1
LỜI NÓI ĐẦU

Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn của mỗi Quốc gia, mang trong nó
bản chất nhân văn sâu sắc, vì cuộc sống an lành hạnh phúc của mọi người lao động.
Chính sách bảo hiểm xã hội thể hiện trình độ văn minh, tiềm lực và sức mạnh kinh
tế, khả năng tổ chức và quản lý của mỗi Quốc gia. Việc tổ chức và thực hiện tốt
chính sách bảo hiểm xã hội ( BHXH ) sẽ là động lực to lớn phát huy tiềm năng
sáng tạo của người lao động trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Trong hệ thống BHXH, chế độ hưu trí đóng một vai trò rất quan trọng. Đây
là chế độ bảo hiểm dài hạn, bảo hiểm tuổi già cho người tham gia. Nó chiếm phần
quan trọng nhất cả về qui mô thực hiện, nội dung chuyên môn và nhu cầu tham gia
của người lao động trong xã hội. ở hầu hết các Quốc gia trên thế giới đều coi trọng
chế độ này và coi đó là một trong lĩnh vực có ảnh hưởng tác động nhiều mặt đến
đời sống kinh tế, xã hội của đất nước. Chính vì thế, nó luôn được quan tâm để làm
sao cho việc tổ chức, quản lý, thực hiện có hiệu quả nhất.

tõm ln ca ng v nh nc ta. Do ú t ra yờu cu l thc hin BHXH i vi
ngi v hu nh th no t c hiu qu cao nhõt, ng thi phự hp vi
hon cnh t nc trong thi k i mi.. ỏp ng c yờu cu ny thỡ vic
xõy dng v hon thin ch hu trớ cho phự hp vi c ch qun lý mi l ht
sc cn thit.
Nhn thc c tm quan trng v tớnh cp thit ca vn ny, cựng vi
quỏ trỡnh thc tp tt nghip ti BHXH Vit Nam, c s ớnh hng v hng
dõn nhit tỡnh ca thy giỏo PGS.TS Nguyn Cao Thng , chỳ Nguyn Hựng
Cng_phú phũng tng hp thuc Ban qun lý ch chớnh sỏch ca BHXH Vit
Nam, em chn ti : Thc trng v gii phỏp v ch bo him xó hi hu
trớ ti Vit Nam .
Mc tiờu ch yu ca ti nhm :
Lm rừ ni dung ca ch bo him hu trớ cng nh vai trũ v tỏc dng
ca nú trong quỏ trỡnh phỏt trin kinh t xó hi.
Tỡm hiu thc trng ca ch bo him hu trớ trong tng giai on phỏt
trin va qua nc ta.
a ra kin ngh v nh hng cho vic hon thin v phỏt trin ch bo
him hu trớ Vit Nam.
lm rừ v gii quyt c nhng vn nờu trờn, ti c th hin c
th trong ba chng.
Chng I : Lý lun chung v ch bo him hu trớ.
Chng II : Thc trng ch bo him hu trớ ti BHXH Vit Nam.
Chng III : Mt sụ kin ngh nhm hon thin ch hu trớ nc
ta.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
xut trờn th gii, BHXH ngy cng tr thnh nhu cu thng xuyờn, t nguyn v
chớnh ỏng ca ngi lao ng. Ngay t th k XVI nhng ngi nụng dõn vựng
Anper ó nhn thy tr cp cho trng hp mt s ngi b m au hay tai nn.
H ó thnh lp hi tng h vi cỏch thc mi ngi u trớch ra mt phn thu
nhp úng gúp chung vo mt qu, phũng khi cú ai b au m hay tai nn thỡ
dựng qu ú giỳp . Hỡnh thc s khai ny c BHXH phỏt trin dn nờn,
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
4
phạm vi được mở rộng ra để có thêm nhiều người tham gia, mở thêm các loại trợ
cấp bổ sung.
Nguyên tắc chung trong hoạt động bảo hiểm này là gắn liền quyền lợi được
hưởng với nghĩa vụ đóng góp. Tuy vậy BHXH chỉ thực sự trở thành một lĩnh vực
hoạt động mang tính chất và ý nghĩa xã hội sâu sắc từ đầu thế kỷ 19. Quá trình đó
gắn liền với sự phát triển sản xuất công nghiệp, của nền kinh tế thị trường và thị
trường sức lao động mà trong đó có quan hệ chủ thợ trong lao động được trở nên

