn
vơi” Nỗi chán nản của tác giả vì tự

bày tâm sự của người trong cuộc…
“ anh đứng làm chi trên bãi cát?”
 Vẻ đẹp của nhân cách, của lí tưởng
sống ở một con người ý thức được bản
thân mình trong cuộc đời.

3. Nghệ thuật
- Thay đổi cách xung hô. (Khi thì “
khách”, khi thì “ta”, khi thì “anh”)
nhiều trạng thái tâm trạng, giúp tác giả
nói một cách thuyết phục hơn về vấn
đời danh lợi trong đời.
- Bài thơ sáng tác theo lối thơ cổ, câu
dài, ngắn xen nhau, vần thơ bằng trắc
phối nhịp nhàng, tiết tấu phong phú,
giọng điệu khi thì bi tráng, khi thì u
buồn…
- Nhiều câu hỏi, câu cảm thán  thể