kho ca h b gim sỳt khụng cũn kh nng lao ng, khụng cũn kh nng
t ỏp ng nhu cu cho cuc sng.Lỳc ú khon thu nhp m h cú th
sinh sng hoc l do tớch gúp trong quỏ trỡnh lao ng hoc do con chỏu
nuụi dng... Nhng ngun thu nhp ny khụng thng xuyn v ph
thuc vo iu kin ca tng ngi. m bo li ớch cho ngi lao ng
khi h ht tui lao ng v giỳp h cú ngun thu nhp thng xuyờn, n
nh, nh nc ó thc hin ch BHXH hu trớ.
Vy bo him hu trớ l hỡnh thc bo m thu nhp cho ngi lao ng khi
ht tui lao ng. Ngi lao ng to ra thu nhp nuụi sng chớnh h
trong quỏ trỡnh lao ng. Quỏ trỡnh ny din ra ngay trong cỏc nh mỏy, xớ
nghip, n v kinh t, hnh chớnh s nghip trong lnh vc quc doanh v
ngoi quc doanh. Trong quỏ trỡnh ú, h cng hin sc lao ng xõy
dng t nc bng cỏch to ra thu nhp cho xó hi v cho c chớnh h
na. Do ú n khi h khụng cũn kh nng lao ng na thỡ h phi c
s quan tõm ngc li t phớa xó hi. ú chớnh l khon tin tr cp hu
trớ hng thỏng phự hp vi s phớ BHXH m h ó úng gúp trong sut
quỏ trỡnh lao ng. Ngun tr cp ny tuy ớt hn so vi lỳc ang lm vic
nhng nú rt quan trng v cn thit giỳp cho ngi v hu n nh v mt
vt cht cng nh tinh thn trong cuc sng, to cho h cú thờm iu kin
cng hin cho xó hi nhng kinh nghim quý bỏu trong quỏ trỡnh lao
ng sn xut m h ó tớch lu c nhm xõy dng t nc ngy cng
phn vinh hn.
Bo him hu trớ bo m quyn li cho ngi lao ng giỳp h t bo
v mỡnh khi ht tui lao ng, t lo cho chớnh mỡnh mt cỏch hp lý nht


3 . Vai trũ ca ch hu trớ trong h thng cỏc ch BHXH
Trong mt h thng BHXH thng bao gm nhiu ch khỏc nhau.
S lng cỏc ch BHXH c xõy dng v thc hin ph thuc vo
trỡnh phỏt trin v mc tiờu c th ca h thng BHXH trong tng thi
k ca mi nc. Tuy nhiờn, trong bt c h thng BHXH no cng cú
nhng ch chớnh th hin c trng nhng mc tiờu ch yu ca h
thng bo him xó hi. Mt trong nhng ch ú l ch hu trớ hay
ch bo him tui gi cho ngi lao ng .
Cú th khng nh rng ch hu trớ l mt trong nhng ch bo
him c thc hin sm nht trong lch s phỏt trin ca bo him xó hi.
Theo quy nh ca ILO thỡ ch ny l mt trong nhng ch bt buc,
l ch chớnh sỏch khi mi quc gia mun xõy dng cho mỡnh mt h
thng bo him xó hi. Theo thng kờ ca ILO, trong tng s 163 nc trờn
th gii cú h thng BHXH (1993) thỡ cú ti 155 nc cú thc hin ch
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
7



8
nú cũn th hin o lý ca dõn tc ng thi cũn phn ỏnh trỡnh vn
minh ca mt ch xó hi .

4. Tỏc dng v c trng ca bo him hu trớ :
4.1 Tỏc dng ca bo him hu trớ :
bo him hu trớ giỳp m bo i sng cho ngi lao ng khi h v
hu do ú giỳp cho xó hi n nh v gn bú. Ngy nay, t l ngi gi
trong dõn s cng tng do ú n nh i sng cho b phn ny l rt quan
trng. Mt khỏc, khi ngh hu ngi lao ng c sng thoi mỏi hn v
an nhn hn. i vi ngi cú trỡnh cú kh nng h li tip tc cng
hin, truyn t kinh nghim cho th h sau.
Ngi lao ng trong quỏ trỡnh lao ng h cú c s bo m chc
chn v phn thu nhp khi h ngh hu, lm cho h yờn tõm chỳ ý, khụng
lo ngh v iu kin sng khi ngh hu do ú cú th lm vic vi nng sut
v cht lng cao hn.
Giỳp ngi lao ng tit kim cho bn thõn mỡnh ngay trong quỏ trỡnh

mỡnh m theo quy nh c ngh nh v hng lng hu.
Trong ch hu trớ cú s tỏch bit gia úng v hng. Vỡ õy l mt
ch nm ngoi quỏ trỡnh lao ng, cho nờn c hng ch hu
trớ khi v hu thỡ ngi lao ng phi tham gia úng phớ ngy trong quỏ
trỡnh lao ng. Trong sut quỏ trỡnh lao ng, s tin ngi lao ng úng
gúp vo qu bo him hu trớ dựng chi tr lng hu ( tr cp tui gi )
cho th h trc. Nh vy cú s k tha gia cỏc th h lao ng trong vic
hỡnh thnh qu bo him hu trớ, qua ú th hin nguyờn tc ly s ụng
bự s ớt ca bo him .
Ph thuc cht ch vo quan h s dng lao ng. Ngi lao ng v
ngi s dng lao ng cú mi quan h vi nhau. Ngi s dng lao ng
mun n nh v phỏt trin sn xut kinh doanh thỡ ngoi vic u t cho
thit b mỏy múc hin i ,cũn phi chm lo ti i sng ngi lao ng m
mỡnh ang s dng, to cho h vic lm, m bo cuc sng cho h khi ht
tui lao ng bng vic úng BHXH cho ngi lao ng. T nhng tỏc
dng v c trng trờn, qu bo him hu trớ chim t trng tng i ln
trong qu bo him hu trớ. Do ú b phn qun lý qu cú th s dng
phn qu bo him hu trớ nhn ri u t sinh li nhm n nh, bo
m cõn bng v tng trng qu. T ú gúp phn thỳc y u t tng
trng vo nn kinh t quc dõn, to ra nhiu vic lm cho ngi lao ng,
gúp phn hn ch nn tht nghip hin nay.

II. Ni dung c bn ca ch hu trớ
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

kinh t xó hi ca mi nc.
Ngoi ra, tui ngh hu cũn c quy nh h thp so vi tui bỡnh
quõn i vi nhng ngi lm nhng cụng vic trong iu kin lao ng v
mụi trng nng nhc, nguy him ó cú nh hng nht nh lm suy gim
mt phn kh nng lao ng so vi bỡnh thng hay nhng ngi cú th
cht yu khụng sc m ng cụng vic .
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
11

2 .Thời gian đóng bảo hiểm để được hưởng chế độ hưu trí
Thời gian đóng bảo hiểm hưu trí là tổng số đơn vị thời gian có đóng phí
bảo hiểm để được hưởng chế độ này. Việc quy định thời gian đóng phí
BHXH nhằm xác định sự cống hiến về mặt lao động của mỗi người với xã
hội nói chung và phần đóng góp và BHXH nói riêng. Thời gian đóng
BHXH là một trong những căn cứ để đãi ngộ ( chi trả ) đối với người lao

c xỏc nh riờng theo mt t l no ú so vi thu nhp hay tin lng
dựng tớnh BHXH v bo him hu trớ. i vi ngi lao ng lm cụng
n lng thỡ thu nhp ny thng l tin lng. Trong mt s trng hp
mc thu cho ch hu trớ khụng xỏc nh riờng m c gp chung vo
mt mc thu gi l thu BHXH núi chung. Vit Nam hin nay thc hin
thu chung mt mc phớ BHXH cho tt c cỏc ch BHXH ang c
thc hin mc dự trong ú cú nh lng phn ginh cho cỏc ch bo
him di hn bo him hu trớ.
Trong trng hp nh vy phớ hu trớ c xỏc lp riờng thỡ phớ c
xỏc nh theo cụng thc sau õy:
P = T * TBH * L
Trong ú : P : Mc phớ úng cho ch hu trớ
TBH : T l thu BHXH tớnh theo thu nhp hay tin lng
L : Tin lng hay thu nhp dựng tớnh phớ BHXH v ch
hu trớ
T : T l % úng BHXH hu trớ núi chung
Vic xỏc nh phớ np cho ch hu trớ riờng ra hay gp chung nh núi
trờn tu thuc iu kin v mụ hỡnh hay phng thc t chc hot ng
tng nc. Nu phớ cho ch hu trớ c xỏc nh riờng thỡ s to
thun li cho vic tớnh toỏn v qun lý cho ch ny, nht l khi nú c
m rng ra nhng khu vc khỏc nhau m ngi lao ng ú cú hỡnh thc
thu nhp khụng ng nht nh thu nhp bng tin. Tỏch riờng nh vy
cng to ra s linh hot hn cho ngi tham gia ch ny.
Tuy nhiờn, nu tỏch riờng nh vy cng cú ngha l cỏc ch khỏc

chớ trờn mc trung bỡnh ca xó hi. S khỏc nhau ny tt nhiờn s dn n
mc úng tng ng trc khi c hng cng khỏc nhau.
Trong thc t, khuynh hng no cng cú lý khi gii thớch nhng nu
xột v mc sng ca ngi v hu v t trong quan h vi s phỏt trin v
ý ngha v s hp dn ca BHXH i vi ngi lao ng thỡ khuynh hng
th hai cú sc thuyt phc hn. Nhng dự l mc hng c xỏc nh
theo quan im no thỡ vn phi m bo yờu cu cú tớnh nguyờn tc l tin
lng hu phi thp hn tin lng khi lm vic.
Tin lng c tớnh theo cụng thc sau: LH = T * L
Trong ú: LH : Tin lng hu c hng
T : T l % dựng tớnh lng hu
L : Tin lng hay thu nhp dựng tớnh lng
hu
Ngoi ra, tu theo lut phỏp ca tng nc v ch ny m ngi ngh
hu c hng thờm cỏc quyn li nh tr cp mt ln khi ngh hu, hay
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
14

15
ny buc cỏc nh nghiờn cu cỏc ch chớnh sỏch v lao ng v BHXH
phi tớnh n iu chnh tui v hu cho phự hp.

6 . Cỏc ch tiờu ỏnh giỏ hot ng ca ch hu trớ .
BHXH núi chung cng nh ch hu trớ núi riờng l nhng phm trự
kinh t tng hp, phn ỏnh rt nhiu mt trong i sng xó hi. Do vy,
vic hỡnh thanh h thng cỏc ch tiờu ỏnh giỏ hiu qu l hon ton khụng
n gin vỡ khú cú th cú c mt h thng ch tiờu phn ỏnh y tt
c cỏc khớa cnh ca lnh vc ny.
Tuy nhiờn vic xõy dng cỏc ch tiờu ny thc s cn thit v ú l c s
cho vic ỏnh giỏ trỡnh phỏt trin v kt qu ca BHXH trong i sng
xó hi. Thụng thng vic ỏnh giỏ kt qu hay hiu qu ca mi hot
ng no ú chỳng ta phi so sỏnh vi nh hng, mc tiờu ra. Tớnh
hiu qu do vy phn ỏnh trong mc t c so vi cỏc mc tiờu t ra
ú

Sau đây là sự xác định cụ thể trong từng nhóm chỉ tiêu

6.1. Các chỉ tiêu hiệu quả trong hoạt động của bảo hiểm hưu trí
BHXH tập trung vào ba hoạt động chính đó là thu BHXH, quản lý quỹ
BHXH và chi trả BHXH. Trong mỗi hoạt động đó có các chỉ tiêu cụ thể để
đánh giá mức độ hiệu quả cụ thể:

 Thu bảo hiểm hưu trí
Thu bảo hiểm hưu trí là một chỉ tiêu tổng hợp và hiệu quả của nó được
đánh giá trên các mặt chủ yếu sau:
- Tỉ lệ về số người đóng BHXH
Số người đóng
Tỉ lệ % người đóng = * 100
Số người phải đóng.
Thực chất là thực hiện thu đúng và đủ số người đóng bảo hiểm hưu trí.
Thu đúng ở đây chủ yếu là thu đúng đối tượng phải thu. Số đối tượng phải
thu hiện nay là số người lao động thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, đăng kí
tham gia đóng bảo hiểm hưu trí. Họ phải đóng BHXH trong đó có chế độ
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
cỏng phỏt trin ca ch hu trớ
- Thu ỳng thi gian :
ú l thi gian m cỏc n v v cỏ nhõn phi úng BHXH theo quy
nh ca phỏp lut hin hnh. Nu khụng thu ỳng thi gian s nh hng
n k hoch ti chớnh trc tip ca ch hu trớ. Nht l trong iu kin
ch hu trớ ỏp dng theo c ch thu ca ngi úng tr cho ngi
hng. Cũn trong ch hu trớ theo c ch ca u t ng trc thỡ thu
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
18
kịp thời là một điều kiện quan trọng để ổn định và phát triển quỹ hưu trí
trong tương lai trên cơ sở các kế hoạch sử dụng quỹ để đầu tư sinh lời

 Chi trả BHXH
Trong hoạt động chi trả, các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cũng tập trung
vào các nội dung chủ yếu sau đây:

19
các đối tượng này việc nhận lương hưu đúng hạn sẽ giúp cho họ có thể ổn
định được đời sống. Đối với các cơ quan bảo hiểm điều này có ý nghĩa rất
lớn trong quản lý nói chung và thanh quyết tốn cho chế độ hưu trí nói
riêng.
Các chỉ tiêu rất quan trọng trong quản lý q trình thực hiện BHXH ở
Việt Nam trong điều kiện hiện nay khi mà BHXH đang còn có nhiều thay
đổi cho phù hợp với q trình đổi mới nền kinh tế xã hội ở nước ta.
 Quản lý quỹ hưu trí
Chỉ tiêu của hoạt động này phản ánh qua quản lý số lượng tiền hay quy
mơ quỹ bảo hiểm hưu trí nhằm bảo tồn giá trị của quỹ hưu trí cả về giá trị
danh nghĩa và giá trị thực tế. Đồng thời đó còn là việc sử dụng quỹ này vào
các hoạt động khác nhau, làm phát triển khơng ngừng và nâng cao khả
năng thanh tốn của quỹ hưu trí. Đó chính là sự tăng cường nguồn lực tài
chính của chế độ hưu trí. ở đây có nhiều chỉ tiêu cụ thể:
- Bảo tồn giá trị của quỹ bảo hiểm hưu trí
Chỉ tiêu về bảo tồn giá trị của quỹ bảo hiểm hưu trí là bảo tồn giá trị
thực tế của quỹ hưu trí trong các thời kỳ quyết tốn tránh được những tác
động làm cho giá trị của quỹ này giảm đi. Trong q trình quản lý quỹ, có
thể có các trường hợp làm cho quỹ hưu trí giảm đi như:
+ Tiền quỹ bị tổn thất, mất mát
+ Tiền quỹ bị mất giá do lạm phát
+ Tiền quỹ đầu tư khơng thu hồi được
+ Tiền quỹ khơng thu hồi được ( nợ, nộp chậm... )

- Khả năng cân đối thu chi của quỹ BHXH
Chỉ tiêu khả năng cân đối thu chi quỹ bảo hiểm hưu trí phản ánh độ an
tồn của quỹ hưu trí nói riêng và sự tồn tại chế độ hưu trí nói chung. Để
bảo đảm tránh những rủi ro, thì quỹ tiền hưu phải đủ đảm bảo chi trả các
khoản chi của chế độ này chủ yếu bao gồm chi tiền lương hưu cho người
nghỉ hưu và chi cho hoạt động quản lý. Đây là điều kiện cần thiết bất kể áp
dụng phương pháp cụ thể nào để tạo lập quỹ Tổng thu và tổng chi trong biểu thức điều kiện trên được xác định và so
sánh tại một thời điểm tính tốn. Tổng thu và tổng chi có thể được xác định
khác nhau tuỳ theo phương pháp tạo quỹ được áp dụng trong hệ thống hưu
trí. Vì theo các phương pháp khác nhau có thể cơ cấu thu và chi cũng sẽ
khác nhau

Tổng thu thực tế > Tổng chi
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
21
22
mt hỡnh thc úng hng ch hu trớ trong ú da ch yu vo thi
gian úng v tui i khi ngh hu.
Tuy nhiờn s khng ch v s nm úng ti thiu nh lut nh hin nay
l 15 nm kốm vi iu kin tui i ch thớch hp vi ngi cú cụng vic
lm v thu nhp n nh úng bo him xó hi, nht l lao ng lm vic
trong cỏc doanh nghip thuc s hu Nh nc Vic linh hot v thi gian
úng BHXH lm cho nhiu ngi cú nhu cu cú thờm c hi tham gia
vo ch ny .
Xột trờn mt gúc khỏc, mc úng c nh ch ph thuc vo mc thu
nhp hay tin lng tớnh BHXH cng s lm gim sc hp dn ca ch
ny khi nhiu ngi mun úng thờm trờn mc bỡnh thng sau ú
c hng mc tin cao hn .

6.3. Cỏc ch tiờu bo m quyn li kinh t v xó hi ca ngi v hu
Quyn li v kinh t xó hi cho ngi v hu phi c phn ỏnh trong

- Tin lng hu hp lý:
Tin lng hu hp lý mun núi n tng quan so sỏnh gia lng ha
vi cỏc loi lng khỏc trong xó hi. V nguyờn tc thỡ tin lng hu
khụng th cao hn tin ca ngi v hu khi ang cũn lm vic, tr trng
hp ngi v hu tham gia thờm hỡnh thc bo him tui gi khỏc ngoi
cỏc hỡnh thc v ch hu trớ thụng thng. Nhng tin lng hu khụng
th thp hn tiờn lng ti thiu. S so sỏnh ú nhm ỏnh giỏ tng quan
v mc sng gia nhng ngi v hu vi cỏc tng lp khỏc trong xó hi .

m bo s cụng bng xó hi gia nhng ngi ngh hu
m bo s cụng bng xó hi gia nhng ngi ngh hu phi c so
sỏnh ỏnh giỏ gia úng gúp v hng th, theo nguyờn tc úng nhiu
hng nhiu, úng ớt hng ớt. Khỏc vi cỏc ch bo him ngn hn,
iu ny rt cn i vi ch hu trớ vỡ vic úng phớ v hng trong ch
hu trớ liờn quan n nhng khon tin rt ln trong thu v chi tr. V
cú nh hng rt ln n cuc sng ca cỏc i tng tham gia c trong
khi úng v hng theo ch ny. S cụng bng cng cú ngha tham gia
ch hu trớ nh nhau thỡ quyn li c hng cng phi nh nhau .

Tng s tỏc ng tớch cc ca ch hu trớ n phỏt trin kinh t v s
dng cú hiu qu lc lng lao ng xó hi
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
già hay trẻ. Đối với nước có dân dố già, số người nghỉ hưu lớn, vì vậy họ phai nâng
tuổi nghỉ hưu thường cao hơn so với các nước đang phát triển. Theo số liệu của văn
phòng lao động quốc tế trong 24 nước thuộc tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế và
trong 40 nước đang phát triển thì tuổi nghỉ hưu đối với nam nữ như sau :

Bảng 1: Cơ cấu tuổi nghỉ hưu ở một số nước

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
25
tui
ngh hu
OCDE Nc dang phỏt trin
S nc % S nc %
50 0 - 1 25
55 1 417 13 325